Ne arıyorsunuz?

Muhammed Nûrbahş

Seyyid Muhammed Nûrbahş (795/1393, Kāin – 14 Rebîülevvel 869/14 Kasım 1464, Sûlikān); Kübreviyye-Hemedâniyye'den doğan Nûrbahşiyye'nin pîri . Mehdîlik iddiasıyla defalarca tutuklanmış , adına para bastırılıp hutbe okunmuş, sonunda minberde bu iddiadan vazgeçtiğini ilân etmeye mecbur edilmiştir.

↗03

Muhammed Şîrîn Mağribî

Muhammed Şîrîn Mağribî (yaklaşık 1346–1406), Kübreviyye'nin Nûriyye çevresine bağlanan, Tebriz'de yaşayan ve Farsça tasavvuf şiirleriyle tanınan sûfî şairdir.

↗04

Necmeddîn-i Kübrâ

Necmeddîn-i Kübrâ (yak. 540/1145 – 618/1221), Kübreviyye'nin pîri ve “şeyh-i velî-tırâş” (velî yontan şeyh) diye anılan mürşid; müşâhedeleri ve renkli nurlar öğretisiyle tasavvufun en özgün metinlerinden birini yazmış, Moğol katliamında Gürgenç'te öldürülmüştür.

↗05

Seyyid Ali Hemedânî

Seyyid Ali Hemedânî (12 Receb 714/22 Ekim 1314, Hemedan – 6 Zilhicce 786/19 Ocak 1385); Kübreviyye'nin Hemedâniyye kolunun kurucusu. Yirmi yıl seyahat ettikten sonra 700 seyyidle Keşmir'e gitmiş , bölgenin İslâmlaşmasında belirleyici olmuştur. Şâh-ı Hemedân diye anılır.

↗06

Sözlük

Kübreviyye

Kübreviyye a (4hÖ [Ar.] İslâmî tarikatlerden olan, 13. yy.da ortaya çıkan ve EbüT-Cenâb Necmüddîn-i Kübrâ Ahmed b. Ömer el-Hîvekî el-Hârizmî (öl. 618 /1221) ye nispet edilen Orta Asya’ya kökenli Yeseviyye (bk. bu madde) ve Hâcegân (bk. bu madde) ile birlikte üç büyük sünnî tarikatten biri ve Sühreverdiyye (bk. bu madde)nin bir kolu için kullanılan terim. Bu tarikatın temelinde “nübüvvet ve velâyet” inancı ve görüşü yatmaktadır.

↗07

Yesi (Türkistan)

Türkistan · Kazakistan · Şeyhi Ahmed Yesevî'nin dergâhının bulunduğu ve “bir müridim, bir de yarım müridim” menkıbesinin geçtiği şehir; Yeseviyye'nin merkezidir. İlişkili kişi dosyası Sûfî Muhammed Dânişmend : Sûfî Muhammed Dânişmend, Ahmed Yesevî'nin önde gelen halifelerinden; Otrar çevresinde irşadda bulunan ve erken Yesevî öğretisini Türkçe Mir'âtü'l-kulûb'da derleyen sûfî müelliftir.

↗08

Bağırgan

Hârizm · Özbekistan · Menkıbede birlikte anıldığı Hakîm Atâ'nın devesinin çöktüğü ve “Süleymân Bağırganî” nisbesinin doğduğu yer. Konum bölge merkezine göre yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Sûfî Muhammed Dânişmend : Sûfî Muhammed Dânişmend, Ahmed Yesevî'nin önde gelen halifelerinden; Otrar çevresinde irşadda bulunan ve erken Yesevî öğretisini Türkçe Mir'âtü'l-kulûb'da derleyen sûfî müelliftir.

↗09

Hîve

Hîve · Özbekistan · 540 (1145) civarında doğduğu kabul edilen Hârizm şehri; gençlik yıllarını burada geçirdi. Türbesi XIX. yüzyılda Hîve Hanı Muhammed Emin Han tarafından onarılmıştır. İlişkili kişi dosyası Necmeddîn-i Kübrâ : Necmeddîn-i Kübrâ, Hârizm’de kurduğu irşad çevresi, yetiştirdiği çok sayıda halife ve seyrüsülûk sırasında nurlar ile renkleri yorumlayan eserleriyle Kübreviyye’ye adını veren sûfîdir.

