Ne arıyorsunuz?

Ahmed Yekdest-i Cüryânî

Ahmed Yekdest-i Cüryânî (ö. 1707), Serhend’de Muhammed Ma‘sûm Sirhindî’den hilâfet alıp Mekke’de uzun yıllar irşad eden; Mehmed Emin Tokadî ve Abdürrahîm-i Buhârî üzerinden Müceddidiyye’nin Hicaz ve İstanbul bağlantısını kuran Nakşibendî şeyhidir.

↗05

Hâcegî Muhammed İmkenegî

Hâcegî Muhammed İmkenegî (918/1512-13–1008/1599), babası Derviş Muhammed’in Hâcegân mirasını sürdüren ve Bâkī-Billâh’ı Hindistan irşadı için yetiştirerek Müceddidiyye tarihine geçiş sağlayan Nakşibendî mürşididir.

↗06

Hacı Muhammed Habîbullah Buhârî

Hacı Muhammed Habîbullah Buhârî (ö. 1111/1699-1700), Muhammed Ma‘sûm’un halifesi olarak Müceddidiyye’yi Sirhind’den Buhara ve Orta Asya’ya taşıyan şeyhtir.

↗07

İmâm-ı Rabbânî Ahmed Sirhindî

İmâm-ı Rabbânî Ahmed-i Sirhindî (14 Şevval 971/26 Mayıs 1564 – 8 Safer 1034/20 Kasım 1624, Sirhind); Müceddidiyye'nin pîri ve Mektûbât müellifi. “Müceddid-i elf-i sânî” unvanıyla anılır; vahdet-i vücûdu aşıp vahdet-i şühûd u savunması asırlarca tartışılmıştır.

↗08

Mazhar Cân-ı Cânân

Mirza Mazhar Cân-ı Cânân (1110/1699 – 1195/1781), Nakşibendiyye-Müceddidiyye'nin dört ana kolunu şahsında birleştiren Delhili mutasavvıf; tarikatın merkezini Sirhind'den Delhi'ye taşımış, Hinduizm hakkındaki alışılmadık değerlendirmeleriyle ve bir suikast sonucu vefatıyla tanınmıştır.

↗09

Muhammed Murad Buhârî

Muhammed Murad Buhârî (1645–1720), Muhammed Ma‘sûm Sirhindî'nin halifesi; Keşmir'den Hindistan, Hicaz, Orta Asya, Şam, İstanbul ve Bursa'ya uzanan irşad ağıyla Müceddidiyye'yi Osmanlı merkezlerine taşıyan Nakşibendî şeyhidir.

↗10

Neccâr-zâde Mustafa Rıza Efendi

Neccâr-zâde Mustafa Rıza Efendi (1679-1746), Celvetiyye'de Mustafa Fenâyî'nin; Nakşibendiyye-Müceddidiyye'de Arap-zâde Muhammed İlmî'nin terbiyesinden geçti. Beşiktaş Mevlevîhânesi şeyhi Mehmed Memiş Efendi'den Mesnevî icazeti aldı; tekkesinde hafî Hatm-i Hâcegân ile Celvetî cehrî zikrini ve Mesnevî derslerini birlikte sürdürdü.

↗11

Sözlük

Müceddidiyye

Nakşibendiyye’nin İmâm-ı Rabbânî Ahmed Sirhindî’ye nispet edilen kolu. 17. yüzyıldan itibaren Hindistan’dan Orta Asya, Osmanlı coğrafyası ve Hicaz’a yayılmış; şeriata bağlılık, sünnetin ihyası, zikr-i hafî ve rabıta uygulamasıyla tanınmıştır. İmâm-ı Rabbânî’nin “ikinci bin yılın müceddidi” kabul edilmesi kola adını vermiştir.

↗12

Abdullah ed-Dihlevî'nin zâviyesi

Delhi · Hindistan · Müridlerini yetiştirdiği ve günün belli saatlerinde hadis, fıkıh, tefsir ve tasavvuf dersleri okuttuğu zâviye. Anadolu, Suriye, Irak, Hicaz, Horasan ve Mâverâünnehir'den gelen ziyaretçilerin uğrağıydı; Kasım 1824'te burada vefat etmiştir.

