tarikat.orgARŞİVDE ARA
Ne arıyorsunuz?
Adlar, künyeler, açıklamalar ve kamusal başlangıç metinleri aranır. Üye tam metinler kamusal arama dizinine alınmaz.
613 sonuç · toplam 1859 · “Şive” · 9/26
01cum'a
îslâm inancına göre büyük değer verilen haftalık tatil günü ve bu günde toplu olarak yapılan ibadete verilen ad. En geniş manası ve değerlendirilmesi ile Kur’ân-ı Kerîm’in aynı adla anılan suresinde (62. sure) geçen bu terim, bu günde yapıl…
Câiz
Dinî veya hukukî bakımdan yapılmasına izin verilen. Fıkıh dilinde çoğu zaman mübahla yakın anlamda, yapılması yahut terk edilmesi sebebiyle kişinin kınanmadığı davranış için kullanılır. “Câiz” kelimesi bazı bağlamlarda bir akdin geçerli olm…
idâd
Hadis biliminde, zayıf bir hadisin başka bir sağlam hadis ile desteklenmesi işi veya durumu.
hal'
[Ar.} Sözlük anlamı, “çıkarmak, çözüp almak, soymak.” olan bu söz, “İş başında bulunan bir devlet başkanının görevden uzaklaştırılması, tahtından indirilmesi.” anlamında kullanılan bir fıkıh terimi. İslâm hukukçuları bir halifenin veya devl…
inber-nâme
ed. Tasavvufî edebiyatta mutasavv şairlerin “minber” (bk. bu mad de) in faziletini şiirleştiren eser ler için kullandıkları ortak ad. minnet a. [Ar.] Allah’a nis pet edilen bu söz, “O’nun evren deki bütün yaratıklara dönük lü tuf ve keremi,…
İnşallah
“Allah dilerse.” Gelecekte yapılması düşünülen bir işin ancak Allah’ın iradesi ve imkân vermesiyle gerçekleşebileceğini belirtir. İfade sorumluluktan kaçma sözü değil; insan iradesinin sınırlılığını hatırlatan bir tevekkül ve edep cümlesidi…
müstehab
Peygamber’in bazen yapıp bazen terk ettiği sünnetlerinden olup ibadetlerin ve beşerî ilişkilerin daha güzel ve daha verimli olmasmı sağlayan ahlâkî değerler için kullanılan terim. Bu söz, “mendub, nâfile, âdâb” (bk bu maddeler) gibi terimle…
kussâs
kussâs ç. a. [ < Ar. kâss’ın ’a ç. b.] Halk hikâyecisi ve vaiz ana lamında olan bu terim, bir olayı e nakleden, hikâye yazan, destan anlatan, dinî öğütler veren, [< Kur’ân-ı Kerîm’de yer alan kıss^ saları nakledip açıklayan vaizler l- için…
iffet
Sözlük anlamı, “Haramdan uzak durmak, çirkin davranışlardan kaçınmak.” anlamında olan bu terim, insanm maddî, bedenî ve cinsel arzularına karşı ölçülü olma, aşırı istek ve tutkulara gem vurarak dinin ve akhn ölçülerine göre davranışlar için…
içki
İçenlere keyif hâli veren ve içilmesi dinen yasak olan alkollü içecekler için kullanılan bu terim, düşük yoğunlukta alkol içeren bira ve şarap türü mayalı içeceklerin insanlarm tarım hayatma geçtiği Neolotik Çağ’dan başlayarak Mısır’dan Çin…
ebû Müslim Destanı
ebû Müslim Destanı a. Dinîdestanî halk hikâyesi; Türk edebiyatında Kıssa-i Ebû Müslim ve Ebû Müslim-nâme olarak da bilinmektedir. Bu hikâyenin kahramanı Ebû Müslim-i Horasanî (öl. H. 137 / M. 755), yönetimin Emevî devletinden Abbasîlere geç…
icmâlî iman
icmâlî iman a. İslâmî inanca göre, “kelime-i şehâdet” (bk. bu madde) ile “tevhit” (bk. bu madde) sözlerini dili ile söyleyip kalbi ile tasdik etme işi veya durumu.
istilâ
GöLLlJ) [Ar.] fik. Bir malın gerekçeli veya gerekçesiz, haklı veya haksız ele geçirilmesi ve ona malik olunması amacıyla el konulması anlamında bir fıkıh terimi.
