tarikat.org
Ara ⌕TR
Ara
Menü

ŞAHSİYET DOSYASI

Receb Enis Dede

Edirneli Receb Enis Dede, Neşâtî’den inâbe aldı; Kârî Ahmed Dede çevresinde Mesnevî tahsil etti. Yenikapı ve Kasımpaşa’daki Mesnevîhanlığından sonra yaklaşık yarım yüzyıl Edirne Murâdiye Mevlevîhânesi postunda bulundu.

Vefat
1734
Unvan
Edirne Murâdiye Mevlevîhânesi şeyhi, Mesnevîhan ve şair

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Edirne’den İstanbul’a

Edirne’de doğdu; asıl adı Receb’dir. Gülşenî meşrep Derviş Halil adlı bir sipahinin oğluydu. Mücellit İbrahim’in yanında çıraklık ettikten sonra tahsil için İstanbul’a gitti. 1670’te Edirne’ye dönerek şair ve Mevlevî şeyhi Neşâtî’den inâbe aldı.

Mesnevîhanlığı

Neşâtî’nin vefatından sonra Yenikapı Mevlevîhânesi şeyhi Kârî Ahmed Dede’ye bağlanıp Mesnevî okudu. Yenikapı’da, ardından Kasımpaşa Mevlevîhânesi’nde Mesnevîhanlık yaptı. Kaynaklar hocalarının sırası ve görev sürelerinde farklı rivayetler nakleder; bunlar tek bir kesin kronoloji gibi birleştirilmemiştir.

Edirne postu

1683–1684 dolaylarında Edirne Murâdiye Mevlevîhânesi şeyhliğine geçti ve hayatının yaklaşık son elli yılını burada geçirdi. Edirne’nin devlet merkezi işlevi gördüğü dönemde padişah, vezir, ulemâ ve devlet ricâlinden geniş bir çevreyle temas kurduğu Mevlevî tezkirelerinde anlatılır.

Vefatı ve kimlik ayrımı

Vefatı için 1732, 1733 ve 1734 tarihleri verilmiştir; Esrâr Dede ve Mevlevî rivayetleriyle desteklenen 1734 tarihi tercih edilir. Edirne Mevlevîhânesi haziresine defnedildi. Mısır Mevlevîhânesi şeyhi Enis Mustafa Dede ile aynı kişi değildir.

Dîvânı

Dîvân, müellifin şiir dilini ve Edirne Mevlevî çevresini birlikte izlemeye imkân verir. Metin aktarılırken taş baskı, yazma mecmua ve tenkitli neşir ayrımları; beyit, kıta ve başlık sınırları korunmalıdır.

Bağlantılı dosya

Dîvân ve kaynak ilişkilerini ayrıntılı oku →

COĞRAFÎ HAFIZA4 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi4 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç2 doğrudan bağlantıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

MENKIBE · GELENEK İÇİ

Takdire teslimiyet anlatısı

Edirne’deki siyasî ve askerî kargaşa sırasında Receb Enis Dede’nin yaptığı dua ve aldığı ikaz etrafında anlatılan, ilâhî takdire edebi öne çıkaran Mevlevî rivayetidir.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daraltMenâkıbnâme’de tam metni aç →

XVII. yüzyılın sonlarındaki savaşlar ve Edirne’ye kadar ulaşan siyasî kargaşa sırasında Receb Enis Dede’nin sabrı tükenir. Evinde inzivaya çekilerek, “Yâ Rab, ya bu vahşeti def eyle yahut benim ruhumu kabz eyle” diye dua ettiği anlatılır.

Rivayete göre keşfi açık bir kişi onu, sonucu henüz bilinmeyen bir iş için canını feda etmeyi istemenin ilâhî takdire karşı edebe uymadığı konusunda ikaz eder; önceki velîlerin ve peygamberlerin böyle davranmadığını söyler. Ardından şu beyitle uyarır:

Takdîr-i Hudâ kuvvet-i bâzû ile dönmez;
Bir şem‘a ki Mevlâ yaka, bir vech ile sönmez.

Tez, anlatının Sâlim Tezkiresi’nde yer aldığını ve dervişler arasında yaygın biçimde nakledildiğini bildirir. Bu kayıt, Edirne’deki olayların doğrudan tarih belgesi değil, Enis Dede’nin teslimiyet anlayışını açıklayan gelenek içi bir anlatıdır.

Bu anlatı gelenek hafızasına aittir; doğrulanabilir tarihî olayla aynı kesinlikte sunulmaz. Kaynak: Receb Enis Dede: Hayatı, Edebî Kişiliği ve Dîvânının Tenkidli Metni.

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Dîvân-ı Enis Dede

Yazma ve taş baskı nüshaları bulunan şiir külliyatı, Edirne Mevlevî çevresi ve Mesnevîhan şair kimliği için temel kaynaktır.

Metni gösterMetni daralt

Yazma ve taş baskı nüshaları bulunan şiir külliyatı, Edirne Mevlevî çevresi ve Mesnevîhan şair kimliği için temel kaynaktır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Receb Enis Dede: Hayatı, Edebî Kişiliği ve Dîvânının Tenkidli Metni.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

Edirne · TürkiyeEdirneEnîs Receb Dede’nin doğduğu şehir. Kaynak doğum yılını kaydetmez; seksen yaşını biraz geçtikten sonra vefat ettiği bildirildiğine göre 1650-1654 yılları arasında doğmuş olabileceği tahmin edilir. Gülşeniyye’ye bağlı sipahi Derviş Halil’in oğludur; çocukluğunda burada İbrâhim adlı bir mücellidin yanında çıraklık yapmıştır.Edirne · TürkiyeEdirne Murâdiye MevlevîhânesiNeşâtî Ahmed Dede’nin 1085 (1674) yılındaki vefatı üzerine onun yerine şeyh olduğu mevlevîhâne. Kaynak, altmış seneyi bulan şeyhliği sırasında Mevlevî şeyhleri içinde en çok müridi bulunanlardan biri sayıldığını, beş padişah ile yirmi sadrazamın onun mânevî dairesine girdiğinin söylendiğini kaydeder. Yapının kesin konumu kaynakta tarif edilmediğinden koordinat verilmemiştir.İstanbul · TürkiyeYenikapı MevlevîhânesiEdirne’den tekrar İstanbul’a giden Receb Dede, bu mevlevîhânenin şeyhi Kārî Ahmed Dede’ye intisap etti, onun Mes̱nevî derslerini takip etti ve dergâhın mesnevîhanı oldu. Yapının kesin konumu kaynakta tarif edilmediğinden koordinat verilmemiştir.İstanbul · TürkiyeKasımpaşa MevlevîhânesiŞeyhi Kārî Ahmed Dede’nin 1078’de (1667) vefatı üzerine mesnevîhanlığına geçtiği mevlevîhâne. Kaynak burada kaldığı süreyi belirtmez; Edirne Murâdiye postuna 1085’te (1674) geçmiştir. Yapının kesin konumu kaynakta tarif edilmediğinden koordinat verilmemiştir.

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

  1. [1]Receb Enis Dede: Hayatı, Edebî Kişiliği ve Dîvânının Tenkidli Metni
  2. [2]Kişi dosyasının kaynakları — Receb Enis Dede
Ortak kaynak kataloğunu aç →