↗13

Ravza-i Şerîf (Sirhindî Türbesi)

Sirhind, Pencap · Hindistan · 14 Şevval 971'de (26 Mayıs 1564) doğduğu ve 8 Safer 1034'te (20 Kasım 1624) vefat edip defnedildiği şehir; Müceddidiyye'nin merkezidir. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası İmâm-ı Rabbânî Ahmed Sirhindî : Ahmed Sirhindî, Nakşibendî terbiyeyi Hint alt kıtasının ilmî, siyasî ve tasavvufî tartışmaları içinde yeniden yorumlayarak Müceddidiyye evresini başlattı.

↗14

Medine-i Münevvere

Medine · Suudi Arabistan · Sefîne'ye göre hac yolculuğunda iki ay halvete girdiği yer. İlişkili kişi dosyası Neccâr-zâde Mustafa Rıza Efendi : Neccâr-zâde Mustafa Rıza Efendi (1679-1746), Celvetiyye'de Mustafa Fenâyî'nin; Nakşibendiyye-Müceddidiyye'de Arap-zâde Muhammed İlmî'nin terbiyesinden geçti. Beşiktaş Mevlevîhânesi şeyhi Mehmed Memiş Efendi'den Mesnevî icazeti aldı; tekkesinde hafî Hatm-i Hâcegân ile Celvetî cehrî zikrini ve Mesnevî derslerini birlikte sürdürdü.

↗15

Delhi

Delhi · Hindistan · 1655'te Tâc Mahmûd'un cezasının infazı için gittiği ve 1665-66 civarında oğlu Seyfeddin'i Evrengzîb'in mânevî eğitimi için gönderdiği başşehir. İlişkili kişi dosyası Muhammed Ma‘sûm : Muhammed Ma‘sûm Sirhindî, İmâm-ı Rabbânî'nin oğlu ve halifesi; Mektûbât-ı Ma‘sûmiyye'si, geniş halife ağı ve Murad Buhârî üzerinden Osmanlı coğrafyasına ulaşan tesiriyle Müceddidiyye'nin ikinci kuşağını şekillendiren isimdir.

↗16

Siyâlkût

Pencap · Pakistan · Şeyh Ya'kūb Keşmîrî'den hadis, Kadı Behlûl Bedahşânî'den tefsir, Mevlânâ Kemal Keşmîrî'den aklî ilimler okuduğu şehir; Kübrevî şeyhi olan hocası Ya'kūb Keşmîrî'ye burada intisap etmiştir. İlişkili kişi dosyası İmâm-ı Rabbânî Ahmed Sirhindî : Ahmed Sirhindî, Nakşibendî terbiyeyi Hint alt kıtasının ilmî, siyasî ve tasavvufî tartışmaları içinde yeniden yorumlayarak Müceddidiyye evresini başlattı.

↗17

Agra

Uttar Pradeş · Hindistan · Ekber Şah'ın sarayına girdiği, Feyzî ve Ebü'l-Fazl ile tanışıp sonra ayrıldığı şehir; 1028/1619'da Cihangir tarafından sorgulanmak üzere buraya getirtilmiştir. Halifesi Bedîüddin Sehârenpûrî de Müceddidiyye'yi burada yaymıştır.

↗18

Sûret Limanı

Surat · Hindistan · 1657'de hac için gemiye bindiği liman; Bâbürlü Hindistan'ından Hicaz'a giden hac yolunun ana çıkış noktasıdır. İlişkili kişi dosyası Muhammed Ma‘sûm : Muhammed Ma‘sûm Sirhindî, İmâm-ı Rabbânî'nin oğlu ve halifesi; Mektûbât-ı Ma‘sûmiyye'si, geniş halife ağı ve Murad Buhârî üzerinden Osmanlı coğrafyasına ulaşan tesiriyle Müceddidiyye'nin ikinci kuşağını şekillendiren isimdir.

↗19

Mekke

Mekke · Suudi Arabistan · 1068 (1658) yılını Medine ile birlikte geçirdiği şehir; burada yaşadığı mânevî hâller Yevâkītü'l-Haremeyn 'e kaydedilmiştir. Halifesi A. Yekdest-i Cüryânî de burada irşadı sürdürmüştür. İlişkili kişi dosyası Muhammed Ma‘sûm : Muhammed Ma‘sûm Sirhindî, İmâm-ı Rabbânî'nin oğlu ve halifesi; Mektûbât-ı Ma‘sûmiyye'si, geniş halife ağı ve Murad Buhârî üzerinden Osmanlı coğrafyasına ulaşan tesiriyle Müceddidiyye'nin ikinci kuşağını şekillendiren isimdir.

