ŞAHSİYET DOSYASI

Bahâeddinzâde Muhyiddin Mehmed Efendi

Bahâeddinzâde Muhyiddin Mehmed Efendi (ö. 952/1545), Muhyiddin Yavsî’nin halifesi, İstanbul Yavsî Baba Tekkesi postnişini ve Akşehirli Abdî Halife’nin mürşididir.

Vefat: 1545
Unvan: Bayramiyye-Tennûriyye şeyhi, âlim ve Yavsî Baba Tekkesi postnişini
Temalar: Bayramiyye, Tennûriyye, Muhyiddin Yavsî, Balıkesir, İstanbul, Yavsî Baba Tekkesi, Kayseri, Akşehirli Abdî Halife

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

İlim ve tasavvuf eğitimi

Aslen Balıkesirli olan Bahâeddinzâde Muhyiddin Mehmed Efendi, devrinin önde gelen âlimlerinden ders aldıktan sonra Bayramiyye şeyhi Muhyiddin Yavsî’ye intisap etti. Onun yanında seyrüsülûkunu tamamlayarak irşad icazeti aldı.

Balıkesir ve İstanbul

Bir süre Balıkesir’de irşad faaliyetinde bulundu. Daha sonra İstanbul’da Yavsî Baba Tekkesi’nin postnişinliğini üstlendi. Bayramiyye-Tennûriyye çevresinde yetiştirdiği halifeler arasında Akşehirli Abdullah b. Hacı Mahmud, meşhur adıyla Abdî Halife de bulunur.

İlmî yönü ve vefatı

Fıkıh, kelâm ve tasavvuf alanlarında eserler kaleme aldı. 951/1544’te hacca gitti; dönüş yolunda 952/1545’te Kayseri’de vefat etti ve İbrahim Tennûrî’nin yanına defnedildi.

Tahsili, meşihati ve medfeni

Mevlânâ Kestelî'den ders okudu. Bir süre Balıkesir'de faaliyet gösterdikten sonra İstanbul'da Yavsî Baba Tekkesi şeyhi oldu. Şeyh Yavsî'nin yetiştirdiği dört halifeden biridir; tekkenin postuna Serezli Muslihuddin Efendi ve Abdürrahim Müeyyedî'den sonra geçmiştir.

Şeyhinin diğer halifeleri de aynı kolu farklı şehirlerde sürdürdüler: Muslihuddin Sirozî şeyhinin vefatının ardından Yavsî Baba Tekkesi'nde onun görevini sürdürdü ve kabri Eyüp civarında kaldı; tasavvuf yoluna girmeden önce Sinan Paşa ve Hocazâde gibi meşhur âlimlerden ilim tahsil eden Müeyyedzâde Abdürrahim, Kanûnî Sultan Süleyman devrinin başından itibaren on sekiz yıl irşad hizmeti gördü; Cerrahzâde Alâeddin ise Edirne'de Şeyh Şücâ Zâviyesi'nde 100 yaşına kadar irşadla meşgul oldu.

Kabri Kayseri'dedir ve Bayramiyye'nin Tennûriyye kolunun pîri İbrâhim Tennûrî'nin yanındadır.

COĞRAFÎ HAFIZA2 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →

Koordinatlı mekânŞehir düzeyi2 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç5 doğrudan bağlantıAğda gör →

YOL ATLASISilsiledeki yerini açÖnceki ve sonraki halkalarla birlikte

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

el-Kavlü'l-fasl ve diğer eserleri

Ebû Hanîfe'nin el-Fıkhü'l-ekber'ine el-Kavlü'l-fasl adıyla şerh yazmış; ayrıca Risâletü'l-vahdeti'l-vücûdiyye, Şerh-i Esmâ-i Hüsnâ ve Risâle-i Sırr-ı Kader gibi eserleri bulunmaktadır.

Metni gösterMetni daralt

Bahâeddinzâde'nin en çok anılan eseri, Ebû Hanîfe'ye nisbet edilen akaid metni el-Fıkhü'l-ekber'e yazdığı el-Kavlü'l-fasl adlı şerhtir (İstanbul 1979).

