ŞAHSİYET DOSYASI

Toyranlı Mehmed Efendi

Toyranlı Mehmed Efendi (ö. 1010/1601-02), Gölbaşı köyünden yetişip Sofyalı Bâlî Efendi’nin hizmetinde tarikat terbiyesini tamamlamış; İbrahim Paşa’nın yaptırdığı cami ve hânkāhta irşad yürütmüş Halvetî şeyhidir.

Vefat: 1602
Unvan: Sofyalı Bâlî halifesi ve hânkāh şeyhi

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Gölbaşı’ndan Sofyalı Bâlî’ye

Toyran kazasına bağlı Gölbaşı köyünde doğdu. Sofyalı Bâlî Efendi’nin yanında uzun yıllar hizmet etti; şeyhinin ayakkabı ve asasını taşıdığı özellikle kaydedilir.

Köyüne dönüşü

Tarikat terbiyesini tamamladıktan sonra memleketine dönerek bir köye yerleşti. Şöhreti çevreye yayıldı.

İbrahim Paşa’nın cami ve hânkāhı

Vezîriâzam İbrahim Paşa onun bulunduğu köyde cami ve hânkāh yaptırarak yerleşimi ihya etti. Böylece mürşid çevresi ile devlet adamı himayesi aynı kırsal kurumda birleşti.

Vefatı

1010/1601-02’de vefat etti ve zâviyesinin avlusuna defnedildi. Kesin köy konumu ikinci coğrafya kaynağıyla doğrulanmadan koordinat eklenmemiştir.

BAĞLI YOLUN MADDÎ HAFIZASIHalvetiyye-Uşşâkıyye tâc-ı şerifi
Yeşil kubbeli, dört terkli ve yirmi dallı tâc. Kubbe merkezinde beyaz düğme, lengerinde siyah destar ve üstten sarkıtılmış taylasan bulunur.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç1 doğrudan bağlantıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

MENKIBE · GELENEK İÇİ

Vâridât sayfası anlatısı

Şeyh Bedreddin’in Vâridât’ına dair şüphenin beklenmedik bir sayfayla giderildiği rivayeti.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daralt

Menâkıbnâme’de tam metni aç →

Vâridât hakkındaki şüphe

Toyranlı Mehmed Efendi'nin meclisinde bir ziyaretçi Şeyh Bedreddin'in Vâridât'ında belirli bir düşüncenin bulunmadığını ileri sürdü. Tartışılan ifadeyi daha önce kitapta görmediğini söyledi.

Beklenmedik sayfa

Kitap açıldığında aranan mânayı taşıyan bir sayfanın karşılarına çıktığı ve ziyaretçinin şüphesinin giderildiği anlatılır. Rivayet metnin mânevî tesirini vurgular; tenkitli nüsha karşılaştırması veya Bedreddin'in bütün görüşlerinin doğrulanması yerine geçmez.

Bu anlatı gelenek hafızasına aittir; doğrulanabilir tarihî olayla aynı kesinlikte sunulmaz. Kaynak: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1248-1253.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

HOCASI / ŞEYHİSofyalı Şeyh-Bâli EfendiToyranlı Mehmed, Sofyalı Bâlî’nin uzun süre hizmetinde yetişti.