tarikat.orgARŞİVDE ARA
Ne arıyorsunuz?
35 sonuç · “Bayramiyye”
01Bayramiyye
Hacı Bayrâm-ı Velî çevresinde Ankara merkezli teşekkül eden; farklı halife hatlarıyla Osmanlı coğrafyasına yayılan tasavvuf yolu.
Melâmiyye-i Bayramiyye
Melâmiyye-i Bayramiyye, Bayramiyye içinde tarihî silsile ve kurucu nispetiyle belirginleşen koldur.
Şemsiyye-i Bayramiyye
Şemsiyye-i Bayramiyye, Bayramiyye içinde tarihî silsile ve kurucu nispetiyle belirginleşen koldur.
Akşehirli Abdî Halife
Abdullah b. Hacı Mahmud, meşhur adıyla Abdî Halife (ö. 972/1564-65), Bahâeddinzâde’den icazet alarak Akşehir’de Bayramiyye’yi yayan, zâviye kuran ve risaleler kaleme alan şeyhtir.
Akşemseddin
Akşemseddin (792/1390, Şam – Rebîülâhir 863 / Şubat 1459, Göynük); Fâtih'in hocası, mutasavvıf, âlim-tabip ve şair. Hacı Bayrâm-ı Velî'nin halifesi ve Bayramiyye'nin Şemsiyye kolunun kurucusudur .
Altıparmak Mehmed Efendi
Altıparmak Mehmed Efendi (ö. 1033/1623-24), Üsküp’te yetişip Şeyh Câfer vasıtasıyla Bayramiyye’ye intisap eden; Fâtih Camii’nde ders ve vaaz veren, Kahire’de zikir halkaları kuran âlim, mutasavvıf ve velûd mütercimdir.
Bahâeddinzâde Muhyiddin Mehmed Efendi
Bahâeddinzâde Muhyiddin Mehmed Efendi (ö. 952/1545), Muhyiddin Yavsî’nin halifesi, İstanbul Yavsî Baba Tekkesi postnişini ve Akşehirli Abdî Halife’nin mürşididir.
Hacı Bayrâm-ı Velî
Yaklaşık 1340’ta Ankara çevresinde doğduğu düşünülen Hacı Bayrâm-ı Velî (ö. 1430), Somuncu Baba’nın terbiyesini sohbet, ortak emek ve şehir dayanışmasıyla birleştirerek Bayramiyye’yi kuran sûfî ve şairdir.
İbrâhim Tennûrî
İbrâhim Tennûrî (Sivas veya Amasya – 887/1482, Kayseri); Bayramiyye-Şemsiyye tarikatının Tennûriyye kolunun kurucusu , mutasavvıf-şair. “Kahrın da hoş lutfun da hoş” ilâhisi bugün de okunmaktadır.
Somuncu Baba (Hamîdüddin Aksarâyî)
Somuncu Baba diye tanınan Hamîdüddin Aksarâyî (ö. 815/1412 [?]), Bursa ve Aksaray çevresinde yaşayan; Hacı Bayrâm-ı Velî’nin mürşidi olarak Bayramiyye’nin teşekkülünde belirleyici olan sûfîdir.
Şeyh Hâdi Ahmed Efendi
Şeyh Hâdi Ahmed Efendi, Hüseyn-i Lâmekânî’nin halifesi; vahdet konusunda bir eser ve Bayramiyye silsilesine dair manzume kaleme aldığı kaydedilen sûfîdir.
Şeyh Hamidüdin-i Aksarâyi
Hamîdüddin-i Aksarâyî, Somuncu Baba adıyla tanınmış; Bursa’dan Aksaray’a uzanan irşad çevresi ve Hacı Bayrâm-ı Velî üzerindeki tesiriyle Bayramiyye tarihinin kurucu şahsiyetlerindendir.
bayramiyye a. 1
ed. Ramazan ve kurban bayrammm faziletlerini anlatan dinî-tasavvufî eserler için kullanılan terim. bk. Bayramîlik
Bayramiyye
Hacı Bayrâm-ı Velî’ye nispet edilen, 15. yüzyılda Ankara merkezli olarak teşekkül eden tasavvuf yolu. Teşekkül ve irşad anlayışı Hacı Bayram’ın Somuncu Baba diye tanınan Hamîdüddin Aksarâyî’den aldığı terbiye çevresinde gelişti. Şehirli, esnaf ve köylü kesimlerle ilişki kuran yol; sohbeti, zikri, helâl kazancı, ortak emeği ve topluma hizmeti öne çıkardı. Kolları Hacı Bayram’ın vefatından sonra Akşemseddin çizgisindeki Şemsiyye, Bıçakçı Ömer Dede çizgisindeki Melâmiyye-i Bayrâmiyye ve Akbıyık Sultan çevresi başta olmak üzere farklı irşad kolları oluştu. Bu kolların silsile ve erkânları zaman içinde ayrı özellikler kazandığından hepsi tek biçimli bir yapı gibi ele alınmamalıdır. Hacı Bayrâm-ı Velî kişi dosyasıyla birlikte okunmalıdır.
