tarikat.orgMevlânâ Hâlid'in halifelerini Ervâdî-Gümüşhânevî, Nehrî, Sebtî-Palu, Şirvânî-Kafkasya, Hânî, Tavîlî ve Cezerî hatlarıyla karşılaştıran ana ağ dosyası.
Yüzlerce halife, farklı kurumlar
Hâlidiyye'nin hızlı yayılışı tek bir merkezden yönetilen değişmez teşkilât anlamına gelmez. Mevlânâ Hâlid'in doğrudan halifeleri gittikleri bölgelerde medrese, tekke, aile postu, hadis halkası ve siyasî dayanışma gibi farklı kurumlar kurdu.
Irak, Şam ve Cezîre
Muhammed el-Hânî Şam postu ve eserleriyle, Osman Sirâceddin Tavîle'de aile-halife ağıyla, Hâlid el-Cezerî Cezîre bölgesindeki silsileyle etkili oldu.
Anadolu ve İstanbul
Ahmed el-Ervâdî–Gümüşhânevî hattı hadis ve kütüphane ağı; Abdullah Mekkî, Muhammed Kudsî ve Ali es-Sebtî çizgileri Erzincan, Konya, Palu ve başka Anadolu merkezleri; Seyyid Tâhâ hattı Nehrî ve sonraki bölgesel kollar üzerinden gelişti.
Kuzey Kafkasya
İsmâil Şirvânî'den Has Muhammed, Yeragī ve Gazi-Kumûkī'ye uzanan irşad zinciri Kafkas imamlığı çevresiyle kesişti. Gazi Muhammed, Hamza Beg ve Şeyh Şâmil'in direnişi Hâlidî eğitimiyle bağlantılıdır; bütün tarikat siyasî-askerî harekete indirgenmez.
Devletle değişken ilişkiler
İstanbul Hâlidîleri sürgün ve denetimle karşılaşırken başka dönemlerde kapatılan Bektaşî tekkelerinin Hâlidîlere verilmesi destek politikası oldu. Aynı geleneğin farklı yerlerde devlet yanlısı, arabulucu veya direnişçi görünebilmesi yerel şartlarla açıklanır.