ALTIN SİLSİLE · 32

Yahya Dağıstânî

Yahyâ Dağıstânî, oğlu Halil Hamdi ile hac için geldiği Mekke’de Abdullah Mekkî’ye intisap edip hilâfet alan; Şiranlı Mustafa Rûmî ve başka halifeleriyle Mekkî kolunun Anadolu’ya uzanmasında rol oynayan şeyhtir.

Dönem: Hâlidiyye
Yol: Nakşibendiyye
Unvan: Mekke’ye yerleşen Dağıstanlı Nakşibendî-Hâlidî şeyhi
Temalar: Dağıstan, hicret, irşad

Kol, icâzet ve dönem bağları

Ana yol alanı bütün mensubiyetlerin yerine geçmez. Kurucu, post ve silsile rolleri ayrı kayıtlardır; birlikte görülmeleri aynı dönemde aidiyet kanıtı değildir. Kol ve ilişki fişleri mevcut CMS kayıtlarından gelir; kol yanıtı boşsa 5 Ekim 2026 araştırma envanteri gösterilir. Kaynak belirtilmemiş bağlar doğrulanmış mensubiyet gibi sunulmaz.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 557
Yön: 34 → 36
Tür: Hoca-talebe
Hat / varyant: naksibendiyye-halidiye-mekkiyye
Eser / belge: Altın Silsile’den Altın Halkalar, Hâlidî-Mekkî kolu biyografileri ve silsile açıklamaları
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Kaynak var; tekil konum doğrulanmadı

Kaynakta aktarılan künye: Altın Silsile’den Altın Halkalar, Hâlidî-Mekkî kolu biyografileri ve silsile açıklamaları

İlişki / dönem açıklaması: Halil Hamdi, babası Yahyâ Dağıstânî’nin terbiyesinde yetişti; ardından Abdullah Mekkî’den de hilâfet aldı.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 559
Yön: 34 → 35
Tür: Hoca-talebe
Hat / varyant: naksibendiyye-halidiye-mekkiyye
Eser / belge: Altın Silsile’den Altın Halkalar, Hâlidî-Mekkî kolu biyografileri ve silsile açıklamaları
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Kaynak var; tekil konum doğrulanmadı

Kaynakta aktarılan künye: Altın Silsile’den Altın Halkalar, Hâlidî-Mekkî kolu biyografileri ve silsile açıklamaları

İlişki / dönem açıklaması: Şiranlı Mustafa Rûmî, Mekke’de Yahyâ Dağıstânî’nin terbiyesinde yetişerek hilâfet aldı.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 556
Yön: 33 → 34
Tür: Hoca-talebe
Hat / varyant: naksibendiyye
Eser / belge: Osman Şemseddin Bey (nşr.), Vasiyyetü Mevlânâ Hâlid li’ş-Şeyh Abdillâhi’l-Mekkî el-Erzincânî
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Kaynak var; tekil konum doğrulanmadı

Kaynakta aktarılan künye: Osman Şemseddin Bey (nşr.), Vasiyyetü Mevlânâ Hâlid li’ş-Şeyh Abdillâhi’l-Mekkî el-Erzincânî; Kadir Özköse – Halil İbrahim Şimşek, Altın Silsile’den Altın Halkalar; TDV İslâm Ansiklopedisi, Hâlidiyye maddesi; Aşçı İbrâhim Dede’nin Hatıraları

İlişki / dönem açıklaması: Abdullah Mekkî → Yahyâ Dağıstânî: Mekke’de sülûk ve irşad icazeti.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Dağıstan’daki hayatı

Dağıstanlıydı; ailesi gibi bölgesinde önemli görevler üstlendiği ve zâhirî ilimleri tahsil ettiği kaydedilir. Doğum ve vefat tarihlerini kesinleştiren güvenilir kayıt bulunmadığından daha önce verilen 1863 ölüm yılı kaldırılmıştır.

Hac ve Abdullah Mekkî

Oğlu Halil Hamdi ile hacca hazırlanırken hak sahipleriyle helâlleşti ve Mekke’ye gitti. Burada Abdullah Mekkî’nin sohbetlerine katıldı; oğluyla birlikte intisap ederek sülûkünü tamamladı ve hilâfet aldı. Zühd anlayışıyla ilgili Kâbe ve iki katlı ev anlatısı gelenek içi menkıbe olarak okunmalıdır.

Halifeleri

Vefatına yakın Mekke’deki irşad görevini oğlu Halil Hamdi’ye bıraktı. Anadolu’daki en önemli halifelerinden Şiranlı Mustafa Rûmî, Mekke’de yedi yıl süren terbiyenin ardından hilâfet alarak Şiran, Niksar ve Çorum hattında hizmet etti. Bu kol daha sonra Tokat, Niksar ve Sivas çevreleriyle birleşti.

Kırk halkanın tamamı →

COĞRAFÎ HAFIZAMekke

Koordinatlı mekânŞehir düzeyi1 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

YOL BAĞLAMINakşibendiyyeYol dosyasını aç →Kişi kaydındaki tarihî yol bağlantısı; sıralı silsilede halka olduğunu tek başına göstermez.Yolun irşad atlasını aç →

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç3 doğrudan bağlantıAğda gör →

YOL ATLASISilsiledeki yerini açÖnceki ve sonraki halkalarla birlikte

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

MENKIBE · GELENEK İÇİ

Kâbe'nin yüksekliğini gösteren ders

Yahyâ Dağıstânî'nin Abdullah Mekkî'nin evi hakkındaki tereddüdü ve Kâbe'nin yanında aldığı edep dersi anlatılır.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daralt

Menâkıbnâme’de tam metni aç →

Yahyâ Dağıstânî, oğlu Halil Hamdi Paşa ile hac yolculuğuna çıkmadan önce üzerinde hakkı bulunanların gelip alacaklarını istemelerini duyurdu; hak sahiplerine ödemelerini yapıp helâllik aldı. Mekke'ye vardığında Abdullah Mekkî ile tanışarak sohbetlerine katıldı ve bir müddet sonra oğluyla birlikte ona intisap etti.