↗20

Gevâliyâr (Gwalior) Kalesi

Madhya Pradeş · Hindistan · Cihangir'in emriyle yaklaşık bir yıl hapsedildiği kale; hapsini “celâl sıfatının tecellîsi” diye yorumlamıştır. İlişkili kişi dosyası İmâm-ı Rabbânî Ahmed Sirhindî : Ahmed Sirhindî, Nakşibendî terbiyeyi Hint alt kıtasının ilmî, siyasî ve tasavvufî tartışmaları içinde yeniden yorumlayarak Müceddidiyye evresini başlattı.

↗21

Delhi (Hâce Bâkī-Billâh)

Delhi · Hindistan · 1007/1598'de hacca giderken uğrayıp Nakşibendiyye'yi Hindistan'da yayan Hâce Bâkī-Billâh ile karşılaştığı ve intisap ettiği şehir; şeyhi 1012/1603'te burada vefat etmiştir. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası İmâm-ı Rabbânî Ahmed Sirhindî : Ahmed Sirhindî, Nakşibendî terbiyeyi Hint alt kıtasının ilmî, siyasî ve tasavvufî tartışmaları içinde yeniden yorumlayarak Müceddidiyye evresini başlattı.

↗22

Sâmâne

Samana · Hindistan · İdarecilerinden Tâc Mahmûd'un İslâm'a hakaret edip cezalandırıldığı şehir; Dârâ Şükûh ile arasındaki gerginliğin başlangıcıdır. İlişkili kişi dosyası Muhammed Ma‘sûm : Muhammed Ma‘sûm Sirhindî, İmâm-ı Rabbânî'nin oğlu ve halifesi; Mektûbât-ı Ma‘sûmiyye'si, geniş halife ağı ve Murad Buhârî üzerinden Osmanlı coğrafyasına ulaşan tesiriyle Müceddidiyye'nin ikinci kuşağını şekillendiren isimdir.

↗23

Sirhind

Sirhind · Hindistan · Halifesi İmâm-ı Rabbânî'nin şehri; 1592'de Delhi'ye gelip intisap etmiş, buradan şeyhine yirmi kadar mektup yazmıştır. Müceddidiyye kolunun merkezidir. İlişkili kişi dosyası Muhammed Bâkī-Billâh : Muhammed Bâkī-Billâh (ö. 1012/1603), Hâce Muhammed İmkenegî’den yetişerek Delhi’de Nakşibendî irşad merkezi kuran ve İmâm-ı Rabbânî’yi yetiştiren mutasavvıftır.

↗24

Nakşibendiyye'yi Okumak: Kaynaklar ve Yöntem

Risâle-i Kudsiyye, Faslü'l-hitâb ve modern Nakşibendiyye araştırmalarının aynı soruya farklı kanıt türleriyle nasıl cevap verdiğini açıklayan yöntem yazısı.

↗25

Altın Silsile: Kırk Halka

Nakşibendî geleneğin kırk halkasını dönem adları, aktarım biçimleri ve farklı silsile tertiplerine dair ihtiyat notlarıyla birlikte okuyan ana dosya.

↗26

Nakşibendiyye: Hâcegân'dan Hâlidiyye'ye Tarihsel Örgü

Nakşibendiyye'yi yalnız Hâlidiyye'ye indirgemeden Hâcegân, Ahrâriyye, Kâsâniyye, Müceddidiyye, Mazhariyye ve Hâlidiyye safhalarıyla anlatan ana rehber.

↗27

Müceddidiyye'nin Hicaz, Şam ve İstanbul'a Taşınması

Ma‘sûmiyye'nin Sirhind'den Kâbil, Buhara, Mekke, Şam ve İstanbul'a uzanan yayılışını kişi, eser, hac ve tekke ağlarıyla anlatan rehber.

↗28

Nakşibendiyye’de Eğitim Usulleri

Müceddidiyye öncesi kaynakların gösterdiği Nakşibendî eğitim dilini birbirinden ayrılan uygulama başlıklarıyla açıklayan dosya.

↗29