tarikat.orgHAYATI VE TARİHTEKİ YERİ
Bu metin, Cerrâhî silsile arşivindeki kişi dosyasının tamamı esas alınarak paragraf ve manzume düzeni korunmak suretiyle hazırlanmıştır. Gelenek içi menkıbeler tarihî kayıtlarla aynı kesinlikte değerlendirilmez.
Hayatı ve silsiledeki yeri
Hazret-i Şeyh Kasım Çelebi Efendi Hazret-i Şeyh Muhammed Muhyiddin Karahisarî
Kasım Efendi’nin hayatına dair bilgilerin sınırlı olduğu ve bu sınırlı bilgilerin en muteber kaynağının yine Kasım Efendi’nin kendi eseri olan Cevahirü’l-Ahbar olduğu, bir diğer kaynağın da Bursalı Mehmet Tahir bey’in “Osmanlı Müellifler” adlı eseri olduğu bilinmektedir. İnegöl’de adını aynı camiye veren Kasım Efendi hakkında Bursalı Mehmet Tahir beyin eserinden edinilen kaynak bilgilere göre, Antakyalı İdris’in oğlu Şeyh İlyas’ın oğlu Kasım, fazilet sahibi büyük pir Abdülkadir Geylani’nin torunlarından bir zat olup, Bursa vilayeti dahilindeki İnegöl’de ikamet etmeyi tercih etmiş ve 941’de (M.1535) vefat etmiştir. Tasavvuf ve ahlaka dair otuz iki bölümden oluşmuş 902 (M1497) telif ettiği Cevahirü’l-Ahbar ismindeki manzumesidir. Yiğit başı halifelerinden İzzeddin Aliyyü’l Karamani es-Saruhani’nin halifesidir. ‘Noktacı’ şöhretiyle tanınır. 994’te(M1586) vefat eden halifesi ‘ ibn-i Noktacı’ namıyla meşhur Muhammed Muhiddin Karahisari’nin ‘ Araisu’l Vusül’ isminde usül-ı aşare şerhi vardır, Bu zat, Halvetiye mürşidi Ramazan Efendi Hazretleri'nin mürşididir
Bursalı Mehmet Tahir beyin verdiği bilgilerle Cevahirü’l-Ahbardaki bilgilerin örtüştüğü ve ayrıştığı noktalar şunlardır. Kasım Efendi Abdülkadir Geylani’nin torunlarındandır. Bursa ve İnegöl’e gelmeden önce Antakya’dadır. Ancak doğum yeri ile ilgili kesin bir bilgi yoktur. Kitabın telif tarihi 1497’dir. Eser Bursa’da temize çekilmiştir. Eser Tahir beyin ifade ettiği gibi manzum değildir. 675 sayfa tutarındaki eserde sadece otuz iki adet şiir mevcut olup, kitabın 35 sayfalık kısmını teşkil eder. Kalanı mensurdur. Kasım Efendi’ye dair verilen bilgi veren “Ravza-i Evliya” adlı bir eser daha mevcuttur.
Bu eserde verilen bilgilere göre, Karamani’nin halifesi olan Kasım Efendi Bursa’nın Muradiye semtinde “Bahri Dede Zaviyesi” yakınında tasavvufi yolda mürşid olarak hizmet vermiştir. Hicri dokuz yüz yılında haccetmek için yola çıkmış ancak İnegöl’e vardıklarında hastalanmış, bir müddet sonra da vefat etmiş ve İnegöl’de defnedilmiştir” dedi.. İnegöl’de adına yaptırılan Camide metfun bulunan Kasım efendi, Osmanlı devletinin altın çağı olarak nitelendirilen yükselme döneminde yetişmiş ve geride ‘Cevahirü’l-Ahbar” adında bir eser bırakmıştır.
Bu eser yüzyıllar boyunca elden düşürülmeden okunmuş ve çoğaltılmıştır” günümüze sadece iki nüshasının ulaştığı eser üzerinde şimdiye kadar hiç bir bilimsel çalışma yapılmadığı ve eserin tamamının 765 sayfa, 32 bölümden oluştuğu, tümünün Türkçe olduğu, her bölümde müstakil olarak İslam’i konuların işlendiği bilinmektedir.
Silsiledeki yeri
Nûreddin Cerrâhî'nin tarikat silsilesi… Ramazâniyye'nin kurucusu Şeyh Ramazan Mahfî'ye (ö. 1025/1616), daha sonra Muhyiddin Karahisârî, Lârendevî Kasım Çelebi ve İzzeddin Ali Karamânî ile Halvetiyye'nin dört ana kolundan biri olan Ahmediyye'nin kurucusu Yiğitbaşı Ahmed Şemseddin'e (ö. 910/1504) ulaşır.
Cerrâhî silsilenâmesi onu “Mehmed Kâsım Lârendevî (i. 941/1534, İnegöl)” şeklinde, İbrâhim Kâmil Kayserî ile Mehmed Muhyiddîn Karahisârî arasında kaydeder. Lârende, Karaman'ın eski adıdır.