Ne arıyorsunuz?

Abdürrahim Künhî Dede

Abdürrahim Künhî Dede (1183/1769–1247/1831), Yenikapı Mevlevîhânesi’nde yetişen; Hicaz Mevlevî âyini ve Anberefşan makamıyla klasik mûsikiye katkıda bulunan, kudümzenbaşılıktan dergâh meşihatına yükselen Mevlevî şeyhi ve şairdir.

↗03

Ali Nutkî Dede

Ali Nutkî Dede (1762-1804), Yenikapı Mevlevîhânesi’nde otuz yıl postnişinlik yapan; Şeyh Gâlib ve İsmail Dede’yi yetiştiren, Defter-i Dervîşân’ı başlatan Mevlevî şeyhi, şair, hattat ve bestekârdır.

↗04

Hammâmîzâde İsmail Dede Efendi

Hammâmîzâde İsmail Dede Efendi (1778-1846), Yenikapı Mevlevîhânesi'nde yetişen; âyin-i şeriflerden büyük formlu bestelere ve şarkılara uzanan geniş repertuvarıyla XIX. yüzyıl Osmanlı musikisinin merkez ismidir.

↗05

Kārî Ahmed Dede

Ergirili Kārî Ahmed Dede (ö. yaklaşık 1090/1679), sipahilikten ayrılıp Konya ve Yenikapı Mevlevî çevrelerinde yetişen; Hacı Ahmed Dede'nin ardından Yenikapı postuna geçen şeyhtir.

↗06

Kâtip Muhammed Efendi

Kâtip Muhammed Efendi (yaklaşık 1554–1563, ö. 1646-47), yeniçeri kâtipliğiyle tanınan ve 1598'de Yenikapı Mevlevîhânesi'ni açan Osmanlı devlet görevlisi ve Mevlevî muhibbidir.

↗07

Nâcî Ahmed Dede

Nâcî Ahmed Dede (ö. 4 Rebîülâhir 1123/1711), Âdem Dede'den Mevlevî terbiyesi alan; Beşiktaş, Galata ve otuz üç yıl Yenikapı Mevlevîhânesinde postnişinlik yapan divan şairidir.

↗08

Peçevîzâde Şeyh Ahmed Ârif Dede

Peçevîzâde Ahmed Ârif Dede (ö. 1137/1725), babası Şeyh Mustafa Efendi'den Halvetî terbiyesi aldıktan sonra Konya'da Mevleviyye'ye intisap eden ve Yenikapı Mevlevîhânesi postuna geçen şeyh ve şairdir.

↗09

Rauf Yektâ Bey

Rauf Yektâ Bey (1871-1935), Türk müzikolojisinin ve bugün kullanılan Türk mûsikisi nazariyat sisteminin temelini atan araştırmacı; Yenikapı Mevlevîhânesi'nin son neyzenbaşılarından, dört yüz civarında makale ve on sekiz ciltlik nota külliyatının arkasındaki isim.

↗10

Receb Enis Dede

Edirneli Receb Enis Dede, Neşâtî’den inâbe aldı; Kârî Ahmed Dede çevresinde Mesnevî tahsil etti. Yenikapı ve Kasımpaşa’daki Mesnevîhanlığından sonra yaklaşık yarım yüzyıl Edirne Murâdiye Mevlevîhânesi postunda bulundu.

↗11

Sâbûhî Ahmed Dede

Sâbûhî Ahmed Dede, Bektaşî Kasım Baba çevresinden sonra Konya’da Mevlevî terbiyeye giren; Şam ve Yenikapı meşihatlarında Mesnevî okutan XVII. yüzyıl şairidir.

↗12

Seyyid Abdülbâkī Nâsır Dede

Seyyid Abdülbâkī Nâsır Dede (1765–1821), Yenikapı Mevlevîhânesi postnişini; Tedkīk u Tahkīk ve Tahrîriyye’nin müellifi, özgün nota sisteminin kurucusu, neyzen, bestekâr ve Defter-i Dervîşân’ın sürdürücüsüdür.

↗13

Sözlük

Nikap

(نقا ب) 1, Perde, örtü, Peçe. 2. tas. Sevgilinin kendi iradesiyle âşığıyla arasına koyduğu engel (11s, sr). Bkz. Hicap.

