tarikat.orgARŞİVDE ARA
Ne arıyorsunuz?
Adlar, künyeler, açıklamalar ve kamusal başlangıç metinleri aranır. Üye tam metinler kamusal arama dizinine alınmaz.
425 sonuç · toplam 791 · “Edeb” · 7/18
01Abdalân
Abdallar. Farsça çoğul biçimindeki kelime, tasavvuf literatüründe abdâl adı verilen velîler topluluğunu ifade eder. Abdalân-ı Rûm Anadolu’nun İslâmlaşması ve Osmanlı kuruluş çevresiyle ilişkilendirilen gezgin derviş ve eren zümreleri için k…
besmelenâme
ed. Tasavvuf! edebiyatta mutasavvıf şairlerin besmele tefsirlerini konu alan eserlere verdikleri ortak ad ve terim.
kavs-i nuzûl
kavs-i nuzûl a. [Ar. ] tas. Sufî inancma göre “devir” terimi ile karşılanan ve bir varlığın değişim ve dönüşüm evreleri den olan, inişe geçüen yarım d ire olarak da nitelenen en sü mertebe. Bu düzende sırasıy “külli akıl, dokuz akıl, dokuz…
hafi (II)
hafi (II) a. [Ar.] fik. Bazı namazlarda, “Kıraatin gizli yapılması.” anlamında bir fıkıh terimi. “Kıraatin gizli yapılması.” ise okuyanm sadece kendi işitebileceği kadar bir sesle okunmasını ifade etmektedir. Söz gelişi, cemaatle veya tek b…
ta'lîkât
İslâmî edebiyatta bir metnin iyi ve kolay anlaşılabilmesi için sayfa kenarlarma düşülen notlar veya eklemeleri içeren eserlerin ortak adı ve bunun için kullanılan terim.
Kuddûs
Sözlük anlamı, “Temiz olmak.” olan bu söz, Allah’a nipet edildiğinde “Tertemiz, kusurdan arınmış, her türlü eksikliklerden arınmış, kutsallıklarla övülen.” anlamında “esmâ'ü’l-hüsnâ” dan olup AUah’m doksan dokuz ismini veren İbn Mâce ve Tir…
Âdâb
Edep kelimesinin çoğulu; dinin ve selim aklın güzel gördüğü davranış kuralları. İbadet, sohbet, yemek, yolculuk, zikir ve tekke hayatının her alanında gözetilen ölçüleri ifade eder. Tasavvufta âdâb yalnız dış biçim değildir. Davranışın niye…
na'îm
“Yüksek derecem’in de huzur, refah ve mutluluk.” annci lammda “cennet” (bk. bu madnde de) için kullanılan adlardan biri. ihez nakd a. [Ar.] Hadisleri sağlamur lık ve zayıflık bakımmdan ayınp güvenilirlik derecelerini tespit laretme işi. ise…
vasiyet bi’l-hac
vasiyet bi’l-hac a. fik. Bir kimsenin ölümünden sonra kendi için hac yapılmasını va yet etmesi, vasiyet bi’l-muhâbât a, bUk cu^j) fik. Bir mahn geçerli o fiyatmın altmda satılarak va yet etme. vasiyet bi’s-sehem a. (^L Cu* fik. Bir kimsenin…
Hamâliyye
Ticaniyye tarikatının bir kolu olarak oluşan ve Şeyh Şerîf Ahmed Hamâhullah (Hamallah) ’a nispet edilen ve Batı Afrika Müslümanları arasmda yayılan bir tarikatın adı. hamâse a- [Ar.] Arap edebiyatmda kahramanlık şiirleri ve bu şiirlerden ol…
îdî
Bayrama özgü, bayramla ilgili. inta- îdiyye a. (^^A [Ar.îdî sözünün müul ennes (dişil) biçimi.] bk. îdî er ed. Bayramla ilgili olarak kaleme le ahnan kaside veya manzume. bk. mevlidiyye ku idrâc a. [Ar.] Hadis biliminple de, bir hadisin içe…
fidye
Sözlük anlamı “Bir kimseyi bulunduğu sıkıntılı durumdan kurtarmak için ödenen bedel” olan bu söz, bir kimseyi kölelikten kurtarmak veya çeşitli sebeplerden dolayı yerine getirüemeyen ibadetlerin karşılığı olarak ödenen bedel anlamında terim…
hak (D, -kkı
hak [ ja) huk. On yıl boyunca sorunsuz olarak kullanılan bir arazi üzerinde kazanılan mülkiyet hakkı. hakk-ı kazâ a. GLü ^ Yargı hakkı. hakk-ı mecrâ a. (^.^ jx) huk. İhtiyacı olan suyu getirmek için komşu gayrimenkulden su yolu geçirmek hak…
hac-nâme
ed. Bu terim, tasavvufî edebiyatta mutasavvıf şairlerin hac ibadetinin fazüetlerini şürleştiren eserleri için kullanılmıştır.
