ŞAHSİYET DOSYASI

Mehmed Sâdık Efendi

Mehmed Sâdık Efendi (1738–1800), Sertarîkzâde ve Eğrikapılı Mehmed Sa‘deddin çevresinde yetişen, Pazar Tekkesi’nde yirmi altı yıl hizmetten sonra Cerrâhî Âsitânesi postuna geçen şeyhtir.

Doğum: 1738
Vefat: 1800
Unvan: Cerrâhiyye Âsitânesi postnişini ve Pazar Tekkesi şeyhi

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Eyüp’te doğumu ve tahsili

Mehmed Sâdık Efendi 1151/1738’de İstanbul’un Eyüp semtinde doğdu. İlk ve yüksek dinî ilimleri devrinin âlimlerinden tahsil etti. Sertarîkzâde Mehmed Emin Efendi’ye intisap etti; onun vefatından sonra Eğrikapılı Mehmed Sa‘deddin Efendi yanında tarikat eğitimini tamamladı, tâc ve hırka giyerek icâzet aldı.

Pazar Tekkesi

1189/1775’te Tekneci Halil Efendi’nin vefatı üzerine Sertarîkzâde’nin Pazar Tekkesi meşihatına getirildi. Burada yirmi altı yıl görev yaptı. Bu uzun hizmet, sekiz ay süren âsitâne postnişinliğinden önceki asıl irşad dönemidir.

Âsitâne postu ve vefatı

1215/1800’de Abdurrahman Hilmi Efendi’nin ardından Cerrâhî Âsitânesi postuna geçti; Pazar Tekkesi’ni oğlu Mustafa Şükrü Efendi’ye bıraktı. Sekiz ay sonra altmış beş yaşında Pazar Tekkesi’nde vefat etti ve Sertarîkzâde’nin kabrinin yanına defnedildi.

Halifeleri

Kaynak iki oğlunu halifeleri arasında gösterir: Mustafa Şükrü Efendi ile Mehmed Nûreddin Efendi. Bu aile devamı, âsitâne post silsilesiyle Pazar Tekkesi’nin mahallî meşihat zincirinin birbirine karıştırılmadan okunmasını gerektirir.

COĞRAFÎ HAFIZA3 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →

Koordinatlı mekânŞehir düzeyi3 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

YOL BAĞLAMICerrâhiyyeYol dosyasını aç →Kişi kaydındaki tarihî yol bağlantısı; sıralı silsilede halka olduğunu tek başına göstermez.Yolun irşad atlasını aç →

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç3 doğrudan bağlantıAğda gör →

YOL ATLASISilsiledeki yerini açÖnceki ve sonraki halkalarla birlikte

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

3 kayıt

İlk 3 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Tekkelerin el değiştirmesi

Bir tekke nasıl Cerrâhî olur?

Metni gösterMetni daralt

Rumelihisarı'ndaki Durmuş Dede Tekkesi Sertarikzâde'nin halifelerinden Şeyh Mehmed Sâdık'ın (ö. 1176/1762-63) eline geçmiş…

Çerçeve. Osmanlı'da tekkeler bir tarikata değil bir vakfa aittir; postnişin hangi yoldansa tekke fiilen o yola bağlanır. Cerrâhiyye XVIII. yüzyılın ikinci yarısında tekke sayısını on dörde çıkarırken bunun bir kısmını yeni bina kurarak değil, boşalan tekkelere şeyh tayin edilerek yapmıştır. Aynı mekanizma tersine de işler: kısa bir müddet Cerrâhîler'in elinde kaldıktan sonra şeyhlerinin ölümü veya başka tekke postnişinliğine tayinleriyle diğer tarikatlara geçen birkaç tekke daha mevcuttur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Cerrâhiyye”, c. 7.

KAVRAM

İki farklı vefat tarihi

1762-63 mü, 1800 mü?

Metni gösterMetni daralt

TDV Cerrâhiyye maddesi ö. 1176/1762-63, Cerrâhî silsilenâmesi ve CMS künyesi ise ö. 1215/1800 der. Aradaki fark otuz sekiz yıldır — bu, çeviri hatasıyla açıklanamaz.

Çerçeve. Muhtemel sebep isim benzerliğidir: Cerrâhî kaynaklarında birden fazla “Mehmed Sâdık Efendi” bulunabilir. Kartın künyesinde CMS kaydı esas alınmış, TDV'nin Durmuş Dede Tekkesi ile ilgili verdiği tarih ayrıca kaydedilmiştir. Bu ihtilâf çözülmemiştir ve teyit edilmeden birleştirilmemelidir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Cerrâhî silsilenâmesi (dergâh kaydı) · karşılaştırma: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Cerrâhiyye”, c. 7.

TARİHÎ KAYIT

Şeyhinin öteki halifeleri

Aynı kuşaktan üç tekke.

