Ara
Menü

Gazâlîzâde Abdullah Efendi

Gazâlîzâde Abdullah Efendi (ö. 977/1569), medrese ve kadılık görevlerinin yanında Seyyid Velâyet Efendi'nin hizmetinde Zeynî terbiyesini tamamlayan Osmanlı âlimidir.

Vefat
1569
Unvan
Zeynî dervişi, kadı ve müderris

Ailesi ve lakabı

Abdülkadir adlı bir tüccarın oğluydu. Kaynak, babasının “Gazzelî Hoca” diye tanındığını ve zamanla aile adının Gazâlîzâde biçimini aldığını söyler. İmam Gazzâlî soyundan geldiği inancı çevresinde dolaşmışsa da bunu kesin bir nesep kaydı olarak doğrulamaz.

Tahsil ve ilmiye yolu

Şah Mehmed el-Fenârî'nin terbiyesinde yetişti; Sa‘dî Efendi ve Taşköprizâde Mustafa Efendi'nin derslerine devam etti. Muîdlikten sonra Canbaziyye Medresesi'nde ders verdi; Selânik, Sidrekapsı, Galata ve Eyüp kadılıklarında bulundu.

Mısır vakıflarının teftişi

Mısır vakıflarını teftiş etmekle görevlendirildi. Bu vazifenin ardından yeniden Galata kadılığı yaptı ve daha sonra görevden çekildi. Kayıt, vakıf idaresi ile ilmiye mensuplarının denetim görevi arasındaki ilişkiyi göstermesi bakımından önemlidir.

Zeynî terbiyesi

Seyyid Velâyet Efendi'nin hizmetinde Zeyniyye yolunun terbiyesini tamamladı ve onun damadı oldu. Canlı yol veritabanında Zeyniyye müstakil ana yol olarak kurulmadığı için yapay bir ana yol aidiyeti üretilmemiş; nispet biyografi içinde açıkça korunmuştur.

Esmâ-i hüsnâ şerhi ve vefatı

Esmâ-i hüsnâ üzerine bir şerh kaleme aldı. Eserin tamamlanmasına yakın gördüğü ve çalışmasını çabuk bitirmesinin istendiğini düşündüğü rüya, tarihî biyografiden ayrı bir gelenek anlatısı olarak değerlendirilmiştir. Kitabını tamamladıktan sonra 977 Zilhiccesinde, 1569'da vefat etti.

Ağ ve yol

Menkıbeler

İlk 1 kayıt gösteriliyor

MENKIBE · GELENEK İÇİ

Eseri tamamlama rüyası

Çalışmasını aceleyle tamamlamasına yorulan rüya anlatısı.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daralt
Menâkıbnâme’de tam metni aç

Olayın özeti

Çalışmasını aceleyle tamamlamasına yorulan rüya anlatısı.

Şerhin sonuna yaklaşırken

Gazâlîzâde Abdullah Efendi üzerinde çalıştığı eserin şerhini tamamlamaya yaklaşmış, fakat metnin son bölümleri henüz yazılmamıştı. Bu sırada gördüğü rüyada kendisine işi geciktirmemesi ve süratle bitirmesi gerektiği söylendi.

Yaklaşan vefata yorum

Rüyayı ömrünün sonuna dair bir işaret kabul ederek çalışmalarını hızlandırdı ve eseri tamamladı. Ardından kısa süre içinde vefat etmesi, rüyanın mânasını doğruladığı biçiminde anlatıldı. Rüya ölüm sebebi değil, eserin tamamlanma hafızasıdır.

Kaynak sınırı

Kaynak, şerhin tamamlanmasına yakın bir rüyada kendisine acele etmesinin söylendiğini ve bunu yaklaşan vefatına işaret saydığını aktarır. Bu kayıt tarihî ölüm sebebi değil, gelenek içinde anlatılan rüya olarak sunulur.

Bu anlatı gelenek hafızasına aittir; doğrulanabilir tarihî olayla aynı kesinlikte sunulmaz. Kaynak: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 531-538.

Eserleri ve metinleri

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Esmâ-i hüsnâ şerhi

Gazâlîzâde'nin tamamladığı ilâhî isimler şerhi.

Metni gösterMetni daralt

Gazâlîzâde Abdullah'ın esmâ-i hüsnâ üzerine bir şerh yazdığı ve ölümünden kısa süre önce tamamladığı kaydedilir. Eserin nüshası görülmeden modern bir başlık veya içerik isnat edilmemiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 531-538.