tarikat.orgARŞİVDE ARA
Ne arıyorsunuz?
Adlar, künyeler, açıklamalar ve kamusal başlangıç metinleri aranır. Üye tam metinler kamusal arama dizinine alınmaz.
948 sonuç · toplam 948 · “dânâ” · 11/40
01devir, -vri
Ölen bir kimsenin hayatta iken yerine getiremediği ibadetlerinin karşılığı olarak borçlarmın edası niyetiyle fakir - lere para dağıtılması ve bu amaçla yapılan toplu dua. 2. Bazı tarikat dervişlerinin dönerek k ettikleri zikir ve sema. 3. t…
arş (II)
arş (II) a. [Ar.] tas. Bir varlık mertebesi olarak nesneler âleminin başlangıcı olarak tanımlandığı gibi tasavvuf ehlince Allah’ın zuhur ve tecellî edeceği bir "tenezzül makamı” olarak da nitelenmiş ve “arşu’lhüviyet” terimi de kullanılmışt…
a'lâmü’n-nübüvve
Hz. Peygamber’in nübüvvetini ispat, lamak amacıyla kaleme alman eserler için kullanılan ortak ad. A'la suresi a. [< Ar. t “Sûretü’l-A'lâ” ^l âj^)] ı Kur’ân-ı Kerîm’in seksen ye dinci, iniş sırasma göre sekizinci - suresi olup “Tekvîr suresi…
ulûhiyyet
(olt» [Ar. ] “Tanrılık vasfı ve ilâhlık sıfatı. ” olarak tanımlanan bu terim, bütünüyle “Allah’tan başka ilâh yoktur. ” inancınm, tevhit inancının bir ifadesidir. Nitekim bu inanç, kaynağmı Kur’ân-ı Kerîm’in “Tâ-Hâ suresi” nin 98. ayetindek…
Âhire
Klasik sözlüklerde zina eden kadın için kullanılan Arapça bir niteleme. Âhiret anlamındaki âhire ile yalnız yazılış benzerliği taşır; anlam, cümlenin bağlamından ayrılmalıdır.
mukarrabîn
Değeri, şerefi ve fazileti bakımından Allah’a en yakın olan melekler. Bu terim, Kur’ân-ı Kerîm’de “Nisâ suresi” nin 172. ayetinde geçmektedir. Bu melekler, Cebrail, Mikâil, İsrafil ve Azrâil olarak zikredilmektedir. bk. kerrûbiyyûn melâ'ike…
avârız (II)
avârız (II) ç.a. [Ar.âriz ve -i âriza’nin ç. b.] Sözlük anlamı “sonradan meydana gelen” olan S bu söz, Osmanlı maliye siste -ı minde bir vergi adıdır. Osmanlı bütçelerinde bu tür vergiler, düzenli olmayan vergilerin başmda geliyordu, genell…
iğvâ
Müminleri şaşırtıp doru yoldan çıkarmak ihb anlamında bir Kur’ân terimi. Bu söz, Kur’ân-ı Kerîm’de altı ayette geçmektedir (bk. M. F. Abdülbakî, el-Mu'cem, “gvy” maddesi) ve iblis ile bağlantılı olarak ifade edilmektedir. Şeytanm insanları…
Nâzi'ât suresi
Nâzi'ât suresi a. [< Ar. “Sûretü’n- Nâzi'ât” ] Kur’ân-ı Kerîm’in yetmiş dokuzuncu, iniş sırasma göre seksen birinci suresi olup “Nebe' suresi” nden sonra ve “İnfitâr suresi” nden önce suresi olup Mekke döneminde nazil olmuş ve kırk altı âye…
beddu'â
Birisi için ondan gördüğü haksızlığa ve aşağılamağa karşılık kötü dua etmek, ah etmek, ilenmek. Zulüm ve haksızhğa karşı geçerli sebeplere dayanması şartıyla din, beddua etmenin caiz olduğunu ayet ve hadislerle ifade etmiştir. Hz. Peygamber…
imâm-ı mübîn
imâm-ı mübîn a. tas. Tasavvuf inancma göre arş için kullanılan söz. Bundan amaç, sekizinci feleğin arşı taşımasıdır; yani arş gökyüzünde en yüksek mertebedir.