Bunun yanında Risâletü'l-vahdeti'l-vücûdiyye (Kahire 1328), Şerh-i Esmâ-i Hüsnâ (Süleymaniye Ktp., Bağdatlı Vehbi Efendi, 1-97 varak) ve Risâle-i Sırr-ı Kader gibi eserleri kaydedilir. Eserlerinin dağılımı, kelâm-akaid, vahdet-i vücûd ve esmâ-i hüsnâ şerhi ile kader meselesini bir arada tutan bir müellif portresi çizer: medrese diliyle yazan bir şeyh.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

3 kayıt

İlk 3 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Şeyhülislâm Zenbilli Ali Efendi'nin nâibi

929'da (1523) Zenbilli Ali Efendi iş göremeyecek kadar hastalanıp Kanûnî Sultan Süleyman kendisinden nâib tayin etmesini isteyince, şeyhülislâm Şeyh Bahâeddinzâde Muhyiddin Mehmed'i nâib tayin etmiş ve bu durum onun ölümüne kadar sürmüştür.

Metni gösterMetni daralt

Zenbilli Ali Cemâlî Efendi, II. Bayezid, Yavuz Sultan Selim ve Kanûnî Sultan Süleyman devirlerinde kesintisiz fetva makamında kalmış bir şeyhülislâmdır. 929'da (1523) iş göremeyecek kadar hastalanınca Kanûnî Sultan Süleyman kendisinden bir nâib tayin etmesini istedi; o da Şeyh Bahâeddinzâde Muhyiddin Mehmed'i nâib tayin etti.

Bu durum Zenbilli'nin ölümüne kadar devam etti; vefat tarihinin Şâban 932'den (Mayıs-Haziran 1526) biraz öncesine denk düştüğü tahmin edilir ve böylece müftülük süresi yirmi dört yıla ulaşmıştır. Yani bir tekke şeyhi, İstanbul müftülüğünün son üç yılında makamın işlerini vekâleten yürütmüştür. Zenbilli'nin tasavvufî yönünün bulunması, bazı eserlerde "Sûfî" nisbesiyle kaydedilip "erbâb-ı hâl, sâhib-i kerâmet" diye gösterilmesi bu tercihi anlaşılır kılar.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

el-Vikāye tartışmasında Kemalpaşazâde'ye itiraz

Kemalpaşazâde'nin el-Vikāye'yi tashih eden Islâhu'l-Vikāye'sine karşı, Molla Kasım Niğdevî ve Tâceddin İbrâhim el-Hamîdî ile birlikte, Sadrüşşerîa adına Kemalpaşazâde'yi eleştiren âlimler arasında anılır.

Metni gösterMetni daralt

Hanefî fıkhının en çok okutulan metinlerinden el-Vikāye ve Sadrüşşerîa'nın onun üzerine yazdığı şerh, Osmanlı medreselerinde uzun bir tartışmanın konusu olmuştur. Kemalpaşazâde önce el-Vikāye'nin eksik ve hatalı bulduğu yanlarını tashih eden Islâhu'l-Vikāye'yi, ardından bunun şerhi olan Îzâhu'l-Islâh'ı yazmıştı.

Molla Kasım Niğdevî, Tâceddin İbrâhim b. Abdullah el-Hamîdî ve Bahâeddinzâde Molla Muhyiddin Mehmed gibi âlimler, el-Vikāye veya bu şerh üzerine yaptıkları çalışmalarda Sadrüşşerîa adına Kemalpaşazâde'yi eleştirdiler. Birgivî ise yazdığı hâşiyede Kemalpaşazâde ile onu eleştirenler arasında hakemlik yapmıştır. Bahâeddinzâde'nin adı, böylece XVI. yüzyıl Osmanlı fıkıh tartışmalarının merkezindeki bir münakaşada geçmektedir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Şeyh Yavsî'nin dört halifesinden biri

Bayramiyye-i Şemsiyye'nin Tennûriyye kolunu İstanbul, İskilip ve Edirne'de devam ettiren Şeyh Yavsî'nin yetiştirdiği dört halifeden biridir; Yavsî Baba Tekkesi postuna Müeyyedzâde Abdürrahim'in ardından geçmiştir.