↗14

Yenikapı Mevlevîhânesi

İstanbul · Türkiye · Şeyh Mehmed Celâleddin Dede ile nazariyat çalıştığı, neyzenlik yaptığı ve 1922'de neyzenbaşılığına tayin edildiği dergâh; yegâh âyinini burada besteledi. Tekkeler kapatılıncaya kadar üç yıl bu görevde kaldı.

↗15

Yenikapı Mevlevîhânesi

İstanbul · Türkiye · İntisap ettiği, 1001 günlük çilesini çıkardığı ve vasiyeti üzerine annesinin yanına defnedildiği dergâh. İlişkili kişi dosyası Tâhirülmevlevî : Tâhirülmevlevî adıyla tanınan Tâhir Olgun, Mesnevî dersleri ve şerhi, edebiyat tarihi çalışmaları, tercümeleri ve dergiciliğiyle son dönem Mevlevî kültürünü Cumhuriyet devrine taşıdı.

↗16

Yenikapı semti

İstanbul · Türkiye · Abdülbâki Nâsır Dede İstanbul’un Yenikapı semtinde, Yenikapı Mevlevîhânesi şeyhlerinden Ebûbekir Dede ile Galata Mevlevîhânesi şeyhlerinden Kutbünnâyî Osman Dede’nin kızı Saîde Hanım’ın oğlu olarak dünyaya geldi; üç erkek kardeşin ortancasıdır. Harita işareti semt değil şehir ölçeğindedir.

↗17

Yenikapı Mevlevîhânesi

İstanbul · Türkiye · Yenikapı Mevlevîhânesi şeyhi Toganî (Doğanî) Ahmed Dede'nin 1040 (1630) yılındaki vefatının ardından dönemin ileri gelenlerinin ısrarı üzerine III. Ârif Çelebi tarafından buraya şeyh tayin edildi. On sekiz yıla yakın süren meşihatının ardından yine burada vefat etti; mevlevîhânenin postnişinleri sırasında Doğanî Ahmed Dede ile Câmî Ahmed Dede arasında yer alır.

↗18

Yenikapı Mevlevîhânesi

İstanbul · Türkiye · Kâtip Muhammed Efendi'nin 1006/(1597-98) içinde tesis ettiği ve güşâd resmini Receb'in gurresine denk gelen Pazartesi günü (7 Şubat 1598) icra ettiği mevlevîhâne. Sefîne, Vassâf'ın bu bilgileri Muhammed Ziyâ Bey'in aynı adlı eserinden aldığını belirtir. Koordinat semt düzeyinde yaklaşıktır.

↗19

Yenikapı Mevlevîhânesi

İstanbul · Türkiye · İstanbul’un bir sanat ve edebiyat muhiti olan bu mevlevîhâneden feyiz alarak yetişmiş; çilesini burada çıkarmış ve postnişini Şeyh Celâleddin Efendi hakkında bir kitap kaleme almıştır. 21 Haziran 1951’de vefat ettiğinde cenazesi vasiyeti üzerine buraya, annesi Emine Emsal Hanım’ın yanına defnedilmiştir.

↗20

Yenikapı Mevlevîhânesi

İstanbul · Türkiye · İlk öğrenimini babasından bu dergâh çevresinde aldı; bir yıl sonra semâ meşkedip âyine girmeye başladı, mûsiki bilgisini de dergâhtaki mûsikişinaslardan edindi. Ağabeyi Ali Nutkî Dede’nin şeyhliği sırasında neyzenbaşılık yaptı; onun 1804’teki ölümü üzerine Hacı Mehmed Çelebi tarafından şeyhlik destârıyla buraya tayin edildi. 1814’te Kazasker Mekkîzâde Mustafa Âsım Efendi tarafından dergâhın vakıf işlerine bakmakla da görevlendirildi. Yapının kesin konumu kaynakta tarif edilmediğinden koordinat verilmemiştir.

↗21

Yenikapı Mevlevîhânesi

İstanbul · Türkiye · Yakınlarındaki bir evde doğdu; adını buranın şeyhleri koydu. Çilesini 1787'de burada tamamlayıp dede oldu ve Ali Nutkî Efendi'den hilâfet aldı. İlişkili kişi dosyası Şeyh Gâlib : Şeyh Gâlib (1757–1799), Mevlevî dedesi ve Galata Mevlevîhânesi şeyhi; Hüsn ü Aşk mesnevisi ve divanıyla klasik Türk şiirinin son büyük temsilcilerindendir.

