Ara
Menü

Şeyh Abdülkâdir Ermenâkî

Abdülkādir Ermenâkî (ö. 1851), Beşiktaş Mevlevîhânesi’nde otuz üç yıl postnişinlik yapan Mevlevî şeyhidir; naaşı 1868’de Üsküdar Mevlevîhânesi’ne nakledilmiştir.

Vefat
1851
Unvan
Beşiktaş Mevlevîhânesi postnişini

Beşiktaş Mevlevîhânesi

Abdülkādir Ermenâkî, Beşiktaş Mevlevîhânesi’nde otuz üç yıl postnişinlik yaptı. Sefîne’deki mezar kitâbesi onu takvâsı, irfanı ve Mevlevî âdâbına bağlılığıyla anar. Hayatının doğum, tahsil ve ilk intisap safhaları aynı kayıtta ayrıntılandırılmaz.

Vefatı

15 Zilkade 1267 Çarşamba günü, 11 Eylül 1851 tarihinde vefat etti. Kitâbedeki “Şeyh Abdülkādir ibn-i pîr-i pâk-i Ermenâk” mısraının noktalı harflerinden 1210 tarihinin çıktığına dair neşir notu, biyografik bir tarih olarak kullanılmamıştır; açık vefat kaydı 1267/1851’dir.

Üsküdar’a nakli

Naaşı 24 Zilkade 1284 Çarşamba günü, 19 Mart 1868 tarihinde Üsküdar’a nakledildi. Beşiktaş Mevlevîhânesi’nin daha sonra Maçka, Fındıklı ve Bahariye’ye taşınan kurumsal devamıyla şahsın defin nakli birbirinden ayrı olaylardır.

Mezar kitâbesi

Azm edip dâr-ı sürûra etti terk-i gam-gede
Postdergâh-ı Beşiktaş otuz üç yıl tamâm
Cilvegâh etmişti Mevlânâ bu âlî mesnede

Misli yok bir ehl-i takvâ, ârif-i billâh idi
Her revişde iktizâ eylerdi isr-i Ahmed’e

Nâd-i irci‘den edince tekye-i Adn’i makām
Kıldı cümle bî-nevâ uşşâkını mâtem-zede

Rûh-ı pâki eylesin meydân-ı vuslatta semâ
Aşk ile döndükçe ârifler bu fânî tekyede

Şeyh Kadrî göçtü târîh oldu fevt için tamâm
Olsa da şâyeste-i tahrîr seng-i merkade

Sarf-ı makdûr ettim ey Safvet bu târîhe dahi
Göçtü hayfâ kadr-dân bir pîr idi Kadrî Dede

Kaydın sınırı

Sefîne’de bu kitâbenin ardından Ahmed Vesîm Paşa, İbrâhim Fasîh Dede, Muhammed Şemseddin Efendi, Neyzen Aziz Dede, Ârif Dede ve Ferruh Çelebi’ye ait ayrı kayıtlar gelir. Önceki aktarımda bu şahısların metinleri Abdülkādir Ermenâkî’ye eklenmişti; kişi dosyasından ayrılmıştır.

COĞRAFÎ HAFIZA2 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi2 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

Ağ ve yol

Eserleri ve metinleri

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Abdülkādir Ermenâkî’nin mezar kitâbesi

Beşiktaş Mevlevîhânesi’ndeki otuz üç yıllık hizmetini ve 1851’deki vefatını kaydeden altı bentlik tarih manzumesi.

Metni gösterMetni daralt

Azm edip dâr-ı sürûra etti terk-i gam-gede
Post-ı dergâh-ı Beşiktaş otuz üç yıl tamâm
Cilvegâh etmişti Mevlânâ bu âlî mesnede

Misli yok bir ehl-i takvâ, ârif-i billâh idi
Her revişde iktizâ eylerdi isr-i Ahmed’e

Nâd-i irci‘den edince tekye-i Adn’i makām
Kıldı cümle bî-nevâ uşşâkını mâtem-zede

Rûh-ı pâki eylesin meydân-ı vuslatta semâ
Aşk ile döndükçe ârifler bu fânî tekyede

Şeyh Kadrî göçtü târîh oldu fevt için tamâm
Olsa da şâyeste-i tahrîr seng-i merkade

Sarf-ı makdûr ettim ey Safvet bu târîhe dahi
Göçtü hayfâ kadr-dân bir pîr idi Kadrî Dede

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 5.