Metni gösterMetni daralt

II. Bayezid'in Amasya'daki şehzadelik yıllarında çevresinde bulunan, hatta kendi konağında yaşayacak kadar yakını olan Bayramî şeyhi Muhyiddin Muhammed Yavsî Efendi, padişahın tahta çıkmasıyla İstanbul'a davet edilmiş, Sultanselim'de kurulan tekkenin meşihatına getirilmiş ve kendisine "hünkâr şeyhi" pâyesi verilmişti. Ebüssuûd Efendi'nin babası olan bu zatın adına nisbetle tekke Yavsî Baba Tekkesi diye tanınmıştır.

Bayramiyye-i Şemsiyye'nin Tennûriyye kolunu İstanbul, İskilip ve Edirne'de devam ettiren Şeyh Yavsî'nin dört halifesi Muslihuddin Sirozî, Müeyyedzâde Abdürrahim (Hacı Efendi, Hacı Çelebi), Cerrahzâde Alâeddin Efendi ve Bahâeddinzâde Muhyiddin Mehmed Efendi'dir. Tekkenin postu Yavsî'nin vefatından sonra sırasıyla Serezli (Sirozî) Muslihuddin Efendi, Abdürrahim Müeyyedî ve Bahâeddinzâde Muhyiddin'e geçmiştir. Bahâeddinzâde bir süre Balıkesir'de faaliyet gösterdikten sonra bu tekkenin şeyhi olmuştur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

SOHBET / YOL ARKADAŞLIĞIŞEYHÜ’L-İSLÂM ZENBİLLİ ALİ EFENDİ929'da (1523) hastalanınca fetva işlerini yürütmek üzere kendi tayin ettiği nâibidir; bu görev Zenbilli Ali Efendi'nin ölümüne kadar sürmüştür.TALEBESİ / HALİFESİAkşehirli Abdî HalifeAbdullah b. Hacı Mahmud, Bahâeddinzâde’nin dergâhında yetişip irşad icazeti aldı ve Akşehir’e gönderildi.TALEBESİ / HALİFESİŞeyh Yavsı Muhyiddin MuhammedŞeyhidir. II. Bayezid'in İstanbul'a davet edip "hünkâr şeyhi" pâyesi verdiği Bayramî şeyhi ve Ebüssuûd Efendi'nin babasıdır; Bahâeddinzâde onun yetiştirdiği dört halifeden biridir.SONRAKİ HALKAİbrâhim TennûrîBayramiyye'nin, Bahâeddinzâde'nin de mensup olduğu Tennûriyye kolu ona nisbet edilir; Bahâeddinzâde'nin kabri Kayseri'de onun yanındadır.ETKİLEDİĞİŞEYHÜ’L-İSLÂM ZENBİLLİ ALİ EFENDİ929'da (1523) hastalanınca Kanûnî'nin isteği üzerine Bahâeddinzâde'yi kendisine nâib tayin eden şeyhülislâmdır; vekâlet onun vefatına (932/1526 öncesi) kadar sürmüştür.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

İstanbul · TürkiyeYavsî Baba Tekkesi (Sivâsî Tekkesi)Şeyh Resmî mahallesinde, Yavuzselim (eski adı Sakızağacı) caddesinde, Osmanlı döneminde Sultanselim Çukurbostanı olarak anılan Aspar Su Haznesi'nin güneybatı köşesinde, Dârüşşafaka lojman binasının bulunduğu arsada yer alıyordu. Ayvansarâyî, yapının Şeyh Muhyiddin Muhammed Efendi için kiliseden mescide dönüştürüldüğünü kaydeder. Şeyh Yavsî'nin vefatından sonra posta sırasıyla Serezli Muslihuddin Efendi, Abdürrahim Müeyyedî ve Bahâeddinzâde Muhyiddin geçmiştir. Sonraki dönemde Sivâsî Tekkesi adıyla anılmıştır.Kayseri · Türkiyeİbrâhim Tennûrî TürbesiKabri Kayseri'de, Bayramiyye'nin Tennûriyye kolunun pîri İbrâhim Tennûrî'nin yanındadır. İlişkili kişi dosyası Bahâeddinzâde Muhyiddin Mehmed Efendi : Bahâeddinzâde Muhyiddin Mehmed Efendi (ö. 952/1545), Muhyiddin Yavsî’nin halifesi, İstanbul Yavsî Baba Tekkesi postnişini ve Akşehirli Abdî Halife ile Mustafa Selâmî’nin mürşididir.