tarikat.orgKAVRAMLAR · KONU TASNİFLİ
Tasavvuf Sözlüğü
İslâmî ve tasavvufî terimleri birden fazla temel kaynaktaki açıklamalarıyla birleştiren; konu, alfabe ve kaynak katmanlarıyla düzenlenmiş yaşayan sözlük.
Mâcid
Sözlük anlamı “Şan ve şeref sahibi, hayrı ve ihsanı bol, lütfü ve keremi sonsuz.” olan bu söz, “esmâ’ü’lhüsnâ” (Allah'ın güzel isimleri)dan olup Allah’ın sıfatı olarak Kur’ân-ı Kerîm’de geçmemekle beraber Allah’ın doksan dokuz ismini veren…
→Kur’an ve TefsirMâde zarb
Hadis yazımında yanlışlıkla fazla yazılmış harf, kelime veya ibarenin üzerine çizgi çekerek yahut özel işaret koyarak metinden düşürüldüğünü gösterme usulü. Bu tashih yöntemi, yazma nüshada yanlış kısmı okunamaz hâle getirmeden korur ve metnin ilmî…
→Kur’an ve TefsirMâlikü’l-Mülk
“Mülkün sahibi.” anlamında bu söz, “esmâ’ü’l-hüsnâ” (Allah'ın güzel isimleri)dan olup Kur’ân-ı Kerîm’de Allah’a izafe edümektedir. “Âl-i İmrân suresi” nin 26. ayetinde mealen “De ki, Allahım, ey mülkün sahibi, sen dilediğine mülkü verirsin, dilediğinden mülkü…
→Kur’an ve TefsirMâni
Sözlük anlam “Mahrum etmek, engel olmak olan bu söz, “esmâ’ü’l-hüsnâ (Allah’ın güzel isimleri)dan olup Allah’ın sıfatı olarak “Koruyucu kollayan, yardım eden.” anlamında Kur’ân-ı Kerîm’de on al tı ayette yer almaktadır (bk. M. F Abdülbâkî,…
→Kur’an ve TefsirMe‘âlî
Hadis rivayetinde isnadı atalardan ve dedelerden başlayarak nakletme biçimi. Terim, aile içinden kuşaklar boyunca aktarılan rivayet zincirlerini ifade eder. Okuma notu Bu madde Meâric sûresiyle ilgili değildir; önceki OCR aktarımında sonraki sütunun başlığı açıklamaya…
→Kur’an ve TefsirMecîd
Sözlük anlamı “Soylu, asil” olan bu söz, “esmâ’ü’l-hüsnâ” (Allah’ın güzel isimleri)dan olup “Çok itibarlı, şerefli, cömert.” anlamında Kur’ân-ı Kerîm’de Allah’a izafe edilmektedir: “Hûd suresi”. Ayrıca bu terim iki ayette de “çok şerefli” anlamında Kur’ân’m…
→Kur’an ve TefsirMedenî
Hz. Peygamber’in Medine’ye hicreti sonrasında bu şehirde nazil olan Kur’ân-ı Kerîm’deki sure veya ayetler; bk. sûre 2. Hz. Peygamber’in Medine’ye hicreti sonrasında bu şehirde ortaya çıkan ve yayılan hadisler. Hz. Peygamber’in Medine’ye hicreti sonrasında…
→Kur’an ve TefsirMekkî
Hz. Peygamber’in Medine’ye hicreti öncesinde bu şehirde nazil olan Kur’ân-ı Kerîm’dekl sure veya ayetler; bk. sûre 2. Hz. Peygamber’in Mekke yıllarında ortaya çıkan ve yayılan hadisler. Hz. Peygamber’in Mekke yıllarında ortaya çıkan ve yayılan…
→Kur’an ve TefsirMelik
Padişah, şah, sultan. tas. Veli, ermiş. Evliyadan bazıları halktan herhangi biri gibi yaşar, hatta bunlar ömürlerini yoksul kişiler gibi geçirdiklerinden haklarında “Aba altındaki melikler,” denilmiştir. Bkz. Sultan, Şah.
→Kur’an ve TefsirMennân
Sözlük anlamı k “İyilik etmek, nimet vermek, bir.” iyiliği başa kalkmak.” olan bu e, söz, “esmâ’ü’l-hüsnâ” (Allah'ın agüzel isimleri)dan olup “Allah'ın si kullarına olan ihsanının bolluğu a ve sayısız nimet verdiği.” anlamında olup Kur’ân-ı…
→Kur’an ve TefsirMerviyyât
Rivayet yoluyla nakledilmiş haber ve hadislerin bütünü. Hadis kitaplarında bir râvinin, bölgenin veya konunun rivayet malzemesini ifade eder. Merviyyâtın varlığı tek başına sıhhat hükmü değildir; rivayetler sened ve metin tenkidiyle ayrı ayrı değerlendirilir.
