tarikat.orgARŞİVDE ARA
Ne arıyorsunuz?
Adlar, künyeler, açıklamalar ve kamusal başlangıç metinleri aranır. Üye tam metinler kamusal arama dizinine alınmaz.
948 sonuç · toplam 948 · “dânâ” · 9/40
01Kâşif
Örten şeyi açan, sıkıntıyı gideren. Allah’ın bela ve darlığı kaldırmasını anlatan sıfat ifadelerinden biridir. Tasavvuf dilinde keşfe mazhar olan, örtülü mânaları fark eden kimse için de kâşif kelimesi kullanılır; bu ikinci kullanım ilâhî s…
ka'de
İslâm inancında, ibadet sırasmda “Namaz kılarken her iki rekâtta bir veya başka bir ifadeyle ikinci ve son rekâtlarında belli bir süre otur ka ma ve dua okuma.” durumu.
fey'
G^) [An] Sözlük anlamı “Geri dönmek, şekil değiştirmek veya gölge” olan bu söz, İslâm devletlerinde gayrimüslim unsurlardan aldığı cizye, haraç ve ticaret mallanndan alınan vergi için kullanılmıştır.
Yolculuk duası
Yola çıkarken Allah’tan korunma, kolaylık ve hayırlı dönüş dilemek için okunan dua. Allah’a tevekkül ettim. Güç ve kuvvet ancak yüce Allah’ın yardımıyladır. Hadislerde binit veya taşıta binerken tekbir, tesbih ve yolculuğun sıkıntılarından…
siyer ve megâzî
Hz. Peygamber’in hayatı, davranışları ve şahsiyeti ile tebliğ fa liyetlerini, siyasî ve askerî mü cadelelerini konu alan bilim da ile bu alanda yazılmış eserleri ortak adı. softa a. [ i) [< Ar. sûfî] 1. Bil bilmez kendisini ibadete veren ha…
ahidnâme
Hükümdarlarm veya sultanlann bazı devlet, cemaat veya şahıslara özel hak ve imkân tanımak amacıyla düzenlenmiş olan belge, muahede-nâme, musâlaha-nâme. İslâm devletleri içinde ilk ahid-nâme, Hz. Muhammed tarafından H. 9. yıldan sonra verilm…
kamîs
(^^ [Ar.] fik. Ölünün kefeninin bir parçası için, boyun hizasmdan ayaklara kadar uzanan, yeni ve yakası olmayan bol gömlek için kullanılan terim.
Tûfan
Geniş bir bölgeyi kaplayan büyük su baskını. Dinî literatürde özellikle Hz. Nûh’un kavminin inkârı sebebiyle meydana gelen felâketi ifade eder. Kur’ân kıssasının amacı yalnız tarihî bir afet tasviri değil; peygamber uyarısına karşı direniş,…
evhaş-Allah
“Allah acı göstermesin! Allah kaza belâ vermesin! ” anlamında bir iyi dilek sözü. levh-i mahfûz a. [< Ar levhü’l-mahfûz ] Kâi natta var olacak ve meydana ge lecek olayları, değişimleri veya yok oluşları düzenleyen İlâh takdirin kayıtlı bulu…
namazın şartları
namazın şartları a. Namaz ibadetini eda etmeden önce bir müminin sağlıklı bir ibadet için gerekli koşulları ya da durumları yerine getirmesi için kullanılan terim. Bu şartlar ikiye ayrılmaktadır. Birincisi, namazm dışındaki şartlar; İkincis…
âliki Mezhebi
âliki Mezhebi a. Dört büyük fıkıh mezhebinden biri olup Hicrî yılın ikinci yüzyılında Medine’de doğan ve İmam Mâlik b. Enes (öl. 179 / 795) tarafindan oluşturulan ve geliştirilen, ismini de kurucusundan alan, sonradan “Mâlikiyye” olarak da…
ahadiyyet
1) [Ar.] Bütün isim ve sıfatlardan armmış olarak Allah’ın zatının bir ve tek olması, birlik, Allah’ın birliği; eşanlamhsı “vahdâniyyet” (bk. bu madde).
