Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî

Şehrizor'dan Hindistan'a

XVIII. yüzyılın sonlarında Karadağ/Şehrizor çevresinde doğdu. Dinî ilimlerde yetişerek Süleymaniye'de müderrislik yaptı. Uzun yolculuğun ardından Delhi'de Abdullah Dihlevî'ye intisap etti; Nakşibendî-Müceddidî eğitimin yanı sıra başka tarikatlardan da icazet aldı.

Irak ve Şam merkezleri

1811-1813 arasında Süleymaniye'de, ardından Bağdat'ta irşad faaliyetini geliştirdi. Bağdat'taki medreseyi Nakşibendî zâviyesine dönüştürdü; daha sonra Şam'a yerleşti. Çok sayıda halife yetiştirmesi Hâlidiyye'nin Balkanlar ve Kırım'dan Kafkasya, Kuzey Irak, Anadolu, Suriye ve Güneydoğu Asya'ya kadar yayılmasını sağladı.

Usul ve tartışmalar

Şeriata ve sünnete bağlılık, hafî zikir, hatm-i hâcegân, sohbet ve râbıta Hâlidî kimliğin öne çıkan unsurlarıdır. Râbıta hakkındaki yaklaşımı kendi döneminde de tartışılmıştır; görüşü bütün tarihî Nakşibendiyye'nin değişmez ve tek yorumu gibi sunulmaz.

Halifeler ve bölgesel ağ

Abdullah Şemdînî, İsmâil Şirvânî, Muhammed el-Kudsî, Ahmed Ziyâeddin Gümüşhânevî'ye uzanan hatlar ve çok sayıda Irak-Suriye-Anadolu temsilcisi farklı bölgesel devamlar kurdu. Nehrî, Gayda, Norşin, Küfrevî ve Arvâs çevreleri bu geniş ağın sonraki düğümleridir.

Vefatı ve eserleri

1242/1827'de Şam'daki veba salgınında vefat etti ve Kāsiyûn eteklerine defnedildi. Mektupları, divanı ve râbıta risâlesi başlıca yazılı mirasıdır; adına nispet edilen metinlerin nüsha ve müelliflik durumu ayrıca denetlenir.