Ne arıyorsunuz?

Aziz Mahmud Hüdâyî

Aziz Mahmud Hüdâyî (1541-1628), Üftâde’nin irfanını Üsküdar merkezli ilim, vaaz, şiir, vakıf ve irşad ağına dönüştüren; Celvetiyye’yi teşkilâtlandırıp Anadolu ve Balkanlara taşıyan mutasavvıf, âlim ve şairdir.

↗03

Mehmed Muhyiddin Üftâde

Mehmed Muhyiddin Üftâde (900/1495 civarı, Bursa – 12 Cemâziyelevvel 988 / 25 Haziran 1580); Aziz Mahmud Hüdâyî'nin mürşidi. Seyrüsülûk usulünde celveti esas aldığı için Celvetiyye'nin pîri sayılabilir. Kanûnî'nin vakfetmek istediği köyleri reddetmiştir.

↗04

Neccâr-zâde Mustafa Rıza Efendi

Neccâr-zâde Mustafa Rıza Efendi (1679-1746), Celvetiyye'de Mustafa Fenâyî'nin; Nakşibendiyye-Müceddidiyye'de Arap-zâde Muhammed İlmî'nin terbiyesinden geçti. Beşiktaş Mevlevîhânesi şeyhi Mehmed Memiş Efendi'den Mesnevî icazeti aldı; tekkesinde hafî Hatm-i Hâcegân ile Celvetî cehrî zikrini ve Mesnevî derslerini birlikte sürdürdü.

↗05

Selâmî Ali Efendi

Selâmi Ali Efendi (Kozkaya, Menteşe – Safer 1103 / Ekim-Kasım 1691, Üsküdar); Celvetiyye tarikatının Selâmiyye kolunun pîri , Aziz Mahmud Hüdâyî Âsitânesi'nin yedinci postnişini. Üsküdar'da üç tekke, bir hamam ve üç çeşme yaptırmış; Celvetî tâcını on üç terkten on yedi terke çıkarmıştır .

↗06

Şeyh Abdurrahmân Nesib Efendi

Abdurrahman Nesib Efendi, Üftâde ile Aziz Mahmud Hüdâyî arasındaki tasavvufî konuşmaları ve Celvetiyye usulünü derlediğini bildiren müelliftir.

↗07

Şeyh Muhammed Muizzüddin Efendi

Muhammed Muizzüddin Efendi, Aziz Mahmud Hüdâyî’nin halifelerinden; pîrinin eserlerini tercüme ve şerh ederek Celvetiyye’nin yazılı mirasının aktarılmasına hizmet eden sûfî müelliftir.

↗08

Şeyh Muhammed Pertevi Efendi

Şeyh Muhammed Pertevî Efendi, Celvetiyye içinde yetişen; Rûşenî Efendi’nin şeyhi ve Hüdâyî Âsitânesi irşad silsilesinin halkalarından biridir.

↗09

Sözlük

Celvetiyye

Bayramiye tarikatının Aziz Mahmud Hüdayî tarafından XVI. yüzyılda kurulan bir kolunun adı. Tasavvufta yolun başı “halvet” (bk. bu madde) ve “celvet” (bk. bu madde) olarak nitelenmiş; sonra tarikate dönüşmüştür. Bu tarikatın temelinde “kelime-i tevhid” zikri vardır. Tarikate yeni giren mürit, şeyhin dizinin dibine oturur ve üç defa “Allah’tan amelî, fiilî ve kavlî bütün günahlarımın bağışlanmasını dilerim. ” dedikten sonra şeyh şu öğütlerde bulunur: Her gün yüz defa istiğfar et ve salâvat getir, yedi yüz defa “kelime-i tevhid” oku, sabah namazından sonra iki, dört veya altı rekat namaz kıl, akşam namazından sonra altı rekat evvâbîn namazı, gece ise iki veya on iki rekat teheccüd namazı kıl; pazartesi, perşembe günlerinde ve zilhicce ile muharrem aylarının on gününde, receb ve şabanm tamammda oruç tut, sürekli olarak abdestli bulun. tarikatın kurucusu Aziz Mahmud Hüdayî aynı zamanda iyi bir musıkî-şinas olduğu için yazdığı ve bestelediği İlâhîleri tekkesinde okutmuş; bu okumalar, sonraki dönemlerde gelenek hâlini almıştır. Bu da “Celvetiyye” tarikatinde musikînin ön plana çıkmasını sağlamıştır. cem' (I) a- [Ar. ] “Toplamak, bir araya getirmek, bütünleştirmek. ” anlamında olan bu söz, pek çok alanda terim niteliği kazanmıştır.

↗10

Aziz Mahmud Hüdâyî Dergâhı ve Türbesi

İstanbul, Üsküdar · Türkiye · Yerini 1589'da satın aldı, inşaatı 1595'te tamamlandı. Vefatında buraya defnedildi; 1850 yangınında yanan külliye Sultan Abdülmecid tarafından yeniden inşa ettirildi. İstanbul'un en çok ziyaret edilen türbelerindendir.

