ŞAHSİYET DOSYASI

Şeyh Seyyid Mehmed Vahyî Efendi

Seyyid Mehmed Vahyî Efendi (ö. 1718), Balat Şeyhi Hasan Efendi'nin oğlu; Ferruh Kethüdâ Zâviyesi postnişini, vaiz ve Divan sahibi şairdir.

Vefat: 1718
Unvan: Balat şeyhi, vaiz, müfessir ve Divan şairi

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Balat şeyhliği

Seyyid Mehmed Vahyî Efendi, “Balat Şeyhi” diye tanınan Seyyid Hasan Efendi'nin oğludur. Babasından tarikat terbiyesi aldı; 1100/1688-89'da onun vefatı üzerine Balatkapısı içindeki Ferruh Kethüdâ Zâviyesi'nde postnişin ve yanındaki camide vaiz oldu.

İstanbul vaizlikleri

1125/1713'te Kılıç Ali Paşa Camii, 1127/1715'te Eyüp Sultan Camii ve 1128/1716'da Yavuz Sultan Selim Camii vaizliklerine geçti. Hadis, tefsir, vaaz ve irşad faaliyetini birlikte yürüttü.

Vefatı ve kabri

21 Şâban 1130/1718 Pazar gecesi vefat etti. Cenaze namazı Fâtih Camii'nde kılındıktan sonra Eyüp kapısı dışında babasının yanına defnedildi.

Divanı

Vahyî mahlasıyla tertip edilmiş bir Divanının bulunduğu Vekāyi‘u’l-Fuzalâ ve Sefîne-i Evliyâ'da kaydedilir. Bu kişi, Muslihuddin Vahyî ve XIX. yüzyılda yaşayan Mustafa Vahyî Efendi ile aynı şahıs değildir.

Ailesi, doğumu ve vefatı

İstanbul'da doğdu; adı Mehmed'dir. Kaynaklarda doğum tarihi bulunmamakla birlikte Ayvansarâyî'nin "altmış yaşında defnolunmıştur" kaydından 1070'te (1660) doğduğu anlaşılmaktadır; divanının bir nüshasının unvan sayfasında bu tarih Ramazan 1070 (Mayıs 1660) olarak kayıtlıdır.

Babası Balat Tekkesi şeyhliği yapan Seyyid Hasan Nûri Efendi, dedesi Eyüp türbedarı diye bilinen Sünbüliyye Âsitânesi şeyhi Seyyid Mehmed Eyyûbî Efendi'dir. Tasavvuf eğitimini babasından aldığı kaydedilir. Mehmed Nazmi Efendi'nin kızı ile evlenmiş, iki çocuğu olmuş; bunlardan Feyzullah Efendi kendisinden sonra dergâhın şeyhliğini yapmış ve babasının ölümünden iki yıl sonra şiirlerini toplamıştır.

Kaynaklarda müfessir, muhaddis, şair ve ilâhici diye anılmakla birlikte daha ziyade şeyhliğiyle tanınır; "nâzımlığı ile meşhur vecd ve hal sahibi bir zat" olarak tanıtılır. 21 Şâban 1130'da (20 Temmuz 1718) vefat etmiş, cenaze namazı Fâtih Camii'nde kılındıktan sonra Eğrikapı dışında babasının yanına defnedilmiştir.

COĞRAFÎ HAFIZA5 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →

Koordinatlı mekânŞehir düzeyi5 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç6 doğrudan bağlantıAğda gör →

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

2 kayıt

İlk 2 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Vahyî Divanı'nın muhtevası

Tek eseri olan divanında 264 gazel, otuz üç tarih manzumesi, otuz üç lugaz, elli sekiz muamma ve klasik nazım türlerinin hemen hepsinden örnekler bulunur; kasidelerinin büyük bölümü na't şeklindedir.

Metni gösterMetni daralt

Vahyî'nin tek eseri divanıdır; iki nüshası bilinmektedir. Oğlu Feyzullah Efendi'nin bildirdiğine göre divanını yirmi yaşında tedvin etmiş, daha sonra bazı şiirlerini divandan çıkarmıştır.

Divanda klasik nazım türlerinin hemen hepsinden örnekler mevcuttur: 264 gazel, otuz üç tarih manzumesi, otuz üç lugaz, elli sekiz muamma (ikisi müveşşah tarzında), on üç mukatta' (biri Arapça, ikisi Farsça), on musammat ve beş matâli'. Kasidelerinin büyük bölümü na't şeklinde olup bazıları Müstakimzâde'nin Mecmûatü'l-ilâhiyyât'ında da yer almaktadır. Devrine ışık tutan üç manzume ayrıca dikkat çeker: musammat şeklinde bir duânâme, mesnevi nazım türünde bir muhabbetnâme ve gazel biçimiyle kaleme alınmış iki bahr-i tavîl.

Muhteva bakımından zengin sayılan eser, döneminin edebî ve tarihî özelliklerini aydınlatacak bilgiler de içermektedir. "Vahyî" mahlasıyla yazdığı ilâhilerini de bu divanda toplamıştır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Divanındaki iki mensur mektup

Divanında yer alan iki mensur mektuptan biri mûsiki terimleriyle, diğeri kuş adları ve kuşbaz terimleriyle mizahî bir üslûpta kaleme alınmıştır.

Metni gösterMetni daralt

Vahyî'nin divanında mensur iki mektup da bulunmaktadır. "Zübde-i Hânendegân Küçük Müezzin Çelebi'ye" başlığını taşıyan ilk mektubun en belirgin özelliği içinde sûzinak, uşşak, dügâh, segâh, devr-i kebîr, evsat gibi mûsiki terimlerinin zikredilmesidir.