↗22

Yenikapı Mevlevîhânesi

İstanbul · Türkiye · Kaynak: mevlevîhâne şeyhleri Subûhî Ahmed Dede ile el-Hâc Ahmed Dede'den dinî ilimleri öğrendi ve on sekiz yaşlarında iken buraya devam etmeye başladı. Halvetiyye'ye intisabı da buradaki dervişlerden Şeyhzâde Mehmed'in tavsiyesiyle olmuştur.

↗23

Yenikapı Mevlevîhânesi

İstanbul · Türkiye · 1892'de İstanbul'a gidince şeyhi Celâleddin Efendi'ye intisap edip semâ çıkardığı mevlevîhâne. İlişkili kişi dosyası Ahmed Remzî Akyürek : Ahmed Remzî Akyürek (1872–1944), Kayseri'de yetişip Kütahya, Kastamonu, Halep ve Üsküdar Mevlevîhânelerinde hizmet eden; Mesnevî öğretimi, üç dilde şiiri, tercümeleri ve kütüphaneciliğiyle son dönem Mevlevî kültürünü taşıyan başlıca şahsiyetlerdendir.

↗24

Yenikapı Mevlevîhânesi

İstanbul · Türkiye · Şeyhleri Ali Nutkî Dede ile Abdülbâki Nâsır Dede'ye teveccüh gösterdiği mevlevîhâne; terkip ettiği makamların listesi Abdülbâki Nâsır Dede'nin Tedkīk u Tahkīk'inden gelir. İlişkili kişi dosyası III. Selim : III. Selim, Nizâm-ı Cedîd ıslahatları kadar şiir, musiki ve Mevlevîhânelerle kurduğu yakın ilişkiyle de XVIII. yüzyıl sonu kültür hayatının merkezî şahsiyetidir. Mevlevî şeyhi değil, Mevlevî çevrelerini himaye eden bir muhib ve bestekârdır.

↗25

Yenikapı Mevlevîhânesi

İstanbul · Türkiye · Edirne’den tekrar İstanbul’a giden Receb Dede, bu mevlevîhânenin şeyhi Kārî Ahmed Dede’ye intisap etti, onun Mes̱nevî derslerini takip etti ve dergâhın mesnevîhanı oldu. Yapının kesin konumu kaynakta tarif edilmediğinden koordinat verilmemiştir.

↗26

1925 Öncesi İstanbul Rifâî Dergâhları

Risâlede semtleriyle kaydedilen 56 tekke ve zâviye. Risâleden hazırlanmış özgün ve ihtiyatlı editoryal inceleme.

↗27

Sefîne'nin Mevlevîler Zeyli

Şairler, Mesnevî şârihleri ve İstanbul Mevlevîhâneleri. Sefîne-i Evliyâ - Cilt 5 tam metni üzerinden hazırlanmış editoryal dosya.

↗28

Mevleviyye'nin Kurumlaşması ve Şehir Ağı

Sultan Veled ve Ulu Ârif Çelebi'den Osmanlı mevlevîhânelerine uzanan kurumsal tarih TDV İslâm Ansiklopedisi maddeleri mevcut monografilerle karşılaştırılarak özgün biçimde hazırlanmıştır.

↗29

XIX. Yüzyılda Mevlevîhâneler ve Şeyh Ağları

Konya, İstanbul, Afyon, Bursa, Halep, Manisa ve Kahire âsitânelerini Anadolu, Balkan ve Arap coğrafyasındaki zâviyelerle birlikte okuyan geniş kurum dosyası.

↗30

Mevlevî Dîvânları: Metin, Kurum ve Musiki Hafızası

Üç ayrı veri katmanı Mevlevî şairin biyografisi, tarikata dair açık ifadeleri ve Dîvânın bütünü aynı şey değildir. Nâsır Dede’de Yenikapı, ney, semâ ve musiki belirginleşirken İlmî Dede’nin şiirlerinde Mevlevî unsurlar çok sınırlıdır. Bu yüzden kişi aidiyetiyle şiir teması ayrı alanlarda tutulur. Kurum hafızası Receb E

↗31