↗11

Aziz Mahmud Hüdâyî Âsitânesi

İstanbul · Türkiye · Celvetiyye'nin merkez âsitânesi. 1130/1717'de Mehmed Sabûrî Dede Çelebi'nin yerine buranın postuna geçmiş, on yıl kadar şeyhlik etmiş ve vefatında âsitâne çevresinde selefinin yanına defnedilmiştir. Postnişin listesinde 13. sıradadır.

↗12

Medine-i Münevvere

Medine · Suudi Arabistan · Sefîne'ye göre hac yolculuğunda iki ay halvete girdiği yer. İlişkili kişi dosyası Neccâr-zâde Mustafa Rıza Efendi : Neccâr-zâde Mustafa Rıza Efendi (1679-1746), Celvetiyye'de Mustafa Fenâyî'nin; Nakşibendiyye-Müceddidiyye'de Arap-zâde Muhammed İlmî'nin terbiyesinden geçti. Beşiktaş Mevlevîhânesi şeyhi Mehmed Memiş Efendi'den Mesnevî icazeti aldı; tekkesinde hafî Hatm-i Hâcegân ile Celvetî cehrî zikrini ve Mesnevî derslerini birlikte sürdürdü.

↗13

Üftâde Camii ve Tekkesi

Bursa · Türkiye · Uludağ eteklerindeki Pınarbaşı Kuzgunluk mahallesinde inşa ettirdiği, Yerkapı semtindeki camisi 985/1577'de tamamlanan külliye; 988/1580'deki vefatında buraya defnedilmiş, iki oğlu yerine postnişin olmuştur. Yapı tamirlerle günümüze ulaşmıştır.

↗14

Keşfî Osman Efendi Türbesi (Niksar)

Niksar · Türkiye · Sefîne'ye göre 1127/1715'te vefat etmiş ve Niksar'daki türbesi ziyaret olunagelmiştir. Metin türbenin şehir içindeki yerini tarif etmez. İlişkili kişi dosyası Keşfî Osman Efendi : Keşfî Osman Efendi (ö. 1127/1715), Erzurum’dan Niksar ve İstanbul’a uzanan hayatında Fenâyî Mehmed Cennet Efendi’den hilâfet alan; Niksar, Edirne ve İstanbul’da cami ve tekkeler kuran Celvetî şeyhidir.

↗15

Aziz Mahmud Hüdâyî Âsitânesi

İstanbul · Türkiye · Celvetiyye'nin pîr makamı; 1140/1728'de on beşinci postnişin olarak buraya oturmuş, vefatına kadar irşadını sürdürmüştür. İlişkili kişi dosyası Ya‘kūb Afvî Efendi : Ya‘kūb Afvî Efendi (ö. 1149/1736), Mustafa Fenâî’nin oğlu ve Osman Efendi’nin damadı; Hüdâyî Âsitânesi’nde dokuz yıl postnişinlik yapan, Celvetî sülûkunu anlatan Hediyyetü’s-sâlikîn’in müellifidir.

↗16

Edirne

Edirne · Türkiye · Kaynak, Abdülhay Efendi'nin Edirne'de doğduğunu ve babası Celvetiyye şeyhlerinden Saçlu İbrâhim Efendi'nin yanında yetiştiğini, tarikat âdâbını ondan öğrendiğini kaydeder. İlişkili kişi dosyası Şeyh Abdülhay Celvetî : Şeyh Abdülhay Celvetî (ö. 1705), Edirneli Saçlı İbrahim Efendi'nin oğlu; Kızanlık ve Edirne'den İstanbul'a uzanan irşad ve vaaz hizmetlerinin ardından Aziz Mahmud Hüdâyî Âsitânesi postuna geçen Celvetî şeyhidir.

↗17

Şereflikoçhisar

Ankara · Türkiye · 948'de (1541) doğduğu yer. İlişkili kişi dosyası Aziz Mahmud Hüdâyî : Aziz Mahmud Hüdâyî (1541-1628), Üftâde’nin irfanını Üsküdar merkezli ilim, vaaz, şiir, vakıf ve irşad ağına dönüştüren; Celvetiyye’yi teşkilâtlandırıp Anadolu ve Balkanlara taşıyan mutasavvıf, âlim ve şairdir.

↗18

Aziz Mahmud Hüdâyî Âsitânesi

İstanbul · Türkiye · Celvetiyye'nin merkez dergâhı. 1078 (1667) yılında Gafûrî Mahmud Efendi'nin vefatı üzerine âsitânenin şeyhi olmuş ve bu vazifeyi vefatına kadar sürdürmüştür. İlişkili kişi dosyası Muhammed Tâlib Efendi : Muhammed Tâlib Efendi (ö. 1679), Devâtîzâde Mustafa Efendi’nin oğlu; Cennetî Efendi’den Celvetî terbiyesi alan ve Hüdâyî Âsitânesi’nde yaklaşık on iki yıl postnişinlik yapan müderris ve şairdir.