↗10

Sayram

Sayram · Kazakistan · Ahmed Yesevî'nin doğduğu ve Yesevî geleneğinin başladığı kasaba. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Sûfî Muhammed Dânişmend : Sûfî Muhammed Dânişmend, Ahmed Yesevî'nin önde gelen halifelerinden; Otrar çevresinde irşadda bulunan ve erken Yesevî öğretisini Türkçe Mir'âtü'l-kulûb'da derleyen sûfî müelliftir.

↗11

Nîşâbur

Nîşâbur · İran · Câmî'nin kaydına göre Nîşâburlu eşinin isteği üzerine cenazesinin götürülüp defnedildiği şehir; kabrin 833/1430'da İsferâyin'e nakledildiği rivayeti Bertels tarafından tartışılmıştır. İlişkili kişi dosyası Mecdüddin Bağdâdî : Necmeddîn-i Kübrâ'nın önde gelen halifelerinden Mecdüddin el-Bağdâdî, Hârizm'deki irşad çevresi, seyrüsülûk risâleleri ve tartışmalı ölümüyle Kübreviyye tarihinin temel şahsiyetlerindendir.

↗12

Dizfûl

Dizfûl · İran · Şeyh ararken hastalanıp İsmâil Kasrî'nin dergâhında misafir edildiği, semâ sırasında iyileşip ertesi gün intisap ettiği şehir. İlişkili kişi dosyası Necmeddîn-i Kübrâ : Necmeddîn-i Kübrâ, Hârizm’de kurduğu irşad çevresi, yetiştirdiği çok sayıda halife ve seyrüsülûk sırasında nurlar ile renkleri yorumlayan eserleriyle Kübreviyye’ye adını veren sûfîdir.

↗13

İsferâyin

Kuzey Horasan · İran · Câmî'ye göre kabrinin 833/1430'da nakledildiği yer. Bertels bunun Mecdüddin el-İsferâyînî'ye ait olduğunu, Câmî'nin iki şeyhi karıştırdığını ileri sürer; bu sebeple kesin medfen sayılamaz. İlişkili kişi dosyası Mecdüddin Bağdâdî : Necmeddîn-i Kübrâ'nın önde gelen halifelerinden Mecdüddin el-Bağdâdî, Hârizm'deki irşad çevresi, seyrüsülûk risâleleri ve tartışmalı ölümüyle Kübreviyye tarihinin temel şahsiyetlerindendir.

↗14

Kahire

Kahire · Mısır · Ammâr Yâsir'in gönderdiği Rûzbihân el-Vezzân el-Mısrî'nin hankahının bulunduğu şehir; “birkaç damla su” menkıbesinin geçtiği yer. İlişkili kişi dosyası Necmeddîn-i Kübrâ : Necmeddîn-i Kübrâ, Hârizm’de kurduğu irşad çevresi, yetiştirdiği çok sayıda halife ve seyrüsülûk sırasında nurlar ile renkleri yorumlayan eserleriyle Kübreviyye’ye adını veren sûfîdir.

↗15

Buhara

Buhara · Özbekistan · Yeseviyye'yi XVI. yüzyılda kendi içinde eriten Nakşibendiyye'nin merkezi; iki yolun ilişkisi büyük ölçüde bu şehir üzerinden yürümüştür. İlişkili kişi dosyası Sûfî Muhammed Dânişmend : Sûfî Muhammed Dânişmend, Ahmed Yesevî'nin önde gelen halifelerinden; Otrar çevresinde irşadda bulunan ve erken Yesevî öğretisini Türkçe Mir'âtü'l-kulûb'da derleyen sûfî müelliftir.

↗16

Ürgenç (Hârizm)

Köhne Ürgenç · Türkmenistan · Şeyhi Necmeddîn-i Kübrâ'nın merkezi ve 618/1221'de Moğollar tarafından öldürüldüğü yer; Kübreviyye buradan bütün İslâm dünyasına dağılmıştır. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Seyfeddin Bâharzî : Necmeddîn-i Kübrâ'nın halifesi Seyfeddin Bâharzî, Moğol istilası sonrasında Buhara-Fethâbâd merkezli öğretim, vaaz ve irşad ağı kurdu.