Yahyâ Efendi zühd ve edep konusunda son derece hassastı. Abdullah Mekkî'nin evi Hz. Peygamber'in evinin ve Kâbe'nin yakınında bulunuyor, fakat iki katlı olduğu için çevresindeki yapılardan yüksek görünüyordu. Yahyâ Efendi içinden, bir sûfînin evinin Kâbe'den yüksek olmasını edebe uygun bulmadı ve bu sebeple ilk karşılaşmalarında tereddüt yaşadı.

Abdullah Mekkî onun içinden geçen bu düşünceyi fark etti. Kâbe'nin yanında bulundukları bir sırada Yahyâ Efendi'yi yanına çağırarak, “Yahyâ Efendi, bak bakalım; bizim ev mi yüksek, yoksa Kâbe mi?” dedi. Yahyâ Efendi baktığında Kâbe'nin yüksekliğinin sonunu göremedi. Bunun üzerine hükmünün yalnız dış görünüşe dayandığını anladı ve şeyhinden özür diledi.

Bu anlatı gelenek hafızasına aittir; doğrulanabilir tarihî olayla aynı kesinlikte sunulmaz. Kaynak: Altın Silsile’den Altın Halkalar.

ÖĞÜT

Öğütleri

Ahlâk, irşad ve yaşayışa ilişkin sözler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Hakka riayet ve helâlleşme

Yahya Dağıstânî’nin hac yolculuğuna çıkmadan önce üzerinde hakkı bulunan herkesi çağırıp borç ve hakları teslim ettiği, helâllik aldıktan sonra yola çıktığı aktarılır; davranış kul hakkı hassasiyetinin örneği olarak öne çıkar.

Metni gösterMetni daralt

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Altın Silsile’den Altın Halkalar.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

KAVRAM

Kavram haritası

Dağıstan, hicret, irşad

Metni gösterMetni daralt

Dağıstan, hicret, irşad

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

HOCASI / ŞEYHİŞeyh Abdullah Mekkî ErzincânîAbdullah Mekkî → Yahyâ Dağıstânî: Mekke’de sülûk ve irşad icazeti.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 556
Yön: 33 → 34
Tür: Hoca-talebe
Hat / varyant: naksibendiyye
Eser / belge: Osman Şemseddin Bey (nşr.), Vasiyyetü Mevlânâ Hâlid li’ş-Şeyh Abdillâhi’l-Mekkî el-Erzincânî
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Kaynak var; tekil konum doğrulanmadı

İlişki / dönem açıklaması: Abdullah Mekkî → Yahyâ Dağıstânî: Mekke’de sülûk ve irşad icazeti.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

TALEBESİ / HALİFESİHalil Hamdi DağıstânîHalil Hamdi, babası Yahyâ Dağıstânî’nin terbiyesinde yetişti; ardından Abdullah Mekkî’den de hilâfet aldı.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 557
Yön: 34 → 36
Tür: Hoca-talebe
Hat / varyant: naksibendiyye-halidiye-mekkiyye
Eser / belge: Altın Silsile’den Altın Halkalar, Hâlidî-Mekkî kolu biyografileri ve silsile açıklamaları
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Kaynak var; tekil konum doğrulanmadı

Kaynakta aktarılan künye: Altın Silsile’den Altın Halkalar, Hâlidî-Mekkî kolu biyografileri ve silsile açıklamaları

İlişki / dönem açıklaması: Halil Hamdi, babası Yahyâ Dağıstânî’nin terbiyesinde yetişti; ardından Abdullah Mekkî’den de hilâfet aldı.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

TALEBESİ / HALİFESİMustafa Rûmî ŞirânîŞiranlı Mustafa Rûmî, Mekke’de Yahyâ Dağıstânî’nin terbiyesinde yetişerek hilâfet aldı.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 559
Yön: 34 → 35
Tür: Hoca-talebe
Hat / varyant: naksibendiyye-halidiye-mekkiyye
Eser / belge: Altın Silsile’den Altın Halkalar, Hâlidî-Mekkî kolu biyografileri ve silsile açıklamaları
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Kaynak var; tekil konum doğrulanmadı

Kaynakta aktarılan künye: Altın Silsile’den Altın Halkalar, Hâlidî-Mekkî kolu biyografileri ve silsile açıklamaları

İlişki / dönem açıklaması: Şiranlı Mustafa Rûmî, Mekke’de Yahyâ Dağıstânî’nin terbiyesinde yetişerek hilâfet aldı.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

[1]Altın Silsile’den Altın Halkalar
[2]Altın Silsile’den Altın Halkalar, Hâlidî-Mekkî kolu biyografileri ve silsile açıklamaları
[3]Osman Şemseddin Bey (nşr.), Vasiyyetü Mevlânâ Hâlid li’ş-Şeyh Abdillâhi’l-Mekkî el-Erzincânî; Kadir Özköse – Halil İbrahim Şimşek, Altın Silsile’den Altın Halkalar; TDV İslâm Ansiklopedisi, Hâlidiyye maddesi; Aşçı İbrâhim Dede’nin Hatıraları

Ortak kaynak kataloğunu aç →

SİLSİLEDEKİ YERİ