tarikat.orgÜst yolla ilişkisi
Doğrudan hilâfet, aile devamı, pîr-i sânî nispeti veya tarihî tesir; bu dosyanın kendi ilişki türüyle gösterilir.
TARİHÎ KOL DOSYASI
Rûmiyye
Rûmiyye, İsmâil Rûmî’nin İstanbul Tophane’de kurduğu Kādirîhâne merkezinde teşkilâtlanan; Osmanlı coğrafyasındaki Kādirî tekke ve halife ağlarını etkileyen Kādiriyye koludur.
- Bağlı yol
- Kadiriyye
- Teşekkül
- 15-17. yüzyıl
- Coğrafya
- İstanbul Tophane merkezli; Anadolu, Rumeli ve Osmanlı şehirlerindeki Kādirî tekke ve halif
OSMANLI KOLU · XVII. yüzyıl
Bağdat nispetinin Osmanlı şehir ağına yerleşmesi
İsmâil Rûmî’nin Tophane merkezli irşadı, Kādiriyye’nin İstanbul ve Osmanlı şehirlerindeki en güçlü kurumsal hatlarından birini oluşturdu. Âsitâne postu, halife yayılımı ve farklı şehirlerdeki Kādirî icazetleri tek bir soy çizgisine indirgenmez.
- Merkez şahsiyet
- İsmâil Rûmî
- Aktarım türü
- Âsitâne ve halife ağı
- Başlıca iz
- Tophane, tekke ve tâc kültürü
- Kaynak sınırı
- Post devamı ile bütün Kādirîlik eşitlenmez
Kurucu ve taşıyıcılar
Pîr, halife, postnişin, müellif ve temsilci rolleri tek bir “şeyhler listesi” içinde eritilmez.
Tophane, İstanbul
Merkez, yayılma güzergâhı ve sonraki ziyaret hafızası kesinlik düzeyleri korunarak ayrılır.
Kanıt katmanları
Menâkıb, silsilenâme, vakıf kaydı, eser ve modern araştırma aynı tarihsel ağırlıkta kullanılmaz.
Tarihçe
İsmâil Rûmî ve İstanbul merkezi
Rûmiyye, Kādiriyye’nin İsmâil Rûmî’ye nispet edilen koludur. İsmâil Rûmî için 1040/1630’da Tophane’de kurulan tekke, zamanla hem kolun pîr makamı hem Osmanlı başşehrindeki Kādirî âsitânesi oldu.
Kādirîhâne postu
Kādirîhâne 1925’e kadar Rûmiyye şeyhlerinin idaresinde kaldı. Post silsilesi, aile aktarımı kadar icâzet, hizmet ve kurum idaresiyle de şekillendi. XIX. yüzyılda Muhammed Şerefeddin Efendi, ardından oğlu Ahmed Muhyiddin Efendi ve torunu Şerif Abdüşşekûr Efendi bu merkezde görev yaptı.
Meclis-i Meşâyih ve şehir hafızası
Muhammed Şerefeddin Efendi Meclis-i Meşâyih üyeliğinde, Ahmed Muhyiddin Efendi ise reisliğinde bulundu. Ahmed Muhyiddin’in tekke envanteri ve silsile çalışmaları Rûmiyye tarihini İstanbul’daki daha geniş tarikat kurumlarıyla buluşturur.
Silsile ve intikal
Hz. Peygamber’e ve Hz. Ali’ye ulaştırılan Kādirî ana silsile, Abdülkādir-i Geylânî’den sonraki irşad hatları üzerinden İsmâil Rûmî’ye ve Kādirîhâne post çevresine bağlanır. Aile-post zinciri ile bütün manevî icâzet halkaları aynı şey değildir.
Usul, erkân ve irşad
Kādirî evrâdı, cehrî zikir, devran, salavat, vaaz, misafir ve derviş hizmetleri; Kādirîhâne’de mûsiki ve ilâhi repertuvarıyla birlikte kurumsal bir düzen kazandı.
Ayırt edici özellikler
Usul, zikir, kıyafet ve yerel tekke uygulamalarındaki ayırt edici unsurlar ilgili kişi ve makale kayıtlarıyla birlikte gösterilir.
Coğrafî yayılış
İstanbul Tophane merkezli; Anadolu, Rumeli ve Osmanlı şehirlerindeki Kādirî tekke ve halife çevreleriyle bağlantılı.
Âsitâneler ve kurumlar
Eserler ve metinler
Ahmed Muhyiddin Efendi’nin Kebîr Tarîk-ı Sûfiyye Silsilenâmesi, Tomâr-ı Tekâyâ, Fütüvvetnâme-i Tarîkat, Mecmûa-yı İlâhiyyât, Mâ Hasal-ı Ömrüm ve Şükûfenâme’si kolun yazılı hafızasının başlıca eserleridir.
Bu kola bağlanan eserler
Katalog ve değerlendirme bölümleri birlikte okunarak ilişkilendirilen müze kayıtları.
Bağlı olduğu küratöryel vitrini aç →
Kādiriyye-Rûmiyye gül mührü
Kādiriyye'nin Rûmiyye koluna ait gül mühür. Kitap motifi tâc, mezar taşı, mimari ve sanduka örtüsü örnekleriyle birlikte değerlendirir.
Türkiye Müzelerinden Örneklerle Türk İslam Sanatında Tarikat Eşyaları. Kat. No. A-87, PDF s. 201. Rifâî ailesinden sergilenmek üzere intikal etmiştir-2016)- E-40/3Şahsiyet ağı
Bütün kişilerde ara →Pîr / kurucuİsmâil Rûmîİsmâil Rûmî (ö. 1041/1631, İstanbul); Kādiriyye'nin Anadolu ve Rumeli'de yayılmasını sağlayan “pîr-i sânî” . Tophane'de kurduğu Kādirîhâne tarikatın merkez tekkesi olmuş,İlişkili kayıtSeyyid Muhammed Şerefeddin EfendiSeyyid Muhammed Şerefeddin Efendi (ö. 1884), Kādirîhâne postnişini; Ayazma hatibi, Kasımpaşa cuma vâizi, saray mevlidhanı ve Mekke kadısıdır.İlişkili kayıtŞeyh Şerif Ahmed Muhyiddin EfendiŞeyh Şerif Ahmed Muhyiddin Efendi (1852–1909), Tophane Kādirîhânesi postnişini, Rûmiyye-Kādiriyye şeyhi, Meclis-i Meşâyih reisi; Tomâr-ı Tekâyâ ve geniş silsilenâme çalışİlişkili kayıtŞerif Abdüşşekûr EfendiŞerif Abdüşşekûr Efendi (1869–1921), Ahmed Muhyiddin Efendi’nin oğlu ve ardından Tophane Kādirîhânesi postuna geçen Rûmiyye-Kādiriyye şeyhidir.