İbâhiyye
Dinî yasak ve yükümlülüklerin kendileri için kalktığını ileri süren kişi veya çevrelere verilen eleştirel ad. Tarihî kaynaklarda farklı gruplara polemik amacıyla nispet edildiğinden tek ve bütünlüklü bir mezhep adı gibi kullanılmamalıdır.
imâmü'l-kıbleteyn
Hz. Peygamber’in “Bakara suresi” nin 144. ayeti uyarınca kıblesini “Mescidi Aksâ” (bk. bu madde)dan Kâbe’ye çevirmesi ve Medine’deki “mes-cid-i kıbleteyn” içinde öğle ve ikindi namazlarını kıldırmasmdan dolayı kendisine verilen bir başka un…
inbisât
Tasavvu inancma göre sûfînin ruhen rahatlaması, manevî huzur bulması ve bir tür vecd ve cezbe hâline ulaşması durumu. İncil a. [Ar. ] Hz. İsa’ya gönderilen ve Hristiyan dünyasının inandığı üâhî kitabm Kur’ân-ı Kerîm’de geçen adı. Bu sözün k…
tövbe
İslâm inancma göre, bir müminin günahtan pişmanlık duyarak Allah’a yönelmesi ve sığınması, istiğfâr. Bu söz, Kur’ân-ı Kerîm’de seksen sekiz ayette yer almaktadır (bk. M. F. Abdülbâkî, el-Mu'cem, “tvb” maddesi). Aynı şekilde bu terimin hadis…
sıhah
Hadis biliminde, bir hadisin doğruluğunu, sağlamlığını ve güvenilirliğini ifade eden terim. § tam. sıhah-ı sitte a. ( ») İlâb-i hî sır. sırr-ı rubûbiyyet a. (cu^j âm ^ tas. Tanrılık sırrı. olusırr-ı tecelliyât a. ULLşj ^) tas. Kalbe ilk doğ…
yemîn keffâreti
yemîn keffâreti a. Allah’ın admı anarak yemin eden kimsenin bu yeminini bozması veya yerine getirememesi durumunda ödemesi gereken bedeller için kullanılan terim. Bu bedeller, Kur’ân-ı Kerîm’de “Tahrîm suresi, 66 / 2 ve Mâ'ide suresi, 5 / 8…
ye's
ye's a. GAP [Ar.] Allah’ın rahmetinden ve lütfundan umut kesmek anlamında kelâm terimi. Böyle bir ruh hâlinin insanı küfür ve inkâra götürebileceği ifade edilmiştir. 2. Ölüm korkusunun ve sancılarının başlaması ve hayattan umut kesilmesi an…
zevce
(^ [Ar.] Evli kadm orta Kur’ân-ı Kerîm’in hem erkek k el- hem de kadın için “zevç” sözü edi kullanılmış; ayrıca bunun ikilik d. ve çokluk biçimleri de yine Kur’ân-ı Kerîm’de yer almıştır [Ar. (bk. M. F. Abdülbâkî, el-Mu'cem nra “zvc” maddes…
vezin
(jyfi [Ar.] Kıyamet gününde müminlerin iman ve amel defterlerinin ölçülmesi, incelenmesi ve değerlendirilmesi anlamında Kur’ân-ı Kerîm’de geçen terim.
skat ve devir
skat ve devir a. Bir Müslüman’m sağlığında yerine getiremediği namaz, oruç, hac, kurban, adak gibi ibadetlerinin vefatından sonra yoksul kimselere fidye ödenerek düşürülmesi ve bu maksatla ayrılan paranın yeterli olmaması durumunda onun tem…
bâr
Hadis biliminde, bir hadisin işitme yöntemiyle elde edildiğini açıkça ifade etme işi veya durumu.