tarikat.orgHAYATI VE TARİHTEKİ YERİ
Ebû Bekir'in torunu
Hz. Osman'ın halifeliği döneminde doğdu. Annesi Sevde isimli bir ümmüveleddir.
Babasının öldürülmesinden sonra bir müddet halası Hz. Âişe'nin yanında kaldı.
O, babaannesi Esmâ bint Umeys, Zeyneb bint Cahş, Abdullah b. Abbas, Abdullah b. Ömer, Ebû Hüreyre, Muâviye b. Ebû Süfyân, Abdullah b. Amr b. Âs ve diğer bazı sahâbîlerden hadis rivayet etti.
Rivayetteki yeri
Kendisinden hadis nakledenler arasında Yahyâ b. Saîd el-Ensârî, Ali b. Ebû Talha, Şa'bî, Nâfi', Sâlim b. Abdullah b. Ömer, Ebû Bekir b. Hazm, Mâlik b. Dînâr, İbn Şihâb ez-Zührî, İbn Ebû Müleyke, Rebîatürre'y, Ubeydullah b. Ömer b. Hafs, Ebü'z-Zinâd, Abdullah İbn Avn, Eyyûb es-Sahtiyânî gibi şahsiyetler vardır.
Hadis tenkitçilerinin güvenilirliği hususunda görüş birliğine vardığı Kāsım'ın Abdullah b. Mes'ûd'dan mürsel, babası aracılığıyla dedesinden münkatı' rivayetlerde bulunduğu da kaydedilmektedir.
Mus'ab ez-Zübeyrî Kāsım'ı “tâbiînin hayırlılarından”, İmam Mâlik “ümmetin fakihlerinden” diye anarken Yahyâ b. Saîd Medine'de Kāsım'dan daha faziletlisini görmediklerini söyler.
Ebü'z-Zinâd da hadis konusunda ondan daha âlimine rastlamadığını, Zührî fetvanın Seleme b. Ekvâ', Kāsım ve Sâlim'de toplandığını belirtmiştir.
Ali b. Medînî, zamanının en faziletlisi şeklinde tanımladığı Kāsım'ın 200 hadis rivayet ettiğini açıklarken Mâlik'e göre bu sayı 100'ü bulmaz.
İbn Avn onun hadisleri harfiyen rivayet edenlerden (ashâb-ı ahruf) olduğunu söyler. İbn Maîn, Ubeydullah-Kāsım-Âişe râvi zincirini “altın yaldızlı sened” şeklinde niteler. Müslim b. Haccâc'ın çok önem verdiği Kāsım'a ait rivayetler Kütüb-i Sitte'de yer almıştır.
İlk hadis tedvini
Âlimlerin ölüp gitmesiyle ilmin yok olmasından endişe eden Halife Ömer b. Abdülazîz, Medine Valisi Ebû Bekir b. Hazm'a bir ferman göndererek başta teyzesi Amre bint Abdurrahman ve Kāsım b. Muhammed'in rivayetleri olmak üzere Hz. Peygamber'in hadislerini araştırıp yazmasını istemiştir.
Bunun üzerine Ebû Bekir'in rivayetleri derleyip halifeye gönderdiği belirtilmektedir.
Fakihliği ve tavrı
“Fukahâ-yi seb'a” olarak anılan Medineli meşhur yedi tâbiîn fakihi arasında yer alan Kāsım'ın Mescid-i Nebevî'de ders halkası vardı.
İlmi gizlemenin helâl olmadığını söyler, sorulan sorulardan bilmediklerini cevaplandırmaz, bir fikir beyan ettiğinde onun şahsî görüşü olduğunu ve mutlaka hakkı yansıttığını ileri sürmediğini vurgulardı.
Özellikle ehl-i re'ye, insanın Allah'ın farzlarından habersiz yaşamasının bilmediği şeyleri O'na ve resulüne nisbet etmesinden daha hayırlı olduğunu söyleyerek indî fetva vermemelerini öğütlerdi.
Fetvalarına bir örnek olarak kişinin akıl ve ruh sağlığının temini ve yolculukta develerin hızlandırılması gibi meşrû amaçlarla mûsikiyi câiz görmesi zikredilebilir.
Kur'an'ı tefsire — dirâyet tefsiri olmalı — çalışmayan Kāsım Kaderiyye'yi lânetlemiş ve kader hususunu tartışan bir gruba Allah'ın açıklamadığı şeyi tartışmamalarını tavsiye etmiştir.
Vefatı ve ailesi
Ömrünün son üç yılında gözleri görmeyen Kāsım, yetmiş veya yetmiş iki yaşında iken bir hac ya da umre yolculuğu sırasında Kudeyd mevkiinde vefat etti ve Müşellel'de defnedildi.
Ölüm tarihiyle ilgili olarak 101 (719), 102, 106, 107, 108 ve 112 (730) yılları verilmekte, İbn Hacer el-Askalânî gerekçe göstermeksizin doğrusunun 106 olduğunu ileri sürmektedir. İlk kaynakların bir kısmı ise 107 tarihini esas almaktadır.
Yûsuf b. Abdurrahman el-Mizzî, Ebû İshak eş-Şîrâzî ve İbn Mencûye tarafından kaydedilen 117 (735), 121 ve 130 yılları iktibas veya istinsah hatası olmalıdır.
Amcası Abdurrahman'ın kızı Kureybe ile evlenen Kāsım'ın Abdurrahman, Ümmü Ferve, Ümmü Hakîm ve Abde adında çocukları vardı; Ca'fer es-Sâdık kızı Ümmü Ferve'den olma torunudur.