tarikat.org
Ara ⌕TR
Ara
Menü

ANA YOL PORTALI

Zeyniyye

Zeynüddin el-Hâfî’nin Herat merkezli irşadı çevresinde gelişen, Sühreverdiyye kökenli tasavvuf yolu.

Tarih, silsile, şahsiyet, mekân ve kaynak ağı
Coğrafi köken
Herat
Teşekkül
XV. yüzyıl
Bağlı kol
0

İRŞAD ATLASI

Yolun canlı haritası

Pîrleri, halkaları, kolları ve coğrafî intikali aynı görünümde izleyin.

EL ELE, EL HAKK'AZeyniyye Atlası20 şahsiyet0 tarihî kol10 mekânAtlası aç →

GENEL BAKIŞ

Zeyniyye, Zeynüddin el-Hâfî’nin Herat çevresindeki irşad faaliyetiyle teşekkül eden ve Sühreverdiyye silsile mirasını Horasan’dan Anadolu’ya taşıyan tasavvuf yoludur.

Zeynüddin el-Hâfî’nin halifeleri arasında Abdüllatîf-i Kudsî Anadolu’daki yayılış bakımından belirleyici oldu. Bursa’daki Zeynîler Dergâhı, XV. yüzyıldan sonraki şeyh ve halife halkalarının başlıca merkezlerinden birine dönüştü.

Kaynaklarda “Zeynî” nisbesi taşıyan herkes aynı kişi veya aynı tekke kolu değildir. Bu sayfadaki kişi ağı yalnız açık hilâfet, intisap, post ve dergâh kayıtlarıyla kurulmuştur.

Silsile özeti

Zeyniyye, Ebü’n-Necîb es-Sühreverdî ve Sühreverdî irşad çevresinden gelen aktarımın Zeynüddin el-Hâfî’de belirginleşen koludur. Anadolu hattı özellikle Abdüllatîf-i Kudsî ve Bursa Zeynîler Dergâhı çevresinde devam etti.

MÜSTAKİLLEŞEN SÜHREVERDÎ KÖKLÜ YOL / XV. yüzyıl

Herat'tan Bursa ve Osmanlı şehirlerine uzanan irşad

Zeynüddin el-Hâfî'nin Herat merkezli çevresi Sühreverdî silsile mirasını yeni bir pîr, halife ve bölgesel kurum ağıyla Zeyniyye adı altında müstakilleştirdi. Abdüllatîf-i Kudsî ve Bursa Zeynîler Dergâhı Anadolu aktarımının temel eşiğidir; Zeynî nispeti taşıyan herkes aynı post zincirine eklenmez.
Merkez şahsiyet
Zeynüddin el-Hâfî
Bağ türü
Sühreverdî kökten müstakilleşen yol
Başlıca güzergâh
Herat, Anadolu, Bursa ve Rumeli
Kaynak sınırı
İsim benzerliği açık hilâfet kaydı değildir
BAĞ

Sühreverdî kök

Önceki aktarım gövdesi korunur; XV. yüzyıldaki yeni teşekkül ana yolun basit isim değişikliği sayılmaz.

İNSAN

Halife güzergâhı

Abdüllatîf-i Kudsî başta olmak üzere Anadolu'ya yönelen halifeler görev, şehir ve kurum bağlarıyla ayrılır.

COĞRAFYA

Herat, Bursa ve Rumeli

Tahsil, irşad merkezi, dergâh, medfen ve sonraki ziyaret hafızası ayrı mekân ilişkileridir.

KAYNAK

Osmanlı temsilcileri

Açık hilâfet, intisap, post ve dergâh kaydı bulunmadan yalnız Zeynî nispetine dayanarak kişi ağı genişletilmez.

PÎR · TEMSİLCİLER · MÜELLİFLER

?—1585

Zeynî Şeyh Selâmî Mustafa Efendi

İznikli Zeynî Şeyh Selâmî Mustafa Efendi, tahsil ve seyrüsülûkünü tamamladıktan sonra İstanbul'da Fatih ve Süleymaniye camilerinde kürsü şeyhliği yapmış; Şeyh Yavsı Dergâhı'nda postnişin olmuş bir Zeyniyye şeyhidir.

Kişi dosyasını aç →1356—1435

Zeynüddin el-Hâfî

Zeynüddin el-Hâfî (757/1356 – 838/1435), Sühreverdiyye'den doğan Zeyniyye'nin pîri; şeriat-tarikat-hakikat birliğinde ısrar eden, vahdet-i vücûda açıkça karşı çıkan ve halifeleri Horasan'dan Hindistan'a, Mısır'dan Rumeli'ye yayılan Herat merkezli mürşid.

