tarikat.orgARŞİVDE ARA
Ne arıyorsunuz?
Adlar, künyeler, açıklamalar ve kamusal başlangıç metinleri aranır. Üye tam metinler kamusal arama dizinine alınmaz.
314 sonuç · toplam 572 · “Kazâ” · 5/14
01oruç, -cu
oruç, -cu a. İslâm’m beş şartmdan biri olan bu terim, Arapça “savm, sıyâm”, Farsça “rûze” sözünün karşılığı olarak Türkçeleşmiştir. İslâm inancına göre, “Tan yerinin ağarmasından başlayarak gün batımına kadar geçen süre içinde yeme, içme, v…
Vefat
Ölüm; dünya hayatının sona ermesi. Kelime “tam olarak almak” anlamındaki kökten gelir ve İslâmî dilde canın Allah tarafından alınmasını anlatan saygılı bir kullanım kazanmıştır. Tasavvuf biyografilerinde ölüm tarihi çoğu zaman “irtihal” vey…
Yetim
Ergenlik çağına ulaşmadan babasını kaybetmiş çocuk. Anne-babasını veya annesini kaybeden çocuk için günlük dilde daha geniş kullanılabilir. Kur’ân yetimin malını korumayı, ona iyi davranmayı ve hakkını gözetmeyi ısrarla emreder. Vesayet alt…
ifk hadisesi
ifk hadisesi a. Adını Kur’ân-ı Kerîm’de “Nâr suresi” nde geçen “ifk” sözünden alan bu terim, iftira, en kötü ve çirkin yalan anlamında kullanılmıştır. Bu yalan ve iftira, Hz. Âişe’ye “Mustalik Gazvesi” sırasmda atılmıştır. Savaş sonrasında…
kassâs
LpM [Ar.] Dinî toplantılarda veya camilerde hediye toplamak ya da ün kazanmak amacıyla hikâyeler anlatarak vaalar veren kimseler.
Nâzi'ât suresi
Nâzi'ât suresi a. [< Ar. “Sûretü’n- Nâzi'ât” ] Kur’ân-ı Kerîm’in yetmiş dokuzuncu, iniş sırasma göre seksen birinci suresi olup “Nebe' suresi” nden sonra ve “İnfitâr suresi” nden önce suresi olup Mekke döneminde nazil olmuş ve kırk altı âye…
beyit -yti
1. “Ev, hane, menzil, konak, mesken” anlamında olan bu söz, “Aynı vezinde iki dizeden oluşan bir nazım birimi.” olarak İslâmî edebiyatta, özellikle de Divan Edebiyatı alanında kullanılan bir terim olarak yaygınlık kazanmıştır. 2. tas. Kalp,…
lâs
İslâm inancma göre, müminin bütün amellerinde, davranışlarmda ve dualarında yalnızca Allah’ın rızasını ve hoşnutluğunu kazanma, Al lah’a içten bağlanma inancın anlatan kelâm terimi.
errûbiyyûn
l Tasavvuf inancına göre, melek o lerin uluları, bk. melâ'ike-i i mukarrabûn / mukarrabîn “ a esb cl [Ar.] İslâm inancına K göre, bireyin dinî, ahlâkî ve b ekonomik hayatmdaki her türlü kazanımını ifade eden kelâm terimi.