Kütahya
Kütahya · Türkiye · Sun'ullah Gaybî Kütahya'da doğdu; çocukluk ve gençliğini burada geçirdi ve tahsilini de büyük ihtimalle burada yaptı. Babası Kütahya müftülüğü yapan ve “Müftî Derviş” diye tanınan Ahmed Efendi, dedesi “Çavdar Şeyhi” lakaplı Beşir Efendi'dir. 1655'te mürşidinin vefatından sonra Kütahya'ya dönerek eserlerini burada telif etti; Risâle-i Halvetiyye ve Bayramiyye'nin girişinden anlaşıldığına göre burada mülhidlik ve zındıklıkla da itham edilmiştir. Koordinat şehir düzeyindedir; kaynak mahalle adı vermez.
Yavsî Baba Tekkesi (Sivâsî Tekkesi)
İstanbul · Türkiye · Şeyh Resmî mahallesinde, Yavuzselim (eski adı Sakızağacı) caddesinde, Osmanlı döneminde Sultanselim Çukurbostanı olarak anılan Aspar Su Haznesi'nin güneybatı köşesinde, Dârüşşafaka lojman binasının bulunduğu arsada yer alıyordu. Ayvansarâyî, yapının Şeyh Muhyiddin Muhammed Efendi için kiliseden mescide dönüştürüldüğünü kaydeder. Şeyh Yavsî'nin vefatından sonra posta sırasıyla Serezli Muslihuddin Efendi, Abdürrahim Müeyyedî ve Bahâeddinzâde Muhyiddin geçmiştir. Sonraki dönemde Sivâsî Tekkesi adıyla anılmıştır.
Hacı Bayrâm-ı Velî Külliyesi
Ankara · Türkiye · Kabrinin bulunduğu ve Taşköprizâde'nin “ziyaretgâh olduğunu, burada yapılan duaların kabul edildiğini” yazdığı yer; Bayramiyye'nin merkezi. İlişkili kişi dosyası Hacı Bayram Velî : Hacı Bayrâm-ı Velî, Ankara merkezli Bayramiyye yolunun pîri; medrese ilmi, sohbet, ortak emek ve topluma hizmeti birleştiren 15. yüzyıl sûfîsidir.
Himmet Efendi Tekkesi
İstanbul · Türkiye · Bayramiyye'nin Himmetiyye kolunun âsitânesi olan XVII. yüzyıla ait tekkedir; Himmetzâde Tekkesi olarak da anılır. Fatih ilçesinde Şehremini'den Yenibahçe'ye inen yamaçta, Ördek Kasap mahallesi Himmetzâde Dergâhı sokağında yer almaktaydı. IV. Mehmed devri defterdarlarından İbrâhim Efendi'nin mescidinin içinde XVII. yüzyıl ortalarında onun tarafından faaliyete geçirilmiş, vakfiyesi torunu ve tekkenin üçüncü postnişini Himmetzâde Şeyh Abdüssamed Efendi tarafından 1135 (1723) yılında düzenlenmiştir. Vefatından sonra meşihat, 1925'e kadar Himmetzâdeler adıyla tanınan ailenin tasarrufunda kalmıştır. Tekke bütünüyle tarihe karışmış, arsası İstanbul Üniversitesi Çapa Tıp Fakültesi'nin arazisine katılmış, mimari özellikleri tesbit edilememiştir; yalnız çekirdeğini oluşturan mescid-tevhidhânenin kâgir duvarlı ve kırma çatılı olduğu tahmin edilmektedir.
Ankara
Ankara · Türkiye · XVI. yüzyılın ikinci yarısında doğduğu, ilk öğrenimini gördüğü ve nisbesini aldığı şehir; Bayramiyye'ye burada intisap etmiştir. İlişkili kişi dosyası İsmâil Rusûhî Ankaravî : İsmâil Rusûhî Ankaravî (ö. 1631), Galata Mevlevîhânesi şeyhi; Mesnevî’nin en etkili Osmanlı şerhlerinden birini yazan, semâ ve Mevlevî erkânını savunan âlim ve mutasavvıftır.
İbrâhim Tennûrî Türbesi
Kayseri · Türkiye · Kabri Kayseri'de, Bayramiyye'nin Tennûriyye kolunun pîri İbrâhim Tennûrî'nin yanındadır. İlişkili kişi dosyası Bahâeddinzâde Muhyiddin Mehmed Efendi : Bahâeddinzâde Muhyiddin Mehmed Efendi (ö. 952/1545), Muhyiddin Yavsî’nin halifesi, İstanbul Yavsî Baba Tekkesi postnişini ve Akşehirli Abdî Halife ile Mustafa Selâmî’nin mürşididir.
Kulaksız Hâşimî Dergâhı
İstanbul · Türkiye · Esasen Bayramiyye-i Hamzaviyye'ye ait olduğu hâlde Kādirî âyini icra edilegelen dergâh; çarşamba günleri Kādirî âyini yapılırdı. Sefîne metni dergâhın adını ve tam yerini vermediğinden koordinat girilmemiştir.
