ŞAHSİYET DOSYASI

Uzun Şemseddin Ahmed et-Tavîl

Uzun Şemseddin Ahmed et-Tavîl (ö. 975/1567-68), Tire'de yetişip Sünbül Sinan ve Merkez Efendi yanında sülûkünü tamamlayan; cehrî zikir, vaaz ve vecd meclisleriyle tanınan Halvetî şeyhtir.

Vefat: 1567
Unvan: Sünbülî-Halvetî şeyh, Tire ve İzmir vaizi

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Tire'de tahsil

Tire'de doğdu; uzun boyu sebebiyle Uzun Şems diye tanındı. Bölge âlimlerinden zâhirî ilimleri tahsil ettikten sonra tasavvufa yöneldi.

Sünbül Sinan ve Merkez Efendi

Önce Sünbül Sinan'ın hizmetinde bulundu, ardından Merkez Efendi âstânesinde Halvetî eğitimini tamamladı. Memleketine dönünce irşad, vaaz ve cehrî zikir meclisleri yürüttü.

İzmir ve Tire zâviyeleri

Şehzade Selim Manisa'da bulunduğu sırada onu ziyaret etti ve İzmir'de adına bir zâviye yaptırdı. Bir süre burada kaldıktan sonra Tire'deki Molla Çelebi Zâviyesi'ne geçti.

Devrân tartışması

Vecd hâlinde yüksek sesle zikir ve devrân etmesi bazı kadı ve âlimlerin itirazına yol açtı. Şeyh, nefsânî eğlence ile ilâhî aşkın doğurduğu vecdi birbirinden ayıran bir savunma yaptı. Tartışmanın ardından muhaliflerin başına geldiği anlatılan felâketler tarihî hüküm değil, keramet hafızası olarak ayrılmıştır.

Vefatı

Tire'deki Molla Çelebi Zâviyesi'nde hizmet ederken 975/1567-68'de vefat etti.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

YOL BAĞLAMIHalvetiyyeYol dosyasını aç →Kişi kaydındaki tarihî yol bağlantısı; sıralı silsilede halka olduğunu tek başına göstermez.Yolun irşad atlasını aç →

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç2 doğrudan bağlantıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

MENKIBE · GELENEK İÇİ

Devrân tartışması ve ardından nakledilen rivayetler

Uzun Şems'in Tire'deki zikrini eleştiren kişilerle tartışması ve sonrasında yaşandığı söylenen hadiseler Atâyî'nin taraflı keramet diliyle aktarılır.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daralt

Menâkıbnâme’de tam metni aç →

Tire'deki zikir meclisi

Uzun Şemseddin Ahmed'in Tire'de cehrî zikir ve devrân yaptırması bazı âlimlerin itirazına yol açtı. Tire kadısı Defterdarzâde Mehmed, Birgi kadısı Nureddin, Bilalzâde ve dârülkurrâ şeyhi Mehmed bir zikir meclisine katılarak uygulamanın hükmünü tartıştılar.

Hareketin kaynağı üzerine cevap

Uzun Şems, nefsin arzusuyla yapılan oyunun yasak; ilâhî muhabbetin tesiriyle meydana gelen devrânın ise aynı hükümde olmadığını savundu. Atâyî, karşı çıkanların tartışma sırasında söz hatalarına düştüğünü ve meclisin gergin biçimde bittiğini bildirir.

Kaynağın keramet dili

Kaynak daha sonra Nureddin'in o gece boğazında şiddetli bir sıkışma hissettiğini, özür dileyince iyileştiğini; dârülkurrâ şeyhinin de geçirdiği nöbetten dua ile kurtulduğunu anlatır. Defterdarzâde'nin attan düşerek, Bilalzâde'ninse ansızın öldüğünü bu tartışmanın devamında sıralar. Bu ardışıklık Atâyî'nin Uzun Şems'i savunan menkıbevî yorumudur; ölümlerle tartışma arasında doğrulanmış tarihî nedensellik kurmaz.

Bu anlatı gelenek hafızasına aittir; doğrulanabilir tarihî olayla aynı kesinlikte sunulmaz. Kaynak: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

HOCASI / ŞEYHİSünbül Sinân EfendiUzun Şemseddin önce Sünbül Sinan'ın hizmetinde bulundu.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 357
Yön: 106 → 1288
Tür: Hoca-talebe
Hat / varyant: halvetiyye
Eser / belge: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: 662-668
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Konum aktarılmış; özgün nüsha karşılaştırması bekliyor

Kaynakta aktarılan künye: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 662-668

İlişki / dönem açıklaması: Uzun Şemseddin önce Sünbül Sinan'ın hizmetinde bulundu.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

HOCASI / ŞEYHİMerkez Muslihuddin EfendiUzun Şemseddin Halvetî sülûkünü Merkez Efendi âstânesinde tamamladı.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 358
Yön: 107 → 1288
Tür: Hoca-talebe
Hat / varyant: halvetiyye
Eser / belge: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: 662-668
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Konum aktarılmış; özgün nüsha karşılaştırması bekliyor

Kaynakta aktarılan künye: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 662-668

İlişki / dönem açıklaması: Uzun Şemseddin Halvetî sülûkünü Merkez Efendi âstânesinde tamamladı.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

[1]Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik
[2]Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 662-668

Ortak kaynak kataloğunu aç →