Merkez Muslihuddin Efendi

Doğumu ve medrese tahsili

Asıl adı Mûsâ Muslihuddin'dir. 868/1463'te Denizli çevresinde doğduğu kabul edilir; kendi menâkıbnâme geleneğinde doğum yeri Uşak diye de kaydedilir. İlk eğitiminden sonra Bursa'ya giderek Veliyyüddin Medresesi'nde okudu; Hızır Beyzâde ve Ahmed Paşa gibi hocalardan ders aldı. Kur'an'ı ezberledi, tefsir ve akâid alanlarında yetişti.

Sünbül Sinan'a intisap

İstanbul'da farklı sûfî çevrelerle görüştü. Başlangıçta devran ve semâ uygulamaları sebebiyle Sünbül Sinan'a mesafeli dururken onun sohbetine katıldı ve ardından intisap etti. Kaynakların rüya ve gönülden geçenleri bilme ayrıntıları gelenek içi anlatıdır; tarihî çekirdek, medreseli Mûsâ Muslihuddin'in Sünbül Sinan'ın terbiyesine girip hilâfet almasıdır.

Manisa ve İstanbul'da irşad

Aksaray çevresindeki bir zâviyede, Eyüp-Bahariye'deki yapıda ve Manisa'da irşad ve eğitim hizmeti yürüttü. Manisa'daki sağlık ve imaret hafızası, kırk bir çeşit maddeyle hazırlanan mesir macunu geleneğiyle birlikte anılır. Daha sonra İstanbul surları dışındaki kendi adıyla tanınan dergâhın merkez şahsiyeti oldu.

Sünbülî postu ve halifeleri

Sünbül Sinan'ın vefatından sonra Kocamustafapaşa Âsitânesi postuna geçti. Kaynaklar çok geniş bir halife çevresi yetiştirdiğini bildirir; kesin sayı gelenek içinde büyüyebilmekle birlikte İstanbul ve Anadolu'ya uzanan irşad ağı açıktır. Yanya'ya gönderilen Germiyanlı Ya‘kub bu ağın önemli halkalarındandır.

İlim, sağlık ve sosyal hizmet

Tefsirdeki kuvvetli hafızası, vaaz ve sohbetleri, çocuklara ve hayvanlara merhameti kaynaklarda özellikle vurgulanır. Sağlık bilgisi ve Manisa'daki mesir geleneği onun yalnız tekke içi değil şehir hayatına temas eden yönünü gösterir.

Vefatı ve kaynak ihtiyatı

959/1552'de vefat etti ve bugün İstanbul Zeytinburnu'nda kendi adıyla anılan dergâh ve türbe çevresine defnedildi. Ona nispet edilen seksen cüzlük sözlük tercümesi başka bibliyografik kaynaklarla doğrulanamadığından kesin eser listesine alınmamıştır. Çiçek, eşkıya, altın ve kürsü anlatıları tarihî biyografiye karıştırılmadan menkıbe katmanında okunmalıdır.