Mehmed Ali Hilmi Dedebaba

Tarikat hayatındaki bu gelişmeleri kendisi bir manzumesinde, “Hamdü lillâh devrim itmâm eyleyip devrâneden / Pîrim ihsân etti doğdum Hilmi dört kez anadan” beytiyle dile getirmiştir.

Dört doğuş: dünyaya gelişi, intisabı, mücerretliği, halifeliği.

Çerçeve. Bektaşîlikte her merhale bir “doğum” sayılır; beyit, bir hayat hikâyesini bir mısrada özetleyen nâdir manzum biyografi örneklerindendir.

Aynı mahallenin imamı olan Nûri Efendi ile Emine Bacı'nın oğludur.

İlk eğitimini aile çevresinden aldı, daha sonra annesi ve babası gibi o da Aşçı Ali Baba'nın rehberliğinde Merdivenköy Şahkulu Sultan Dergâhı postnişini Hacı Hasan Baba'ya intisap ederek henüz on dört yaşında iken Bektaşîliğe girdi (1856).

Çerçeve. Annesinin “Bacı” unvanı, kendisinin de yola girmiş olduğunu gösterir. Bir mahalle imamının ailece Bektaşî olması, 1826'daki yasaktan otuz yıl sonra bile Bektaşîliğin İstanbul'da yaşamaya devam ettiğinin göstergesidir.

Mehmed Ali Hilmi Baba, Perişan Hâfız Ali Baba'nın dedebabalıktan uzaklaştırılması üzerine üç yıl kadar Hacı Bektâş-ı Velî Dergâhı'nda dedebabalık yapmış, bir süre sonra geri dönerek Şahkulu Sultan Dergâhı'nda postnişinliğini sürdürmüştür.

Bu tarihten itibaren dedebaba olarak anılmıştır.

Çerçeve. Dedebaba, Bektaşîliğin en üst makamıdır ve merkezi Hacıbektaş'taki pîr evidir. Hilmi Baba görevi bırakıp İstanbul'a dönmesine rağmen unvanı üzerinde kalmıştır — makam, bu dönemde mekândan çok şahsa bağlıdır.

Anadolu'nun çeşitli yerlerindeki muhib, derviş ve babalardan toplattığı paralarla Şahkulu Sultan Dergâhı'nı yeniden inşa ettirmiş, dergâhın çevresinde satın aldığı geniş arazide bağ ve bahçeler kurdurmuştur.

Bundan dolayı kaynaklar kendisini Şahkulu Sultan Dergâhı'nın ikinci bânisi olarak da zikreder. Nitekim dergâh onun dedebabalığı sırasında mücerretlik erkânı da uygulanan önemli bir Bektaşî merkezi haline gelmiştir.

Çerçeve. 1826'da Bektaşî tekkelerinin kapatılmasından sonra dergâh Nakşibendî meşihatına verilmiş, ancak Bektaşî varlığı sürmüştü. Hilmi Baba'nın Anadolu'dan para toplayarak yeniden inşa ettirmesi, tarikatın yasak yıllarından sonraki toparlanışının somut ölçüsüdür.

21 Şubat 1907 tarihinde vefat eden Mehmed Ali Hilmi Dedebaba önce Şahkulu Sultan Dergâhı'nın kış meydanı denilen kısmına defnedilmiş, naaşı daha sonra aynı semtte inşa ettirdiği Gözcü Baba Türbesi bahçesindeki sofaya nakledilmiştir.

Ölüm tarihi mezar taşında 22 Ocak 1907 şeklinde yazılı olduğu halde matbu divanının başındaki biyografisinde 21 Şubat 1907 olarak kaydedilmiştir.

Çerçeve. Bir aylık fark, muhtemelen rûmî-mîlâdî takvim dönüşümünden kaynaklanır. Naaşın nakledilmiş olması da taşın sonradan yazılmış olabileceğini düşündürür.

1863'te Hacı Bektâş-ı Velî Dergâhı'na giderek postnişin Hacı Türâbî Ali Dedebaba'nın rehberliğiyle ikrar alıp Bektaşî geleneği üzere mücerred oldu.

Nitekim dergâh onun dedebabalığı sırasında mücerretlik erkânı da uygulanan önemli bir Bektaşî merkezi haline gelmiştir.

Çerçeve. Mücerredlik, Bektaşîlikte evlenmemeye ahdetmektir ve Balım Sultan'a nisbet edilir; alâmeti sağ kulağa takılan mengûştur. Şahkulu Dergâhı'nda bu erkânın uygulanır hâle gelmesi, İstanbul'daki bir tekkenin pîr evi ölçüsünde merkezîleştiğini gösterir.