Ramazâneddin Mahfî

Afyonkarahisar’dan İstanbul’a

Ramazâneddin Mahfî, 949/1542 yılında Afyonkarahisar’da doğdu. Aklî ve naklî ilimleri tahsil ettikten sonra tasavvuf yoluna yöneldi. Önce İnegöllü Kāsım Çelebi’nin terbiyesinde bulundu; ardından onun halifesi Muhyiddin-i Karahisârî’nin yanında seyrüsülûkünü tamamladı.

Kaynaklarda İstanbul’a gelişi 993-994/1585-1586 yılları çevresinde gösterilir. Bu küçük tarih farkı, dergâhın kuruluş tarihi ile İstanbul’a geliş tarihinin aynı olay dizisi içinde aktarılmasından doğar. Kocamustafapaşa civarında, Bezistânî Hâce Hüsrev’in yaptırdığı hankâhta irşada başladı ve yaklaşık otuz iki yıl bu merkezde meşihat görevini sürdürdü.

Ramazâniyye’nin teşekkülü

Ramazan Mahfî, Halvetiyye’nin Ahmediyye gövdesi içinde kendi adına nispet edilen Ramazâniyye kolunun pîri kabul edilir. Silsilesi Yiğitbaşı Ahmed Şemseddin’den İzzeddin-i Karamânî, Kāsım-ı İnegölî ve Muhyiddin-i Karahisârî üzerinden kendisine ulaşır. Şerbetçi Mehmed, Bursa Karaağaç Şeyhi Ya‘kūb ve Hasan Burhâneddin Cihângîrî hattı, Ramazâniyye’nin İstanbul ve Bursa çevresindeki yayılışının belirgin kollarından biridir.

“Mahfî” mahlası, kaynakların onun gösterişten ve şöhretten uzak duruşuyla ilişkilendirdiği bir addır. Rüya tabirinde maharet sahibi olduğu; hilm, vakar ve halktan bir ölçüde uzaklaşarak mücahedeyi artırma vasıflarıyla anıldığı kaydedilir.

Dergâh, irşad ve tarihî hafıza

Ramazan Efendi Dergâhı 994/1586 tarihli kitâbe kaydıyla İstanbul’daki Halvetî merkezleri arasına girdi. Dergâh yalnız bir zikir mekânı değil, halifelerin yetiştiği ve Ramazâniyye’nin sonraki şubelerine bağlandığı bir irşad merkezi oldu. Sefîne-i Evliyâ, Güzelce Mahmud Paşa’nın bu dergâha sığınmasını tarihî biyografiden ayrı bir gelenek anlatısı olarak aktarır.

Şiirleri ve yanlış eser nispeti

Mahfî mahlasıyla söylenmiş ilâhileri bulunduğu kaydedilir. Kaynaklarda ona bağlanan “Hû Hû” redifli ilâhi, Ramazâniyye zikir hafızasının şiirle ilişkisini gösterir. Buna karşılık basılmış bir akâid şerhinin Ramazan Mahfî’ye ait olduğu iddiası doğru değildir; Sefîne bu eserin Ramazan Behiştî’ye ait olduğunu özellikle belirtir.

Vefatı

Ramazan Mahfî 1025/1616 yılında vefat etti ve irşad ettiği hankâhta hazırlanan türbeye defnedildi. Doğum ve ölüm yılları esas alındığında ömrü yaklaşık yetmiş dört yıl olmakla birlikte bazı gelenek kayıtlarında yetmiş altı yıl ifadesi de görülür. Türbesi ve dergâhı, Kocamustafapaşa’daki Ramazan Efendi Camii çevresinde onun hatırasını yaşatmaktadır.