hal'

[Ar.} Sözlük anlamı, “çıkarmak, çözüp almak, soymak.” olan bu söz, “İş başında bulunan bir devlet başkanının görevden uzaklaştırılması, tahtından indirilmesi.” anlamında kullanılan bir fıkıh terimi. İslâm hukukçuları bir halifenin veya devlet başkanının hal’ edilmesini üç sebebe bağlamışlardır. Birincisi, halifenin irtidat etmesi, yani İslâm dinini bırakarak başka bir dine geçmesi; İkincisi savaşta düşman veya isyancılarm eline esir düşmesi; üçüncüsü, seçilmek için gerekli nitelikleri kaybetmesi, yani aklî dengesini yitirmiş bulunması veya adaletten ayrılarak usulsüz işler yapması.

Hâl, sûfînin iradesiyle üretmediği, kalbine gelen geçici mânevî duygu ve tecrübedir. Makamdan farkı kalıcı bir kazanım sayılmaması; devamının kişinin çalışmasına bağlanmamasıdır.

Klasik metinlerde korku, ümit, kabz, bast, heybet ve üns gibi hâller anlatılır. Hâlin sözle aktarılması sınırlı görüldüğü için “hâl dili” tecrübeyle anlaşılabilen mânevî ifade biçimini belirtir.

Ansiklopedi maddesi