→Kur’an ve TefsirMîkâ'îl
Allah’ın u’lverdiği rızık ile ilgilenen ve ol Kur’ân-ı Kerîm’de mealen “Kim sı) Allah’a, meleklerine, rasullerine, bi Cebrâil ve Mikâil’e düşman olurek sa bilmelidir ki Allah kâfirlerin abi düşmanıdır.” (“Bakara suresi” çin biçiminde adı geçen…
→Kur’an ve TefsirMiras
Vefat eden kimsenin geride bıraktığı mal, hak ve borçların hukukî haleflere geçmesi. Geride bırakılan bütüne tereke denir. Cenaze giderleri ve borçlar ödendikten, geçerli vasiyetler yerine getirildikten sonra kalan tereke mirasçılar arasında paylaştırılır. Paylar yakınlık,…
→Kur’an ve TefsirMiskin
Zavallı, biçare, hor ve hakir görülen kimse. tas. Kendisine hiçbir varlık tanımayan, mahviyet sahibi derviş. Derviş olan kişilerin miskinliktir sermayesi Miskinlikten özge bize mal u mülk gerekmez Yünus “Allah'ım beni miskin olarak yaşat, miskin…
→Kur’an ve TefsirMu'ahhir
Sözlük an lamı “Sonraya kalan.” olan b söz, Kur’ân-ı Kerîm’de “Geriy bırakan.” anlamında “esmâ'ü’ hüsnâ”dan olup Allah’a nispe edilmektedir. Allah’ın doksa dokuz ismini veren İbn Mâce v Tirmizî rivayetlerindeki listed 475 mu'âmelât li de…
→Kur’an ve TefsirMu'iz
Sözlük anlamı “Aziz ve kutsal kılan.” olan bu söz, “esmâ’ü’l-hüsnâ” (Allah’ın güzel isimleriydin olup “Dilediği kimseyi yücelten, değerli kılan.” anlamında Allah’a nispet edilmektedir. Bu isim, Kur’ân-ı Kerîm’de geçmemekle beraber, aynı kökten gelen “aziz” ve…
→Kur’an ve TefsirMuavvizât
Korunma ve Allah’a sığınma amacıyla okunan sûre ve âyetler için kullanılan ortak ad. Dar anlamda Felak ve Nâs sûreleri Muavvizeteyn diye anılır. İhlâs sûresinin de bunlara eklenmesiyle üç sûre birlikte Muavvizât olarak okunur.
→Kur’an ve TefsirMuavvizeteyn
“Sığınma bildiren iki sûre.” Kur’ân’ın son iki sûresi olan Felak ve Nâs sûrelerinin ortak adıdır. Her iki sûre kötülüklerden Allah’a sığınma ifadeleriyle başladığı için bu adla anılır; dua, korunma ve şifa niyetiyle birlikte okunmaları…
→Kur’an ve TefsirMufassal
Kur’ân’ın son bölümündeki, sûreleri görece kısa ve besmelelerle sıkça ayrılmış sûreler topluluğu. Yaygın tasnif Başlangıç sûresi konusunda farklı kabuller bulunmakla birlikte bölüm genellikle Kāf veya Hucurât sûresi civarından Nâs sûresine kadar uzatılır. Kendi içinde…
→Kur’an ve TefsirMuğnî
Sözlük anlamı “Zenginlik veren.” olan bu söz, Kur’ân-ı Kerîm’de “İnsanlara mal ve mülk veren.” anlamında “esmâ'ü’l-hüsnâ”dan olup Allah’a nispet edilmektedir. Bu isim, Allah’ın doksan dokuz ismini veren İbn Mâce üstesinde bulunmazken Tirmizî rivayetlerindeki listede…
→Kur’an ve TefsirMuhammediyye
Hz. Muhammed’in hayatını, ahlâkını, mûcizelerini ve dinî öğretileri anlatan eserlerin ortak adı. Türk edebiyatında Yazıcıoğlu Mehmed’in manzum Muhammediyye si türün en etkili örneklerindendir. Eserler mevlid, siyer, şemâil ve dinî-didaktik şiir gelenekleriyle kesişir.