İkinci mektupta ise mizahî bir üslûp hâkimdir; Vahyî burada kuş adlarını ve kuşbaz terimlerini kullanmıştır. Bağdat valisi Hasan Paşa'ya gönderilen bir duânâmeye eklenen kaime niteliğindeki bu mektupta Martoloszâde Efendi, Kebûterî Çelebi, Bülbülcüzâde Efendi, Karga Zarif, Kuş Atası Nâibî Çelebi, Kerkenes Çorbacı gibi kişi adları geçmektedir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

ÖĞÜT

Öğütleri

Ahlâk, irşad ve yaşayışa ilişkin sözler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Söz, öğüt ve irşad kaydı 1

Azamet-i tasvir ve kudret-i tahayyülde gösterdiği harikuladelik şayan-ı takdirdir.

Metni gösterMetni daralt

Azamet-i tasvir ve kudret-i tahayyülde gösterdiği harikuladelik şayan-ı takdirdir. İstinsah ettiğim kasideler mütalaa buyurulursa kemali taayyün eder. (Kaıldesa'lliihu sırrahft) Ey ilşık-ı slidık-ı Sünbüli Ey gül-izi.lM irfanın bülbülü Sen mazhar-ı feyz-i Ahmedisin Hem slilik-i rah-ı Sünbülisin Senden dil.erim şef&ıt ey yar Bi-hakk- ı Hazret-i Ahmed-i Muhtar VcıSsdf'a atf-ı nigah-ı terahhum it Feyz-i mübllrel.e herkese tekıuldüm it

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

2 kayıt

İlk 2 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Şeyhlik ve selâtin camilerindeki vâizlik görevleri

Babasının vefatı üzerine 1100/1688'de Balat'taki Ferruh Kethüdâ Tekkesi şeyhliğine getirilmiş, ömrünün son beş yılında sırasıyla Kılıç Ali Paşa, Eyüp Sultan ve Sultan Selim camilerinde vâizlik yapmıştır.

Metni gösterMetni daralt

Babasının ölümü üzerine Muharrem 1100'de (Kasım 1688) Balat'taki Ferruh Kethüdâ Tekkesi şeyhliğine getirilmiştir. Bu görevi vefatına kadar sürdürmüştür.

Şeyhliğinin yanında selâtin camilerinde vâizlik de yapmıştır. Şevval 1125'te (Kasım 1713) Zâkirzâde Şeyh Abdülvehhâb Efendi'nin yerine Tophane'deki Kılıç Ali Paşa Camii'ne vâiz tayin edilmiş, Zilkade 1127'de (Kasım 1715) Arapzâde Hasan Efendi'nin yerine Eyüp Sultan Camii'ne nakledilmiş, Zilhicce 1128'de (Kasım-Aralık 1716) Sultan Selim Camii vâizliğine getirilmiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Şairliği ve üslûbu

Klasik şiirden sebk-i Hindî'ye geçiş döneminde yaşayan Vahyî orta derecede bir şair sayılır; dili süslü ve külfetlidir, divanında tasavvufî konulara belli unsurlar dışında yer vermez.

Metni gösterMetni daralt

Vahyî orta derecede bir şairdir. Arapça ve Farsça tamlamaların yoğun bulunduğu dili süslü ve külfetlidir; dönemin bir üslûp özelliği olarak duyulmamış Arapça ve Farsça kelimeler kullanmıştır. Bununla birlikte divanında Eski Türkiye Türkçesi'nin dil özelliklerine rastlamak mümkündür.

Klasik şiir tarzından sebk-i Hindî'ye geçişin meydana geldiği bir dönemde yaşadığından şiirlerinde bu arada kalmışlığın izleri görülür. Şeyh olmasına rağmen divanında belli unsurlar dışında tasavvufa ait konulara yer vermemesi dikkat çekicidir. III. Ahmed'in damadı Sadrazam Ali Paşa dışında hiçbir devlet büyüğü için kaside yazmamış olması ise tasavvufî kimliğinin bir sonucu olarak değerlendirilmektedir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

AİLE / NESEPBalat Şeyhi Seyyid Hasan Nûrî EfendiBaba-oğul bağı: Seyyid Mehmed Vahyî, Balat Şeyhi Seyyid Hasan Nûrî’nin oğludur.HOCASI / ŞEYHİBalat Şeyhi Seyyid Hasan Nûrî EfendiSeyyid Mehmed Vahyî babasından inâbet ve tasavvuf terbiyesi aldı; 1688’de Ferruh Kethüdâ Tekkesi postunu devraldı.DEVAM EDEN BAĞLANTIBalat Şeyhi Seyyid Hasan Nûrî EfendiFerruh Kethüdâ Tekkesi meşihatinde selefi; Vahyî onun makamına geçmiştir.AİLE BAĞINazmî Mehmed EfendiKayınpederi; Vahyî onun kızı ile evlenmiştir.AİLE BAĞIBalat Şeyhi Seyyid Hasan Nûrî EfendiBabası. Balat Tekkesi (Ferruh Kethüdâ Tekkesi) şeyhliği yapmıştır; Vahyî onun vefatı üzerine 1100/1688'de bu tekkenin şeyhliğine geçmiştir.TALEBESİ / HALİFESİBalat Şeyhi Seyyid Hasan Nûrî EfendiVahyî'nin tasavvuf eğitimini babasından aldığı kaydedilmektedir.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

[1]Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3
[2]Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 2759-2761
[3]Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, II, s. 1857-1860; TEİS, ‘Nûrî, Şeyh Seyyid Hasan Nûrî Efendi’; TDV İslâm Ansiklopedisi, ‘Vahyî’; Ayvansarâyî, Hadîkatü’l-cevâmi‘
[4]Kişi dosyasının kaynakları — Şeyh Seyyid Mehmed Vahyî Efendi

Ortak kaynak kataloğunu aç →