tarikat.orgKol bağının türü
Şâbânî ana gövde, Karabaşî devam, âsitâne postu, çoklu icazet ve alt şube aynı hiyerarşi düzeyinde gösterilmez.
TARİHÎ KOL DOSYASI
Çerkeşiyye
Çerkeşî Mustafa Efendi'nin şeriat-tarikat bütünlüğü vurgusuyla Batı Karadeniz, Orta Anadolu, İstanbul ve Balkanlarda yayılan kol.
- Bağlı yol
- Şâbâniyye
- Teşekkül
- 18-19. yüzyıl
- Coğrafya
- Kastamonu
ŞÂBÂNÎ YENİLENME GÖVDESİ / XVIII-XIX. yüzyıl
Şeriat ile tarikat bütünlüğünü yeni bir irşad halkasında vurgulamak
Çerkeşî Mustafa Efendi çevresi Şâbâniyye'nin Karabaşî-Bekrî hattından ayrı gelişen güçlü bir devam gövdesidir. Batı Karadeniz ve Orta Anadolu'dan İstanbul ve Balkanlara uzanan ağ, Kuşadaviyye ile Halîliyye'de iki farklı devam biçimi kazandı.
- Merkez şahsiyet
- Çerkeşî Mustafa Efendi, 1743-1814
- Bağ türü
- Şâbâniyye içinde ana devam gövdesi
- Başlıca vurgu
- Şeriat, tarikat ve ahlâk bütünlüğü
- Doğrudan devam
- Kuşadaviyye ve Halîliyye
Şâbânî gövdedeki yeri
Bu şema bütün postnişinleri değil, kolun tasnifteki ana aktarım ilişkisini gösterir.
Şâbân-ı VelîŞâbânî post hattıÇerkeşiyye
Ortak terbiye, yerel düzen
Halvet, esmâ, sohbet ve hizmet omurgası korunur; zikir tertibi ve tekke erkânı dönem ve merkeze göre ayrıca belgelenir.
Çerkeş, Batı Karadeniz ve İstanbul
Doğum yeri, seyahat, irşad merkezi, dergâh postu, medfen ve sonraki ziyaret hafızası ayrı mekân ilişkileridir.
Eser ve menâkıb katmanı
Müellifin kendi eseri, halife aktarımı, menâkıb, icazet ve modern araştırma aynı tarihî tanıklık sayılmaz.
Taşra merkezinden geniş şehir ağına
Çerkeş çevresinde belirginleşen irşad, halifeler üzerinden Anadolu, İstanbul ve Balkanlara taşındı. Aynı nispeti taşıyan her çevre tek bir merkezden idare edilmiş sayılmaz.
Tarihçe
Bu düğümden devam eden kayıtlar
Alt kollar, irşad hatları ve bölgesel ağlar kendi türleriyle gösterilir.
Alt kolKuşadaviyyeKuşadalı İbrâhim Efendi'nin tekke merkezli biçimleri azaltıp sohbet, ilim, tefekkür ve iç eğitime ağırlık verdiği Şâbânî-Çerkeşî hattı.Alt kolHalîliyyeGeredeli Hacı Halil Efendi üzerinden Orta ve Batı Anadolu'da devam eden; mensuplarının kendilerini çoğunlukla doğrudan Halvetî-Şâbânî diye tanımladığı aktarım hattı.