Solfasol (Zülfazl) köyü
Ankara · Türkiye · Lâmiî Çelebi'ye göre Çubuk suyu kenarında doğduğu köy. İlişkili kişi dosyası Hacı Bayram Velî : Hacı Bayrâm-ı Velî, Ankara merkezli Bayramiyye yolunun pîri; medrese ilmi, sohbet, ortak emek ve topluma hizmeti birleştiren 15. yüzyıl sûfîsidir.
Hacıbayram Camii (çile hücresi)
Ankara · Türkiye · Hacı Bayrâm-ı Velî'ye intisap edip riyâzet ve mücâhededen sonra hilâfet aldığı yer; içinde çileye girdiği hücre bugün de caminin bodrumunda mevcut olup şeyhin adıyla anılmaktadır. İlişkili kişi dosyası Akşemseddin : Şemseddin Muhammed b. Hamza, Akşemseddin (1390-1459), Hacı Bayrâm-ı Velî’nin halifesi, Şemsiyye-i Bayramiyye’nin pîri; âlim, hekim, şair ve İstanbul’un fethinin manevî rehberlerindendir.
Taşköprü
Taşköprü, Kastamonu · Türkiye · Ünsî Hasan Efendi'nin doğduğu kasaba (1055/1645). Önce Bayramiyye yolu büyüklerinden olan babası Recep Efendi'den okudu, ilim ve edeb üzere yetişti. Mürşidi Karabaş Ali Efendi de Kastamonulu olup kaynakta hemşehrisi olarak anılır.
Şam (Dımaşk)
Dımaşk · Suriye · 792'de (1390) doğduğu şehir; babası, Avârifü'l-maârif sahibi Şehâbeddin es-Sühreverdî'nin torunlarından Şeyh Hamza'dır. İlişkili kişi dosyası Akşemseddin : Şemseddin Muhammed b. Hamza, Akşemseddin (1390-1459), Hacı Bayrâm-ı Velî’nin halifesi, Şemsiyye-i Bayramiyye’nin pîri; âlim, hekim, şair ve İstanbul’un fethinin manevî rehberlerindendir.
Adana (Sîs Kalesi çevresi)
Adana · Türkiye · Mir'âtü'l-ışk 'a göre Somuncu Baba'nın Bursa'dan göçüp Ceyhan kenarında Nebî Sûfî'nin evine yerleştiği bölge; kapıcıbaşı kıyafetini bırakıp buraya gelerek intisap etti. İlişkili kişi dosyası Hacı Bayram Velî : Hacı Bayrâm-ı Velî, Ankara merkezli Bayramiyye yolunun pîri; medrese ilmi, sohbet, ortak emek ve topluma hizmeti birleştiren 15. yüzyıl sûfîsidir.
Celvetiyye'nin Tarihî Silsilesi
Erdebîl'den Üsküdar'a aktarım. Monografiden hareketle hazırlanmış özgün inceleme.
Tarikatların Teşekkülü: Zühd Çevrelerinden Kurumsal Yollara
İlk zâhid çevreleri, klasik tasavvuf dili ve XII. yüzyıldan sonra belirginleşen tarikat kurumları TDV İslâm Ansiklopedisi maddeleri mevcut monografilerle karşılaştırılarak özgün biçimde hazırlanmıştır.
Melâmet Bir Tarikat mı, Bir Meşrep mi?
İlk Melâmetî çevrelerden Bayramî-Melâmî yorumlara uzanan kavramsal ayrım TDV İslâm Ansiklopedisi maddeleri mevcut monografilerle karşılaştırılarak özgün biçimde hazırlanmıştır.
Bayramiyye'nin Şemsî ve Melâmî Yolları
Ana yol, alt kollar, pîrler ve usul arasındaki bağlantıları açıklayan editoryal dosya.
Halvetiyye Silsilesi ve Kollar Haritası
Halvetiyye'nin ortak erken silsilesi, Zâhidiyye kavşağı, dört ana kolu ve doğrulanmış alt şubeleri tek bir ayrıntılı ağda gösterilir.
Hacı Bayrâm-ı Velî’nin Halifeleri ve Bayramiyye’nin Kolları
Hacı Bayrâm’ın kesin ve tartışmalı halifelerini ayıran; Şemsiyye, Melâmiyye ve ince irşad hatlarını tarihî bağlamıyla gösteren dosya.
Melâmiyye Kaynaklarını Okuma Rehberi
İlk OCR dalgasındaki altı Melâmîlik çalışmasını, dönem ve kaynak türü ayrımıyla site omurgasına bağlayan editoryal rehber.
Nefeszâde Abdurrahman Vâlî: İlim, Nesep Kurumu ve Şiir
Nefeszâde Abdurrahman Vâlî'nin tefsir imtihanını, medrese basamaklarını, nakîbüleşraflığını ve iki dilli şiir mirasını birlikte ele alır.
İstanbul Bayramiyyesi: Şemsiyye, Celvetiyye ve Melâmiyye
Bayramiyye'nin İstanbul'daki kurumsal, ilmî ve siyasî görünümünü üç tarihî gelişme hattı üzerinden okur.