↗17

Horasan

Horasan · İran · Bir ara faaliyet gösterdiği bölge; bu bilgi Necmeddîn-i Kübrâ'nın kendisine yazdığı mektuplardan anlaşılmaktadır. Konum bölgeye göre yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Mecdüddin Bağdâdî : Necmeddîn-i Kübrâ'nın önde gelen halifelerinden Mecdüddin el-Bağdâdî, Hârizm'deki irşad çevresi, seyrüsülûk risâleleri ve tartışmalı ölümüyle Kübreviyye tarihinin temel şahsiyetlerindendir.

↗18

İskenderiye

İskenderiye · Mısır · Ebû Tâhir es-Silefî'den hadis okuduğu şehir; rüyasında Hz. Peygamber'in kendisine “Ebü'l-Cennâb” künyesini verdiğini burada gördü. İlişkili kişi dosyası Necmeddîn-i Kübrâ : Necmeddîn-i Kübrâ, Hârizm’de kurduğu irşad çevresi, yetiştirdiği çok sayıda halife ve seyrüsülûk sırasında nurlar ile renkleri yorumlayan eserleriyle Kübreviyye’ye adını veren sûfîdir.

↗19

Tasavvuf Tarihinin Üç Dönemi

Tasavvuf tarihini zühd, tasavvuf ve tarikat dönemleri üzerinden okuyan; dönemlerin birbirinden kesin duvarlarla ayrılmadığını hatırlatan giriş metni.

↗20

Sefîne-i Evliyâ Cilt 1 Tarikat Haritası

Ana yollar, şubeler ve geç Osmanlı hafızası. Birinci cildin tamamı indekslenerek hazırlanmış editoryal rehber.

↗21

Mevlevî Silsileleri ve Kübrevî Temaslar

Tek zincir yerine silsile varyantları, irşad çevresi ve post devamı. Klasik erkân, tarihî veri ve gelenek içi sembolik yorum birbirinden ayrılarak hazırlanmıştır.

↗22

Kübreviyye Silsile Varyantları

Ammâr-ı Yâsir, İsmâil el-Kasrî ve Ehl-i beyt hatlarını birbirine karıştırmadan okumak. Kaynaklar arasındaki farklar ve gelenek içi anlatıların derecesi korunarak hazırlanmıştır.

↗23

Kübreviyye'nin Başlıca Halifeleri ve Kolları

Hârizm'den Buhara, Horasan, İran ve Keşmir'e yayılan irşad ağı. Kaynaklar arasındaki farklar ve gelenek içi anlatıların derecesi korunarak hazırlanmıştır.

↗24

Kübreviyye'nin Anadolu'ya Taşınması

Moğol istilası, Necmeddîn-i Dâye ve XIII. yüzyıl Anadolu irfan çevresi. Kaynaklar arasındaki farklar ve gelenek içi anlatıların derecesi korunarak hazırlanmıştır.

↗25

Kübreviyye–Mevleviyye Temasları

Kurumsal soy bağı iddiasından tarihî ve mânevî temas alanına. Kaynaklar arasındaki farklar ve gelenek içi anlatıların derecesi korunarak hazırlanmıştır.

↗26

Tarikatların Teşekkülü: Zühd Çevrelerinden Kurumsal Yollara

İlk zâhid çevreleri, klasik tasavvuf dili ve XII. yüzyıldan sonra belirginleşen tarikat kurumları TDV İslâm Ansiklopedisi maddeleri mevcut monografilerle karşılaştırılarak özgün biçimde hazırlanmıştır.

↗27

Melâmet Bir Tarikat mı, Bir Meşrep mi?

İlk Melâmetî çevrelerden Bayramî-Melâmî yorumlara uzanan kavramsal ayrım TDV İslâm Ansiklopedisi maddeleri mevcut monografilerle karşılaştırılarak özgün biçimde hazırlanmıştır.

↗28