tarikat.orgNefis, esmâ, seyr, makam ve peygamber kademi eşleştirmelerini tek ve değişmez bir tabloya indirgemeden okuma kılavuzu
Bir eğitim haritası
Etvâr-ı Seb‘a, nefsin terbiye sürecini yedi ana evrede anlatan bir seyrüsülûk haritasıdır. İlk tasavvuf klasiklerinde bugünkü biçimiyle tamamlanmış bir sistem halinde görülmez; kavramlar zamanla bir araya gelmiş ve özellikle Halvetî çevrelerde ayrıntılı risaleler üretilmiştir.
Yedi mertebe
Yaygın sıra emmâre, levvâme, mülhime, mutmainne, râziyye, marzıyye ve kâmiledir. Bu mertebeler insanın sabit kişilik tipleri değil, nefsini tanıma ve ahlâkını dönüştürme yolundaki eğitim duraklarıdır.
Esmâ ve diğer eşleştirmeler
Harîrîzâde'nin Bekrî şemasında yedi ilâhî isim her mertebeye bağlanır. Bazı risaleler renk, nur, âlem, hâl, yıldız ve peygamber kademi gibi başka karşılıklar da verir. Bu tablolar kol ve müellife göre değişebildiği için bütün tasavvuf tarihinin ortak ve değişmez cetveli olarak sunulmamalıdır.
Letâif-i Hamse ile farkı
Letâif-i Hamse kalp, ruh, sır, hafî ve ahfâ merkezlerinin tasfiyesini öne çıkarır. Etvâr-ı Seb‘a ise nefis ve esmâ merkezli bir anlatımdır. Tarihî uygulamada iki yaklaşım bazen ayrı, bazen iç içe kullanılmıştır.