Kişi dosyasını aç →?—1563

Firecikli Ali b. Sinan

Firecikli Ali b. Sinan (ö. 970/1562-63), İstanbul’da ilim tahsil edip Safiyyüddin Bolulu Zeynî’nin yanında sülûkünü tamamlayan; Ferecik’te babasının zâviyesinde vaaz ve irşad hizmeti yürüten Zeyniyye şeyhidir.

Kişi dosyasını aç →?—1630

Zeyniyye Şeyhi Kadı Mehmed Efendi

Kadı Mehmed Efendi (ö. 1040/1630), Bursa'da müderrislik ve kadılık yolundan Zeyniyye meşihatına geçen; 1018/1609'da zâviyenin postuna oturan şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →?—1666

Zeyniyye Şeyhi Kemâleddin Efendi

Şeyh Kemâleddin (ö. 29 Şâban 1076/1666), Bursa'da babası Şeyh Mehmed'in ardından Zeyniyye postuna geçen; zühdü ve tarikat âdâbına bağlılığıyla anılan şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →?—1680

Zeyniyye Şeyhi Mehmed Efendi

Şeyh Mehmed Efendi (ö. 17 Zilkade 1091/9 Aralık 1680), Bursa Zeyniyye şeyhi Kemâleddin Efendi’nin oğlu ve müridi; babasının ardından zâviyenin postnişinidir.

Kişi dosyasını aç →?—1442

Şeyh Ahmed-i Zeynî

Şeyh Ahmed-i Zeynî, Abdüllatif-i Kudsî'nin halifeleri arasında anılan; İstanbul'da Âşık Paşa Mescidi'nde irşad eden ve 846/1442'de vefat eden Zeynî şeyhidir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh Mahmud Hayrân-ı Zeynî

Mahmud Hayrân-ı Zeynî, II. Bayezid devrinde Bursa Zeynîler Zâviyesi’nde inziva ve tevhid zikriyle yaşayan, aynı zâviye çevresine defnedilen Zeynî dervişidir.

Kişi dosyasını aç →?—1570

Gazâlîzâde Abdullah Efendi

Gazâlîzâde Abdullah b. Abdülkādir (ö. Zilhicce 977/1570), Osmanlı ilmiye ve kadılık görevlerini Seyyid Velâyet’in Zeynî terbiyesiyle birleştiren; Âşıkpaşa Tekkesi meşihatını sürdüren ve esmâ-i hüsnâ şerhi yazan âlim-şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh Abdullah Paçacı Zeynî

Kastamonulu Abdullah Zeynî, Paçacı Halife adıyla tanınan; Tâceddin Zeynî’den hilâfet alıp Bursa Abdüllatîf-i Kudsî Dergâhı’nda irşad eden şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh Muhammed Bolulu Zeynî

Bolulu Muhammed Zeynî, zâhirî ilimlerde yetişip Hacı Halife’den tasavvuf terbiyesi ve hilâfet alan; ardından Bursa’daki irşad postuna geçen şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh Safiyyüddin Bolulu Zeynî

Safiyyüddin Zeynî, Hz. Ebû Bekir nesline mensup olduğu kaydedilen; Bolulu Muhammed Zeynî'nin terbiyesinde yetişip Bursa Zeynîler Dergâhı'nda post hizmeti gören sûfîdir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Muallimzâde Şeyh Mustafa Zeynî

Manisalı Muallimzâde Muslihuddin Mustafa, Hacı Halife ile Nasûh Efendi’nin terbiyesinde yetişen; Bursa Zeynîler Zâviyesi’nde irşad edip kırk yıl teravihi hatimle kılan âlim ve hâfızdır.

Kişi dosyasını aç →?—1532

Şeyh Seyyid Ali Zeynî

Seyyid Ali Zeynî, Nasûh Efendi’den hilâfet alan; Muallimzâde Mustafa’nın ardından Bursa Zeynîler Dergâhı postuna geçen şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →?—1589

Şeyh Abdülaziz Zeynî

Abdülaziz Zeynî, Bursa Zeynîler Dergâhı’nın irşad postunda bulunan ve 997/1589’da vefat ederek dergâh hazîresine defnedilen şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh Muhammed Ârif Zeynî

Şeyh Muhammed Ârif Efendi, Denizli’den İstanbul’a gelerek Zeyniyye sülûkünü tamamlayan, İzmit’te irşad faaliyeti yürüten ve Ravzâtü’t-Tevhîd adlı eseri bulunan sûfîdir.

Kişi dosyasını aç →?—1598

Şeyh Abdullah Zeynî

Abdullah Zeynî, Bursa Zeyniyye Zâviyesi’nde irşad eden ve 1006/1597-98’de vefat ederek zâviye hazîresine defnedilen şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →?—1564

Şeyh Ahmed bin Muhammed Ârif Zeynî

Ahmed b. Muhammed Ârif Zeynî (ö. 971/1563-64), İzmit’te irşad eden, Nüzhetü’l-Muvahhidîn adlı manzum eserin müellifi ve Muhammed Ârif Zeynî’nin oğludur.

