Muhammed Kudsî el-Konevî

Kaynak, Karacahisar'a döndükten sonra halkın ona gösterdiği alâkanın bazı kimselerde hasede yol açtığını, hatta kendisini tüfekle öldürmeye kalkıştıklarını nakleder. Rivayete göre kendisine doğrultulan tüfek yana çevrilmiş, olay duyulunca Muhammed Kudsî Karacahisar'da duramaz olmuştur.

Bunun üzerine o zaman Hâce köyü adıyla bilinen Üçpınar'a hicret etti ve orada on yedi yıl kalıp ders okuttu. Aynı şey orada da tekrarlanınca Seydişehir'e göçtü.

Çerçeve. Anlatı bir keramet rivayeti olarak kurulmuş olsa da içindeki asıl bilgi topografiktir: kişinin üç durağı (Karacahisar → Hâce köyü/Üçpınar → Seydişehir) ve her göçün sebebi bu anlatı üzerinden aktarılır. Kaynak, göçlerin sebebini her defasında yerel muhalefet ve haset olarak gösterir; menkıbeyi çıkardığınızda geriye sürgün benzeri üç yer değiştirme kalır.

Kaynağa göre, bu yola inanmadığını söyleyip mensuplarına dil uzatan âlim Osman Efendi ısrarla huzura getirilir. İçeri girer girmez bayılır; ayıldığında kıyamet ve hesap sahnesini gördüğünü, hiçbir amelinin kabul edilmediğini, tam ümidini keserken uzun boylu, yeşil cübbeli bir zatın kendisi için şefaat dilediğini anlatır.

Muhammed Kudsî'nin ona “Gördüğünüz burada var mıdır?” diye sorması ve olumsuz cevap üzerine “Sizin irşâdınız bizden değildir”, yani “benden değil, benim de hocam olan Mevlânâ Hâlid hazretlerindendir” demesi rivayetin düğüm noktasıdır. Osman Efendi bunun ardından malını ve kitaplarını dağıtıp Şam'a, Mevlânâ Hâlid'in yanına gitmiştir.

Çerçeve. Rivayetin işlevi bir keramet göstermek kadar, feyzin kaynağını tayin etmektir: Anadolu'daki halife kendisine yönelen teveccühü kabul etmeyip silsilenin başındaki mürşide havale eder. Hâlidiyye'nin Anadolu kolunun kendi otoritesini nasıl kurduğunu gösteren tipik bir anlatıdır; kaynak menâkıb türünden olduğu için tarihî bir olay kaydı gibi okunmamalıdır.

Kaynak, Üçpınarlıların hatalarını anlayıp içlerinden beş yüz kişiyi özür dilemek ve onu geri davet etmek üzere Seydişehir'e gönderdiklerini, heyetin kendisini Çavuş köyünde bulduğunu anlatır. Ancak Çavuş köyü ahalisi gitmesine razı olmamış, iki taraf gece yarılarına kadar yalvarmıştır. Hangi tarafa meyletse öbürünün kırılacağı bir durumda kalınca teheccüd namazını kılıp dua ettiği, kendisini davet eden hiçbir müslümanı kırmak istemediği için bu dünyadan göçmeyi “zorluktan kurtulmanın en kısa yolu” olarak gördüğü nakledilir.

Rivayete göre Yûnus sûresinin altmış ikinci âyetini okuyup gözlerini yumdu, sabahtan kuşluk vaktine kadar zikirle meşgul oldu ve kuşluk vakti vefat etti. Cenaze namazı Çavuş köyünde kılınmış, aynı köyde defnedilmiştir.

Çerçeve. Anlatı, künyedeki vefat yeri kaydına (Seydişehir yakınlarındaki Çavuş köyü, 13 Muharrem 1269 / 27 Ekim 1852) bir sebep hikâyesi ekler. Kaynak bunu kerametler bahsinde değil hayat hikâyesinin sonunda verir; yine de menâkıb üslubuyla kurulmuş bir anlatıdır ve ölüm sebebine dair tarihî bir kayıt olarak sunulmamalıdır.