→Kur’an ve TefsirMukabele
Kur’ân okumalarında bir kişinin okuyuşunu diğerlerinin metinden takip etmesi; özellikle ramazan ayındaki karşılıklı tilâvet geleneği. Mevlevîlikte âyin-i şerifin semâ, musiki ve selâmlarla icra edilen bütününe verilen ad. İki anlam bağlama göre ayrılmalıdır; Mevlevî mukabelesi…
→Kur’an ve TefsirMukît
Sözlük anlamı “Vücudun ve ruhun gıdasını veren, gücüyetip koruyan.” olan bu söz, “esmâ’ü’l-hüsnâ” (Allah’ın güzel isimleri)dan olup “Her şeye gücü yeten.” anlamında Allah’a nispet edilmektedir. Kur’ân-ı Kerîm’de “Nisa suresi” nin 85. ayetinde geçmektedir. Bu…
→Kur’an ve TefsirMuksıt
Sözlük anlamı “Adaletli davranan, adaletli.” olan bu söz, “esmâ’ü’l-hüsnâ” (Allah’ın güzel isimleri)dan olup sözlük anlamında Allah’a nispet edilmektedir. Bu isim, Kur’ân-ı Kerîm’de doğrudan geçmemekle birlikte, müfessirler “Âl-i İmrân suresi” nin 18. ayetinde geçen “kâ'imen…
→Kur’an ve TefsirMuktedir
Sözlük an lamı “Gücü yeten.” olan bu söz “esmâ’ü’l-hüsnâ” [Allah’ın güze isimleri)dan olup “Her şeye gücü yeten, kuvvetli.” anlamında Al lah’a nispet edilmektedir Kur’ân-ı Kerîm’de dört ayette geçmekte olan bu isim, Allah’ın doksan dokuz…
→Kur’an ve TefsirMuttaki
Takva sahibi. tas, a İnanan, usülüne uygun namaz kılan, zekat veren. b Dini görevlerin hepsini yerine getiren (cr).
→Kur’an ve TefsirMü’min
Allah’a, peygamberlerine ve bildirilen iman esaslarına inanıp tasdik eden kimse. Kelime güven veren ve güven içinde olan anlamlarını da taşır. el-Mü’min , kullarına güven veren ve onları korkudan emin kılan anlamıyla Allah’ın güzel isimlerindendir.…
→Kur’an ve TefsirMübdi
dan olup u “Varlıkları ilk yaratan.” anlaan mmda bu sözün türevleri ile Alel lah’a nispet edilmektedir. Bu iz isim, Kur’ân-ı Kerîm’de doğrudan geçmemekle birlikte onun türevlerinden olan “bed'” ve “i'âde'” sözleri Allah’a nispet edilmektedir.…
→Kur’an ve TefsirMübtelâ
Bir şeye tutulmuş, sınanmış veya güçlü biçimde bağlanmış kimse. Tasavvuf şiirinde çoğunlukla ilâhî aşka tutulmuş âşık için kullanılır. Âşık maddesine de bakınız.
→Kur’an ve TefsirMüheymin
Sözl anlamı “Bir şeyi korumak, k lamak, yönetmek.” olan bu sö “esmâ’ü’l-hüsnâ” (Allah’ın gü isimleri)dan olup “Bütün hadi leri bilen, evrendeki bütün işl idare eden.” anlamında Allah nispet edilmektedir. Kur’ân Kerîm’de “Haşr suresi” n…
→Kur’an ve TefsirMülk
Şehadet âlemi, maddi ve cismani âlem. Şeriatta seninki senin, benimki benim Tarikatte seninki senin, benimki de senin Hakikatte ne seninki senin, ne de benimki benim, hepsi Hakk'ın Mülk âlemi-Meleküt âlemi Zahir âlem mülk âlemi,…
→Kur’an ve TefsirMünafık
İnanmadığı hâlde inanmış görünen veya içindeki inkârı dışarıda iman görüntüsüyle örten kimse. Bu itikadî anlam, Kur’ân’daki münafık tipinin temel özelliğidir. Hadislerde yalan söyleme, sözünde durmama ve emanete hıyanet gibi davranışlar “nifak alameti” olarak anılır.…
→Kur’an ve TefsirMüntakım
Çjıio) [Ar.] “Suçlul cezalandıran.” anlamında o 505 mttrâhik a. bu söz, “esmâ'ü’l-hüsnâ” (Al iras lah’ın güzel isimleri)dan olup Kur’ân-ı Kerîm’de on üç ayette Allah’a nispet edilmektedir (M. F an.” Abdülbâkî, el-Mu'cem, “nkm" olan maddesi).…
→Kur’an ve TefsirMüte'âlî
Sözlük a lamı, “Şan, şeref, güç ve kuvv sahibi olmak.” biçiminde tanım lanan bu söz, “esmâ'ü’l-hüsn (Allah’ın güzel isimleri)dan olu “Pek yüce, ulu, kusursuz.” ifad siyle Kur’ân-ı Kerîm’de yirm yedi ayette Allah’a nispet ed…
→Kur’an ve TefsirMütekebbir
m, Sözlük anlamı, “Görkemli, ulu ve ini yüce.” biçiminde tanımlanan bu vasöz, “esmâ'ü’l-hüsnâ” (Allah’ın mışgüzel isimleri)dan olup “Pek yübn ce, ulu.” ifadesiyle Kur’ân-ı atî Kerîm’de dokuz İlâhî ismin topdilluca verildiği “Haşr suresi” nin 23.…
→