arefe
Haccm en önemli farzı olan “vakfe”nin yapıldığı yer olan “Arafat’ın öteki adı, “yevmü arefe” (arefe günü). Bu günde vakfe, zeval vaktinden kurban bayramının birinci günü fecrin doğuşuna kadar olan süre içinde yapılır. Önce “tevriye” günü (z…
âmin
Okunan dua ve sonunda “kabul buyur” anlammmda onun kabulü için söylena nen söz. Kitâb-ı Mukaddes’te Alde pek çok yerde “amen” şeka, linde geçen bu söz, Arapçaya el Sami dillerinden geçmiştir. Arap m. ) müfessirlerince “esmâ'ü’lbu hüsnâ” (Al…
vücûd-ı vâcib
vücûd-ı vâcib a. UaJj ^f) tas. Hak teâlânın varlığı. vücûd-ı zihnî a. (^j j^ Yalnızca zihinde oluşa “vücûd” için kullanılan k lâm terimi. vücûd-nâme a- \< A vücûd + F. nâme] tas. ed. Tasa vufî edebiyatta mutasavvıf şa lerin insanın Allah ta…
çâh-ı Yûsuf
çâh-ı Yûsuf s. [< F.çâh + Ar. Yûsuf] Hz. Yakub’un pek sevdiği oğlu Hz. Yusufun kardeşleri tarafindan içine atıldığı kuyu ve bu olayı ifade eden terim. Bazı rivayetlere göre bu kuyunun Ürdün taraflarında olduğu, kuyuya atıldığı sırada içinde…
Fâtihanâme
Tasavvuf ve dinî edebiyatta Fâtiha sûresinin anlamını, faziletlerini veya sembolik yorumlarını şiirle anlatan eserlerin ortak adı. Fâtihanâme müstakil bir manzume olabileceği gibi divan, mecmua veya tekke repertuvarı içinde de yer alabilir.…
esmâ
GL-I) [Ar. ism’in ç. b.] “İsimler" anlamındaki bu söz, başka kelime ve terkiplerle birleşerek yeni terimler oluşturur. § tam. esmâ-i hüsnâ a. Ç^ı^ o Uçul) bk. esmâ'ü’l-hüsnâ esmâ-i İlâhiyye a. (^11 fLJ) bk. esmâ-i hüsnâ esmâ-i nebi a. (^. U…
ledünnî
Allah ilmi ile ilgili. le Leheb suresi a. [< Ar. “sûretü’l-Leheb” ] Kur’ân-ı Kerîm’in yüz on birinci suresi olup Mekke döneminde nazil olmuştur ve beş âyetten meydana gelmektedir. “Tebbet le suresi” olarak da bilinen bu surede Hz. Muhammed’…
gılmân
Sözlük anlamı, “Bıyığı yeni terlemiş, yeni yetme genç, hizmetçi çocuk.” olan “gulâm” sözünün çokluk biçimi olan bu terim, “Cennet ehlinin hizmetine verilen ve asla yaşlanmayan genç hizmetli.” anlamında bir Kur’ân terimidir. Bu söz Kur’ân-ı…
Babagân
Bektaşiyye'de Balım Sultan sonrası mücerred babalar, pîr evindeki dedebaba ve icazet hattını esas alan teşkilat çevresi. Çelebiler'in soy merkezli otorite hattından ayrılır.
Hayrü’l-verâ
“Yaratılmışların en hayırlısı” anlamında Hz. Muhammed için kullanılan övgü unvanı. Na‘t ve mevlid edebiyatında yaygındır.