bedî'iyyât
Peygamberi övmek amacıyla kaleme alman ve her beytinde en az bir bedîî sanatm bulunması zarurî olan kasidelere verilen ad. Bu tarz şürler Hz. Peygamber’in sağlığmda iken yazılmaya başlanmış, sonradan yaygmlaşmıştır. Başlangıçta aydm kesimin…
mektup, -bu
mektup, -bu a. U^) [< Ar. ketb] “Yazılan şey. ” anlamındaki bu söz, eski dönemlerden beri insanlarm birbirleriyle haberleşme vasıtası olarak başvurduğu yazı türü olarak terim niteliği kazanmıştır. Arap edebiyatında bu yazı türü için “risale…
Lohusalık
Doğumdan sonraki toparlanma dönemi. Bu sırada görülen kana fıkıhta nifas denir. Nifas hâlinde namaz ve oruçla ilgili hükümler hayız hükümleriyle birlikte ele alınır; tutulamayan oruçlar daha sonra kazâ edilir, namazlar kazâ edilmez. Sürenin…
Azîm
(- -M [Ar.] “Büyük, azametli” anlamında olan bu söz, “esmâ'ü’l-hüsnâ” (Allah'ın güzel isimleri)dan “Pek bifyük, ulu, yüce.” anlamında Allah’a nispet edilmiştir. Kur’ân-ı Kerîm’de altı yerde (Bakara suresi, 2 / 255; Şurâ suresi, 42 / 4; Vâkı…
hızlân
Buyruklarmı yerine getirmeyen kullardan Allah’ın yardımmı ve mağfiretini h kesmesi ve bu kullarını kendi hâllerine terk etmesi anlamında kullanılan kelâm terimi; “nusret, tevfîk, lütuf’ karşıtı. Bu söz, Kur’ân-ı Kerîm’de üç ayette geçmekted…
Zekât
Belirli mal türlerinde nisap ve süre şartları gerçekleştiğinde hak sahiplerine verilmesi farz olan malî ibadet. Kelime arınma, bereket ve artma anlamlarını taşır. Zekât servetin tamamına değil, fıkıhta belirlenen şartları taşıyan kısmına uy…
Bayramiyye
Hacı Bayrâm-ı Velî’ye nispet edilen, 15. yüzyılda Ankara merkezli olarak teşekkül eden tasavvuf yolu. Teşekkül ve irşad anlayışı Hacı Bayram’ın Somuncu Baba diye tanınan Hamîdüddin Aksarâyî’den aldığı terbiye çevresinde gelişti. Şehirli, es…
şükür secdesi
şükür secdesi a. İslâm inancma zel göre, beklenmedik bir nimete şüzûz 628 kavuşma veya bir kazayı defetme, atlatma neticesinde yapılan “secde” (bk. bu madde). Bu secdeyi yamak için önce abdest alınır, namaz kılınır gibi kıbleye şü dönülerek…
hak (D, -kkı
hak [ ja) huk. On yıl boyunca sorunsuz olarak kullanılan bir arazi üzerinde kazanılan mülkiyet hakkı. hakk-ı kazâ a. GLü ^ Yargı hakkı. hakk-ı mecrâ a. (^.^ jx) huk. İhtiyacı olan suyu getirmek için komşu gayrimenkulden su yolu geçirmek hak…
dalâlet
Sözlük anlamı “Yok olmak, kaybolmak, şaşırmak” olan bu söz, “Bilerekya da farkında olmayarak doğru yoldan ayrılmak, sapmak veya azmak. ” olarak nitelenmiş ve “Haktan ayrılarak bâtıla yönelme, İlâhî emirlere baş kaldırma ve aykırı davranma.…
âmin
Okunan dua ve sonunda “kabul buyur” anlammmda onun kabulü için söylena nen söz. Kitâb-ı Mukaddes’te Alde pek çok yerde “amen” şeka, linde geçen bu söz, Arapçaya el Sami dillerinden geçmiştir. Arap m. ) müfessirlerince “esmâ'ü’lbu hüsnâ” (Al…
vücûd-ı vâcib
vücûd-ı vâcib a. UaJj ^f) tas. Hak teâlânın varlığı. vücûd-ı zihnî a. (^j j^ Yalnızca zihinde oluşa “vücûd” için kullanılan k lâm terimi. vücûd-nâme a- \< A vücûd + F. nâme] tas. ed. Tasa vufî edebiyatta mutasavvıf şa lerin insanın Allah ta…
esmâ
GL-I) [Ar. ism’in ç. b.] “İsimler" anlamındaki bu söz, başka kelime ve terkiplerle birleşerek yeni terimler oluşturur. § tam. esmâ-i hüsnâ a. Ç^ı^ o Uçul) bk. esmâ'ü’l-hüsnâ esmâ-i İlâhiyye a. (^11 fLJ) bk. esmâ-i hüsnâ esmâ-i nebi a. (^. U…
hükümet
Sözlük anlamı, ”Hüküm ve karar vermek, adaletle hükmetmek.” anlamında olan bu söz, zaman içinde idari ve siyasî bir nitelik kazanarak yönetme tarzı veya biçimi için kullanılan bir terim olarak ön plana çıkmıştır.
Hâl
Sâlikin kalbine ilâhî bağış olarak gelen ve çoğunlukla geçici kabul edilen mânevî durumdur. Makamın çalışmayla kazanılan nispeten yerleşik vasfından ayrılır; aynı tecrübenin farklı sûfîlerdeki anlatımı değişebilir.