tekvin
t^) [Ar. ] “Mâtürîdî” onra (bk. bu madde) kelâm bilginleri ketarafmdan Allah’a nipet edilen rim. ve “yaratma kudreti”ni ifade ehit eden sübutî sıfatlardan biri için dan kullanılan terim. Bu sıfat, bilim, ir. irade ve kudret sıfatlarmdan am…
bakıcı
Herhangi bir nesneye bakarak kayıp veya çalmtı eşya hakkında bilgi veren ya da kehanette bulunan, geçmiş veya gelecek ile ilgili olaylar hakkında yorumlar yapabilen kimse için kullanılan kelâm terimi. Bu tür kimseleri kâhin veya falcılardan…
Mâlikü’l-Mülk
“Mülkün sahibi.” anlamında bu söz, “esmâ’ü’l-hüsnâ” (Allah'ın güzel isimleri)dan olup Kur’ân-ı Kerîm’de Allah’a izafe edümektedir. “Âl-i İmrân suresi” nin 26. ayetinde mealen “De ki, Allahım, ey mülkün sahibi, sen dilediğine mülkü verirsin,…
Ezan
Farz namaz vaktinin girdiğini bildiren ve cemaati namaza çağıran belirli sözler. Müezzin tarafından okunur. Ezan tekbir, şehadet, namaza ve kurtuluşa çağrı cümlelerinden oluşur. Sabah ezanında “Namaz uykudan hayırlıdır” anlamındaki ifade ek…
hızlân
Buyruklarmı yerine getirmeyen kullardan Allah’ın yardımmı ve mağfiretini h kesmesi ve bu kullarını kendi hâllerine terk etmesi anlamında kullanılan kelâm terimi; “nusret, tevfîk, lütuf’ karşıtı. Bu söz, Kur’ân-ı Kerîm’de üç ayette geçmekted…
sûre
Kur’ân-ı Kerîm ayetlerinden meydana gelen ve Hz. Peygamber tarafından belirlenen 114 bölümden her birine verilen ad. Her bir sure, kendi içinde hem uyumlu hem de anlamlı ve ahenkli bir bütünlük oluşturmakta; aynı zamanda Kur’ân-ı Kerîm’in b…
hat, -ttı
îslâm’m doğu şu ile birlikte Arap harflerini yazılış sisteminden kaynaklana ve bütün İslâm kültür ve mede niyetinde önemli bir yer edine güzel yazı sanatı için kullanıla bir terim. “Hüsn-i hat” olara da adlandırılan bu yazı sanat Emevî, Abb…
Aynalı yazı
Bir yazının eksene göre yansıtılmış iki eş parçadan oluştuğu hat düzeni. Harfler karşılıklı yerleştirildiğinde ayna görüntüsü meydana gelir; hat sanatında müsennâ adıyla da anılır.
hafi (II)
hafi (II) a. [Ar.] fik. Bazı namazlarda, “Kıraatin gizli yapılması.” anlamında bir fıkıh terimi. “Kıraatin gizli yapılması.” ise okuyanm sadece kendi işitebileceği kadar bir sesle okunmasını ifade etmektedir. Söz gelişi, cemaatle veya tek b…
kırâ'at (II)
kırâ'at (II) a. [Ar. ] Namazın aher bir rekâtında kıyam duruen munda iken Kur’ân-ı Kerîm’den ayetler okuma için kullanıre lan terim. Namazda bu okuma, e sesli veya sessiz olmak üzere iki yi şekilde yapılmaktadır. Namazda an “kırâ'at”ın okun…
kelâmullah
“Allah’ın sözü.” anlamında bir teja. rim. Bundan amaç, Kur’ân, n-ı Tevrat, İncil gibi İlâhî kitaplarm ayetleridir. Bu terim, Kur’ân-ı Kerîm’de üç ayette ^ geçmektedir: “Bakara suresi” m., “Tevbe suresi” ve ^) “Fetih suresi”.
Kuddûs
Sözlük anlamı, “Temiz olmak.” olan bu söz, Allah’a nipet edildiğinde “Tertemiz, kusurdan arınmış, her türlü eksikliklerden arınmış, kutsallıklarla övülen.” anlamında “esmâ'ü’l-hüsnâ” dan olup AUah’m doksan dokuz ismini veren İbn Mâce ve Tir…
sâni
İslâm dünyasında, daha çok kelâm bilginleri tarafından Allah ve hâlik ismi yerine kullanılan terim.