ŞAHSİYET DOSYASI

Tireli Abdülvehhab Efendi

Tireli Abdülvehhab Efendi (ö. 975/1567-68), Şeyh Abdülkerim'in küçük kardeşi; Sünbül Sinan, Merkez Efendi ve kardeşinin sohbetlerinden yetişip Tire'de imamlık ve irşad yapan Halvetî şeyhtir.

Vefat: 1567
Unvan: Sünbülî-Halvetî şeyh, imam ve Tire irşad çevresi mensubu

Kol, icâzet ve dönem bağları

Ana yol alanı bütün mensubiyetlerin yerine geçmez. Kurucu, post ve silsile rolleri ayrı kayıtlardır; birlikte görülmeleri aynı dönemde aidiyet kanıtı değildir. Kol ve ilişki fişleri mevcut CMS kayıtlarından gelir; kol yanıtı boşsa 5 Ekim 2026 araştırma envanteri gösterilir. Kaynak belirtilmemiş bağlar doğrulanmış mensubiyet gibi sunulmaz.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 362
Yön: 106 → 1292
Tür: Hoca-talebe
Hat / varyant: halvetiyye
Eser / belge: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: 662-668
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Konum aktarılmış; özgün nüsha karşılaştırması bekliyor

Kaynakta aktarılan künye: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 662-668

İlişki / dönem açıklaması: Atâyî, Abdülvehhab'ın Sünbül Sinan'ın hizmetinden yararlandığını kaydeder; ilişki hilâfet iddiasına genişletilmez.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Tireli şeyh ailesi

Tire'de yetişti ve Şeyh Abdülkerim Efendi'nin küçük kardeşiydi. İlk yıllarında ilim tahsil ederek zâhirî ilimlerde yetkinleşti.

Üç halkalı eğitim

Sünbül Sinan'ın hizmetinden, Merkez Efendi'nin himmetinden ve kardeşi Abdülkerim Efendi'nin sohbetinden yararlandı. Bu üç bağ kaynakta farklı kelimelerle verildiği için tek bir kesin hilâfet çizgisine indirgenmemiştir.

İmamlık ve hücreler

Tire'ye dönerek imamlık yaptı. Hayır sahipleri evinin yakınında hücreler yaptırınca burası ibadet ve eğitim çevresine dönüştü; talebeler onun yanında yetişti.

Vefatı ve menkıbevî hafıza

975/1567-68'de vefat etti. Mekke'ye olağanüstü biçimde ulaşıp namaz kıldığına dair anlatı tarihî seyahat kaydı değil, tayy-i mekân menkıbesi olarak ayrılmıştır.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

YOL BAĞLAMIHalvetiyyeYol dosyasını aç →Kişi kaydındaki tarihî yol bağlantısı; sıralı silsilede halka olduğunu tek başına göstermez.Yolun irşad atlasını aç →

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç2 doğrudan bağlantıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

MENKIBE · GELENEK İÇİ

Tire'deki tayy-i mekân şöhreti

Tireli Abdülvehhab Efendi'nin Mekke'ye kısa zamanda ulaşıp Harem'de namaz kıldığına dair yerel inanış kaydedilir.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daralt

Menâkıbnâme’de tam metni aç →

Tire'ye dönüşü

İlim tahsil eden Abdülvehhab Efendi, Sünbül Sinan, Merkez Efendi ve kardeşi Abdülkerim'in çevrelerinde bulunduktan sonra Tire'ye döndü. Burada imamlık yaptı; sevenleri çevresine derviş hücreleri yaptırarak küçük bir irşad merkezi oluşturdu.

Yerel velâyet anlatısı

Atâyî, Tire halkı arasında Abdülvehhab Efendi'nin tayy-i mekân sahibi olduğuna inanıldığını bildirir. Rivayete göre bazı vakitlerde çok kısa bir sürede Mekke'ye ulaşır, Mescid-i Harâm'da namaz kılar ve yeniden Tire'ye dönerdi.

Kaynak belirli bir yolculuğun şahidini, tarihini ve ayrıntılı safhalarını vermez; bir şehir çevresinde yerleşmiş velâyet şöhretini özetler. Bu nedenle anlatı bağımsız tarihî seyahat kaydı değil, yerel menkıbevî kabul olarak sunulmaktadır.

Bu anlatı gelenek hafızasına aittir; doğrulanabilir tarihî olayla aynı kesinlikte sunulmaz. Kaynak: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

HOCASI / ŞEYHİSünbül Sinân EfendiAtâyî, Abdülvehhab'ın Sünbül Sinan'ın hizmetinden yararlandığını kaydeder; ilişki hilâfet iddiasına genişletilmez.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 362
Yön: 106 → 1292
Tür: Hoca-talebe
Hat / varyant: halvetiyye
Eser / belge: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: 662-668
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Konum aktarılmış; özgün nüsha karşılaştırması bekliyor

Kaynakta aktarılan künye: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 662-668

İlişki / dönem açıklaması: Atâyî, Abdülvehhab'ın Sünbül Sinan'ın hizmetinden yararlandığını kaydeder; ilişki hilâfet iddiasına genişletilmez.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

MÂNEVÎ ETKİMerkez Muslihuddin EfendiKaynak, Abdülvehhab'ın Merkez Efendi'nin himmetinden yararlandığını belirtir.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 363
Yön: 107 → 1292
Tür: Mânevî etki
Hat / varyant: halvetiyye
Eser / belge: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: 662-668
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Konum aktarılmış; özgün nüsha karşılaştırması bekliyor

Kaynakta aktarılan künye: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 662-668

İlişki / dönem açıklaması: Kaynak, Abdülvehhab'ın Merkez Efendi'nin himmetinden yararlandığını belirtir.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

[1]Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik
[2]Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 662-668

Ortak kaynak kataloğunu aç →