↗19

Aziz Mahmud Hüdâyî Âsitânesi

İstanbul · Türkiye · Celvetiyye'nin pîr makamı; 1090/1679'da yedinci postnişin olarak irşada başladığı, 1091/1680'de azledilip 1684-85'te hatt-ı hümâyunla döndüğü âsitâne. İlişkili kişi dosyası Selâmî Ali Efendi : Selâmî Ali Efendi (ö. 1691), Menteşe'den İstanbul ilmiye çevresine giren, İstanköy müftülüğünden sonra Zâkirzâde Abdullah Efendi'ye intisap eden; Bursa ve Üsküdar'da irşad, tekke, cami, mahalle ve vakıf ağı kuran Celvetî şeyhidir.

↗20

Emîr Sultan Camii

Bursa · Türkiye · 1529-1536 arasında hatipliğine tayin edildiği ve Emîr Sultan'ın mânevî işaretiyle kabul ettiğini söylediği, vefatına kadar yaklaşık elli yıl sürdürdüğü görev yeri. İlişkili kişi dosyası Mehmed Muhyiddin Üftâde : Mehmed Muhyiddin Üftâde (ö. 1580), Bursa’da yetişen, Hızır Dede yanında sülûkünü tamamlayan ve Aziz Mahmud Hüdâyî’yi yetiştiren Celvetiyye pîridir.

↗21

Vezneciler'deki cami ve tekkesi (Şehzadebaşı)

İstanbul · Türkiye · Sefîne, Şehzadebaşı'nda Vezneciler'de bir cami ve bir tekke inşasına muvaffak olduğunu ve burada seccâde-nişîn olduğunu kaydeder. Yapının adı ve tam konumu metinde verilmez. İlişkili kişi dosyası Keşfî Osman Efendi : Keşfî Osman Efendi (ö. 1127/1715), Erzurum’dan Niksar ve İstanbul’a uzanan hayatında Fenâyî Mehmed Cennet Efendi’den hilâfet alan; Niksar, Edirne ve İstanbul’da cami ve tekkeler kuran Celvetî şeyhidir.

↗22

Celvetiyye'nin Tarihî Silsilesi

Erdebîl'den Üsküdar'a aktarım. Monografiden hareketle hazırlanmış özgün inceleme.

↗23

Celvetiyye'nin Şubeleri ve Tekkeleri

Dört şube ve şehir ağı. Monografiden hareketle hazırlanmış özgün inceleme.

↗24

Ecvibe-i Mutasavvıfâne: Bir Dervişin Soruları

Banyalukalı Musâfî'nin Celvetî yoluna dair soruları ve Hüdâyî'nin cevapları. Ecvibe ve karşılaştırmalı makaleden hazırlanmış özgün editoryal inceleme.

↗25

Celvetiyye ve Halvetiyye Arasındaki Fark

Ortak kök, farklı sülûk vurguları. Ecvibe ve karşılaştırmalı makaleden hazırlanmış özgün editoryal inceleme.

↗26

XIX. Yüzyıl Anadolu Tasavvuf Haritası

On dokuzuncu yüzyıl Anadolu tasavvufunu yalnız tekke sayılarıyla değil; tarikat kolları, şehir ağları, göçler, cami ve hâne tekkeleri, Meclis-i Meşâyih, ulema, mûsiki ve gündelik hizmet kurumları üzerinden okuyan kapsamlı dönem dosyası.

↗27

Hâşim Baba: Celvetîlik, Bektaşîlik ve Melâmîlik Arasında

Celvetî çekirdek Mustafa Hâşim, Bandırmalızâde Tekkesi’nde Celvetî şeyhi Yûsuf Nizâmeddin Efendi’nin oğlu olarak yetişti. Kendi Vâridât ındaki sülûk anlatısı ve Hâşimiyye’nin kullandığı Celvetî tâcı bu çekirdeği açıklar. Bektaşî temas Kaygusuz Abdal Tekkesi şeyhi Hasan Baba’ya intisabı ve Hacıbektaş’ta kalışı, Bektaşîl

↗28

XVII. Yüzyıl Anadolu Tasavvuf Ağları

Bir yüzyılı nasıl okumalı? XVII. yüzyıl Anadolu tasavvufu yalnız pîrlerin hayatlarından ibaret değildir. İstanbul, Bursa, Konya, Kastamonu, Sivas, Diyarbakır ve başka merkezlerde tekke, medrese, saray, esnaf ve hac yolları birbirine temas eden fakat aynı yapıya dönüşmeyen ağlar kurdu. Yollar ve şubeler Halvetiyye'nin çok sayıdaki kolu, Celvetiyye, Bayramî-Me

↗29

Selâmî Ali Efendi ve Üsküdar'da Celvetî Hayır Coğrafyası

Selâmî Ali Efendi'nin Bağlarbaşı, Bülbülderesi, Acıbadem ve Bulgurlu çevresinde kurduğu yapı ağını; Üsküdar'ın Celvetî hafızası ve kaynaklardaki Kısıklı/Fıstıklı farkıyla birlikte ele alır.

↗30