Yahyâ Nazîm Çelebi

İstanbul'da doğumu

Asıl adı Yahyâ'dır. İstanbul'da doğdu; doğum semti kaynaklarda Kumkapı ve Kasımpaşa olarak farklı kaydedilir. Seksen yaşına yakın vefat ettiği bilgisine dayanılarak doğumu yaklaşık 1650-51 kabul edilir. İlk mahlası Halîm iken Neşâtî Dede'nin verdiği Nazîm mahlasıyla şöhret buldu.

Mevlevî çevresi

Arzî Dede'nin şeyhliği sırasında Mevlevî muhibleri arasına katıldı ve ondan ilim ve irfan öğrendi. Neşâtî Dede'nin terbiyesinden ve şiir zevkinden de yararlandı. Bu kayıt, kurumsal postnişinlik değil Mevlevî muhibliği ve edebî-manevî talebelik bağıdır.

Saray, mûsiki ve görevi

Şiir ve mûsikideki kabiliyetiyle Enderun'a alındı; Arapça ve Farsça öğrendi. IV. Mehmed'in huzurunda mûsiki kudretini göstermesinin ardından pazarbaşılık, kaynakların bir kısmında kuruyemişçibaşılık görevi verildi. Itrî ile bağlantısı mûsiki tarihinin ayrıca kaydettiği önemli bir öğrenme ve icra çevresidir.

Na‘t şairi

Hz. Peygamber'e duyduğu muhabbeti merkeze alan na‘tları, Nazîm'in edebî kimliğinin temelini oluşturur. Şiirlerinde yakarış, şefaat ümidi, acziyet ve salavat dili belirgindir; onu yalnızca saray bestekârı olarak okumak eksik kalır.

Beş divanlık külliyat

Şeyhî Dîvân-ı Nuût ve Dîvân-ı Eş‘âr adlarını verir. Güncel araştırmalar Nazîm'in şiirlerinin beş divandan oluşan geniş bir külliyat meydana getirdiğini; kaside, gazel, tarih, şarkı, rubai ve başka nazım biçimlerinde binlerce beyit içerdiğini gösterir.

Vefatı

Cemâziyelâhir 1139/Ocak-Şubat 1727'de Edirne'de vefat etti. Kaynakların verdiği seksene yakın yaş bilgisi yaklaşık doğum hesabıdır; kesin doğum tarihi değildir.