Kavram dünyası

İlk 1 kayıt gösteriliyor

KAVRAM

Mukâbele gününe denk gelen ölüm

Hem vefatı hem de on yedi yıl sonraki nakli, bağlı olduğu Beşiktaş Dergâhı'nın mukâbele günü olan Çarşamba'ya rastlamıştır.

Metni gösterMetni daralt

Sefîne iki tarihi peş peşe verir: irtihali 15 Zilkade 1267 (11 Eylül 1851) Çarşamba, Üsküdar'a nakli ise 24 Zilkade 1284 (19 Mart 1868) yine Çarşamba günüdür. Vassâf hemen ardından sonradan Bahâriye adını alan Beşiktaş Dergâhı'nın mukâbele gününün Çarşamba olduğunu hatırlatır ve bunu tesadüf saymaz: Mevlevî şeyh ve dervişlerinin bağlı bulundukları dergâhın mukâbele gününde vefat etmelerinin çok görüldüğünü, bunu tarîkat-ı Celâliyye'nin manevî cilvelerinden biri olarak yorumladığını yazar.

Çerçeve. Tarihler ve haftanın günleri belgesel kayıttır; onları bir manevî işarete bağlayan cümle ise Vassâf'ın kendi yorumudur ve gelenek anlatısı olarak okunmalıdır. Yine de kayıt, Mevlevî hafızasının zamanı nasıl kurduğunu göstermesi bakımından değerlidir: bir dergâhın haftalık âyin günü, oranın mensuplarının ömrünü de ölçen bir takvim hâline gelmiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ.

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

İstanbul · TürkiyeÜsküdar MevlevîhânesiBeşiktaş'ta vefat edip defnedildikten on yedi yıl sonra, 24 Zilkade 1284 (19 Mart 1868) Çarşamba günü naaşının nakledildiği yer. İlişkili kişi dosyası Şeyh Abdülkâdir Ermenâkî : Abdülkādir Ermenâkî (ö. 1851), Beşiktaş Mevlevîhânesi’nde otuz üç yıl postnişinlik yapan Mevlevî şeyhidir; naaşı 1868’de Üsküdar Mevlevîhânesi’ne nakledilmiştir.İstanbul · TürkiyeBeşiktaş MevlevîhânesiBoğaziçi kıyısındaki âsitâne Beşiktaş Mevlevîhânesi, Vezîriâzam Damad Ohrili Hüseyin Paşa tarafından 1622’de bugünkü Çırağan Sarayı’nın bulunduğu yerde kuruldu. İlk postnişin Ağazâde Mehmed Hakîkî Dede, Gelibolu ve Beşiktaş meşihatlarını birlikte yürüttü; iki merkez arasındaki deniz yolculukları kurumun erken ağını görünür kılar. Sarayla iç içe tarih III. Selim mevlevîhâneyi 1804’te yeniden inşa ettirdi. II. Mahmud’un Çırağan Sahilsarayı’nı genişletmesi sırasında yapı 1836-38’de yıkıldı ve yakındaki Musâhib Abdi Bey Yalısı’na taşındı. Sultan Abdülaziz’in bugünkü sarayı yaptırdığı 1867-68’de bu ikinci yapı da ortadan kaldırıldı. Taşınan kurum Mevlevîhâne önce Fındıklı’daki Karacehennem İbrâhim Paşa Konağı’na, 1870’te Maçka’ya, oranın 1874’te yıkılmasının ardından Bahariye’ye taşındı. Bu sebeple Beşiktaş, Maçka ve Bahariye kayıtları aynı binanın adları değil; aynı post ve topluluğun zorunlu yer değiştirmelerle sürdürdüğü kurumsal zincirin ayrı duraklarıdır. Kültür çevresi ve kayıp izler Hükümdarların, devlet ricâlinin, şairlerin ve musikişinasların ilgi gösterdiği âsitâne, Mevlevî edebiyatı ve musikisinin önemli İstanbul ocaklarındandı. Çırağan bodrumunda kalan bazı kabir ve taşlar 1987’de Galata Mevlevîhânesi hazîresine nakledildi. Harita noktası günümüze ulaşmış bir tekkeyi değil tarihî yerini gösterir.

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

  1. [1]Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ
  2. [2]Sefîne-i Evliyâ - Cilt 5
  3. [3]Kişi dosyasının kaynakları — Şeyh Abdülkâdir Ermenâkî
  4. [4]M. Baha Tanman, ‘Beşiktaş Mevlevîhânesi’, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 5, s. 553-554; Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ, c. V
Ortak kaynak kataloğunu aç →