Metni gösterMetni daralt

Şeyh Halil Nizâmî Efendi ile (ö. 1189/1775) ordu şeyhi Hâfız Mustafa Efendi (ö. 1209/1794) kendi adlarıyla anılan birer dergâh açmışlardır. Yine Sertarikzâde'nin halifelerinden Şeyh İbrâhim Efendi (ö. 1194/1780) Eyüp'teki Tamışvar Tekkesi postnişini olmuştur.

Çerçeve. Sertarikzâde'ye “pîr-i sânî” denmesinin sebebi budur: halifeleri bir kuşakta dört ayrı tekkeyi Cerrâhiyye'ye bağlamıştır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Cerrâhiyye”, c. 7.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

ÖNCEKİ POSTPîr Abdurrahman Hilmî Efendi el-CerrâhîAbdurrahman Hilmi Efendi → Mehmed Sâdık Efendi: Cerrâhî Âsitânesi post devamı.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 46
Yön: 613 → 614
Tür: Post devri
Hat / varyant: cerrahiyye
Eser / belge: Envâr ve Tabakāt-ı Cerrâhiyye
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Kaynak var; tekil konum doğrulanmadı

Kaynakta aktarılan künye: Envâr ve Tabakāt-ı Cerrâhiyye

İlişki / dönem açıklaması: Abdurrahman Hilmi Efendi → Mehmed Sâdık Efendi: Cerrâhî Âsitânesi post devamı.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

ÖNCEKİ HALKAPîr Abdurrahman Hilmî Efendi el-CerrâhîCerrâhiyye silsile cetvelinde kendisinden hemen sonra gelen addır (V. 1151/1738 İ. 1215/1800); irtihal yılı kendisininkiyle aynıdır.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 1051
Yön: 613 → 614
Tür: Silsile
Hat / varyant: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Eser / belge: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Kaynak belirtilmemiş

İlişki / dönem açıklaması: Cerrâhiyye silsile cetvelinde kendisinden hemen sonra gelen addır (V. 1151/1738 İ. 1215/1800); irtihal yılı kendisininkiyle aynıdır.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

SONRAKİ POSTHacı Hâfız Mustafa EfendiMehmed Sâdık Efendi → Hâfız Mustafa Efendi: Cerrâhî Âsitânesi post devamı.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 47
Yön: 614 → 615
Tür: Post devri
Hat / varyant: cerrahiyye
Eser / belge: Envâr ve Tabakāt-ı Cerrâhiyye
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Kaynak var; tekil konum doğrulanmadı

Kaynakta aktarılan künye: Envâr ve Tabakāt-ı Cerrâhiyye

İlişki / dönem açıklaması: Mehmed Sâdık Efendi → Hâfız Mustafa Efendi: Cerrâhî Âsitânesi post devamı.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

İstanbul · TürkiyeDurmuş Dede TekkesiEline geçerek Cerrâhiyye'ye bağlanan tekke. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Mehmed Sâdık Efendi : Mehmed Sâdık Efendi (1738–1800), Sertarîkzâde ve Eğrikapılı Mehmed Sa‘deddin çevresinde yetişen, Pazar Tekkesi’nde yirmi altı yıl hizmetten sonra Cerrâhî Âsitânesi postuna geçen şeyhtir.İstanbul · TürkiyeSertarikzâde TekkesiŞeyhi Sertarîkzâde Mehmed Emin Efendi'nin (ö. 1173/1759-60) kurduğu iki tekkeden biri. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Mehmed Sâdık Efendi : Mehmed Sâdık Efendi (1738–1800), Sertarîkzâde ve Eğrikapılı Mehmed Sa‘deddin çevresinde yetişen, Pazar Tekkesi’nde yirmi altı yıl hizmetten sonra Cerrâhî Âsitânesi postuna geçen şeyhtir.Karagümrük, İstanbul · TürkiyeNûreddin Cerrâhî ÂsitânesiCerrâhiyye'nin merkez tekkesi ve pîr makamı. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Mehmed Sâdık Efendi : Mehmed Sâdık Efendi (1738–1800), Sertarîkzâde ve Eğrikapılı Mehmed Sa‘deddin çevresinde yetişen, Pazar Tekkesi’nde yirmi altı yıl hizmetten sonra Cerrâhî Âsitânesi postuna geçen şeyhtir.

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

[1]TDV İslâm Ansiklopedisi, “Cerrâhiyye”, c. 7
[2]Cerrâhî silsilenâmesi (dergâh kaydı) · karşılaştırma: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Cerrâhiyye”, c. 7
[3]Envâr ve Tabakāt-ı Cerrâhiyye
[4]Kişi kartı kaynak paketi — Mehmed Sâdık Efendi

Ortak kaynak kataloğunu aç →