Fazilet

Fezâil Erdem. İnsanda doğuştan var olan iyi huyların ve güzel niteliklerin geliştirilmiş ve olgunlaştırılmış şekilleri. Bunun zıddı rezilettir (ç. rezâil).

İnsanın toplum içinde iyilik yapmasını ve kötülüklerden uzak durmasmı özendiren ve yönlendiren ruhî yetenekler için kullanılan bir terim; “rezîlet” (bk. bu madde) karşıtı. Bu söz, toplum için önemli bir değer yargısı olarak Kur’ân-ı Kerîm’den başlayarak pek çok hadiste ele ahnmış ve onun üzerinde yorumlar yapılmıştır.

Özellikle İnsanî vasıflar çerçevesinde adalet, hoşgörü, doğruluk, kardeşlik, dostluk, dayanışma, sevgi, cömertlik, barışçılık, güler yüzlülük gibi değerlerin Kur’ân-ı Kerîm’de çokça işlendiği söz konusudur. Aynı değer yargıları hadislerde de sıkça dile geirilmiştir. Bu terimin özellikle ahlâkî erdemleri ifade etmesi felsefî kültürün gelişmesi ve genişlemesi ile başlamıştır.

İlk İslâm filozoflarından sayılan Kmdî, eserlerinde “fezâ'ilü’l-insâniyye” kavramı üzerinde önemle ve ısrarla durmuştur. Farabî ise bu terimi, “nazarî faziletler, fikrî faziletler, ahlâkî faziletler, pratikler faziletler” olarak dört başlıkta irdelemiştir. Bunlar sonraki dönemlerde, “hikmet, şecaat, iffet, adalet” biçiminde ele almmış ve yorumlanmıştır.