Kişi dosyasını aç →?—1619

Şeyh Abdülgani Amasyalı Zeynî

Amasyalı Abdülganî Zeynî, Şeyh Rasûl’ün halifesi olarak Bursa Kāsım Subaşı Zâviyesi’nde irşad eden ve 1028/1619’da vefat eden şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →?—1744

Şeyh Sa‘deddin Zeynî

Sa‘deddin Zeynî, Bursa Zeynîler Dergâhı’nda irşad eden ve 1157/1744’te vefat ederek dergâh hazîresine defnedilen şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →

MEKÂN AĞI

Âsitâneler, tekkeler, türbeler ve irşad merkezleri

Her mekân kişi ve dönem ilişkisiyle tekil dosyasına bağlanır; yaklaşık veya bilinmeyen konumlar kesin koordinat gibi gösterilmez.

tekke

Eğirdir Zâviyesi

Dedesi Şeyh Mehmed'in vefatı üzerine Eğirdir'deki bu tanınmış aile zâviyesinde seccâde-nişîn oldu; kaynak burayı gelenlerin gidenlerin uğrağı bir merkez olarak anlatır ve tefsir, hadis, vaaz, tevhid ve tekbir meclislerinin burada yürüdüğünü

Eğirdir · TürkiyeMekân dosyasını aç →
doğum yeri ve hankah

Hâf (Berâbât hankahı)

18 Mart 1356'da doğduğu Horasan şehri; nisbesini buradan alır. Berâbât köyünde yaptırdığı hankah ve ribâtta irşada başladı. İlişkili kişi dosyası Zeynüddin el-Hâfî : Zeynüddin el-Hâfî (1356–1435), Horasan’dan Mısır ve Hicaz’a uzanan tahsil

Hâf · İranMekân dosyasını aç →
tekke

Zeyniyye Zâviyesi

Doğduğu şehirdeki Zeyniyye zâviyesi. Önce buranın postnişini Şeyh Mehmed Efendi’ye intisap etti, 1018’de onun vefatı üzerine posta oturdu ve 1040 Cemâziyelevvelindeki vefatına kadar burada kaldı; aynı zâviyede toprağa verildi.

Bursa · TürkiyeMekân dosyasını aç →
tekke

Bilecik'teki Zeyniyye Tekkesi

Zeyniyye'ye ait Bilecik tekkesi; Resul Efendi'nin faaliyet gösterdiği ve Abdülganî Efendi'nin onun yanında yetiştiği yer. İlişkili kişi dosyası Şeyh Abdülgani Amasyalı Zeynî : Amasyalı Abdülganî Zeynî, Şeyh Rasûl’ün halifesi olarak Bursa Kā

Bilecik · TürkiyeMekân dosyasını aç →
türbe

Herat (Îdgâh — türbesi)

1 Mayıs 1435'te vefat ettiği şehir. Kabri Mâlîn'den Dervişâbâd'a, oradan Masla mahallesindeki Îdgâh'a nakledildi; türbesini Ebû Said Mirza Han genişletti. İlişkili kişi dosyası Zeynüddin el-Hâfî : Zeynüddin el-Hâfî (1356–1435), Horasan’dan

Herat · AfganistanMekân dosyasını aç →
turbe

Şeyh Vefâ Türbesi

896 (1491) yılında vefat ettiğinde, II. Bayezid’in katıldığı cenaze namazının ardından adına yaptırılan caminin hazîresine defnedilmiş, daha sonra kabri üzerine türbe yaptırılmıştır. Külliyenin güneybatısında yer alan türbenin etrafında zam

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →
dergâh

Dervişâbâd

Herat'a bağlı köy; buradaki dergâhı ve vakıfları vardı, kabri bir süre buraya nakledilmişti. İlişkili kişi dosyası Zeynüddin el-Hâfî : Zeynüddin el-Hâfî (1356–1435), Horasan’dan Mısır ve Hicaz’a uzanan tahsil hayatının ardından Zeyniyye’yi

Herat çevresi · AfganistanMekân dosyasını aç →
tekke

Zeynîler Dergâhı

Zeynî irşad merkezi Sefîne-i Evliyâ, Zeynîler Dergâhı’nı Şeyh Sa‘deddîn-i Zeynî adıyla birlikte anar. Kaynak bağlamındaki şeyhin burada seccâde-nişin olarak irşad ettiği ve 1157/1744’te vefat ettiği kaydedilir. Bâni kaydı Aynı metin çevresi

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →