Halil Hamdi Dağıstânî

Mekke’de yetişmesi

Babası Yahyâ Dağıstânî ile Mekke’ye gidip yerleşti. Önce babasının terbiyesine girdi; ardından Abdullah Mekkî’ye intisap ederek yaklaşık yedi yıl sülûk gördü ve hilâfet aldı. Babasının vefatına yakın Mekke tekkesindeki irşad görevini devraldı.

İlişki ağı

Şiranlı Mustafa Rûmî ile aynı mürşid çevresinde yetişti; Mustafa Hâki Tokâdî ile görüşüp onun hakkında övgü ve muhabbet ifadeleri kullandı. Bu dostluk sebebiyle bazı silsile metinlerinde görünmesi, Mustafa Hâki’nin doğrudan mürşidi olduğu anlamına gelmez.

Halifeleri ve yayılım

Üsküdarlı Balabanî Hasan Hüsnü Efendi ile Bursa Hamidiye Dergâhı şeyhi Ahmed Hüsâmeddin Efendi, Anadolu’daki tanınmış halifelerindendir. Halifeleri vasıtasıyla Nakşibendiyye’nin Uzakdoğu sahasına uzanan aktarımında da rol oynadı. Mekke’de vefat edip burada defnedildi; kesin vefat yılı kaynakta verilmez.

Eserleri ve dört esas

İrşâdü’r-râgıbîn Nakşibendî usulü, silsile ve İmâm-ı Rabbânî mektuplarından seçmeler içerir. Risâletü’l-munazzama fî fezâili Mekkete’l-Mükerreme ile Selâse reşehât min ma‘rifeti’n-nefs diğer eserleridir. Tarikat usulünü zikir, şeyh sohbeti ve muhabbet, sünnete ittiba ve murakabe şeklinde dört rükünle açıklar.