nefs-i nâtıka
nefs-i nâtıka a. (ükü ^1 tas. İnsanı öteki canlılardan ayıran ve konuşma yetene ni gösteren nefis. nefs-i nefise a. ( tas. Kişinin zatı. nefs-i rahmânî a. (^l ^J tas. Tanrı’ya özgü ne Tanrısal güç. nefs-i radıye a. ( u^) olması.
mu'attıla
Allah’ın zatını sıfatlarmdan armdırmaya çalışan, daha çok dünyevî görüşlere sahip kimseler. Bunlara sonradan “ehl-i ta'tîl” terimi de kullanılmıştır.
blîs
G-Jul) [Ar. ] bk. şeytan ibn a. [Ar. ] Oğul, erkek çocuk. ibniyye a. [Ar. ] Bir kimseni oğlunun kızı. ibnülvakt a. [< Ar. ibn vakt] tas. Tasavvuf ehlinin he zamanı içinde bulunduğu anı e uygun ibadet ve taatle geçirme anlamında bir terim. i…
aslî günah
aslî günah a. Hz. Âdem ile Havva’run Eden bahçesinde yılanm kandırması ile yasak meyveyi yemeleri ve bundan dolayı cennetten kovulmaları bu terim ile karşılanmıştır. Hz. İsa’nın kurtarıcıhğı ve vaftiz uygulaması bütünüyle bu olaya ve dolayı…
hicâp, -bı
hicâp, -bı a. LL*) [Ar.] Hakka ve hakikate ulaşmada engel olan, ahret hayatında ise Allah’ı görme yolunda perde olarak nitelenen ve bu anlamda kullanılan bir terim. Bu söz, Kur’ân-ı Kerîm’de yaklaşık aynı anlam larda olmak üzere yedi ayet y…
akâ'id
Uü) [Ar.akîde’nin ç. b.] İslâm dininin temel ilkeleri, inanılması ve öğrenilmesi zarurî olan kaideler. Kur’ân-ı Kerîm’e göre (Enbiyâ suresi, 21 / 25) bütün peygamberlerin tebliğ ettiği akaidin temelini “tevhid” inancı oluşturmuştur. Yine Ku…
iyâzen billah
“Allah’a sığınırım.” anlamında bir söz, “el-iyâzü billah” biçiminde de kullanılır. ) izzet a. [Ar.] Hadis biliminde, tek bir isnatla rivayet edilmiş bulunan bir hadisin başka bir ^ hadisin isnadıyla daha rivayet - edilmesi yoluyla kuvvet ka…
karine
(üj» [Ar.] “Maksada doğrudan doğruya ulaştırmayıp yalnızca işaret eden, sözün gelişinden, akışından anlaşılan durum.” anlamında kelâm terimi.
mürsel hadis
mürsel hadis a. bk. mürsel Mürselât suresi a. ] Kur’ân-ı Kerîm’in yetmiş yedinci, iniş sırasma göre otuz üçüncü suresi olup “Hümeze suresi” nden sonra ve “Kaf suresi” nden önce Mekke döneminde nazil olmuştur ve elli ayetten meydana gelmekte…
cinsî münâsebet
cinsî münâsebet a Sözlük anlamı “Bir araya getirmek, toplamak.” olan bu söz, İslâmî ve hukukî manada meşru cinsel birlikteliği ifade etmiş; evlilikte karı ve kocanın hak ve vecibelerinden biri olarak kabul edilmiştir. Kur’ân-ı Kerîm’de cins…
Fethî
Mekke’nin fethi sırasında veya hemen sonrasında İslâm’ı kabul eden sahâbîler için kullanılan nispet. Okuma notu Bu nispet, Kur’ân’daki Fetih sûresi başlığından ayrıdır.
ikindi namazı
ikindi namazı a. Öğle namazının vaktinin çıkışmdan akşam namazına kadar, yani güneşin batış anına kadar olan süre içinde sekiz rekât olarak kılınan namaz. Burada öğle namazınm çıkış vakti, her varlığm gölgesinin iki katı yüksekliğe çıkması…