Tahirü’l-Mevlevî (Tahir Olgun)

29 Temmuz 1920’den itibaren Teâlî-i İslâm Cemiyeti’nin Şehzadebaşı’ndaki merkezini adres göstererek Mahfil’i çıkarmaya başladı; işlerin tamamen kendi üstüne kalmasıyla idarehaneyi önce evine, ardından Bâbıâli’ye taşıdı.

Zilkade 1338 - Ramazan 1344 (Temmuz 1920 - Mart 1926) tarihleri arasında altmış sekiz sayı yayımlanan dergi, kendisi ile Ferid Bey ve Karahisarlı Ahmed Efendi tarafından kurulmuş olmasına rağmen hem para hem yazı yükü büyük oranda sahibi, müdürü ve muharriri görünen kendi üzerinde kalmıştır. Başlık altında kendini “dinî, ilmî, edebî, içtimaî mecmûa-i İslâmiyye” olarak tanımlayan dergide tarih, intikad, fen, felsefe ve tasavvuf bölümleri de bulunur; yayın politikası “Yazarın şahsiyeti değil yazının ehemmiyeti nazarıdikkate alınır” ifadesiyle başlık klişesine konmuştur. Derginin adının Mahfel mi Mahfil mi olduğu tartışmasına, onuncu sayısında yayımlanan bir yazıyla açıklık getirilmiştir.

Mevlevîmeşrep bir havanın hissedildiği dergide o ayın dinî aktüalitesinden hareketle “Zebh-i İsmâil”, “Vakfe-i Arafât”, “Rebîülevvel ve Mevlid-i Şerîf”, “Ramazân-ı Şerif ve Oruç”, “Bayram Namazı”, “Muharrem ve Matem”, “Na‘t-ı Şerif” gibi başlıklar taşıyan şiirler ve dinî-kültürel yazılar kaleme almıştır.

1923’te Fâtih Camii’nde, 1948-1951 yılları arasında Süleymaniye Camii’nde verdiği Mesnevî derslerinin ürünüdür. Önce formalar halinde çıkmış (1949-1951), daha sonra Fethi Sezai Türkmen tarafından yayımlanmıştır (I-V, İstanbul 1963-1975). Eser Mesnevî’nin V. cildinin ortalarına kadar gelmektedir.

• Mir’ât-ı Hazret-i Mevlânâ: Mevlevîhânedeki çilesi esnasında kaleme aldığı “Hilye-i Hazret-i Mevlânâ” ile Mevlânâ için yazdığı diğer manzumelerinden meydana gelir; Tâhir Dede Kütüphanesi’nin birinci kitabı olarak yayımlanmıştır (İstanbul 1315).
• Dîvânçe-i Tâhir (İstanbul 1318): 1932’de Dîvân-ı Tâhirü’l-Mevlevî adıyla düzenlenen fakat basılamayan eserin ilk şeklidir. 218 varaklık divanda şairin biyografisi, eserlerinin listesi ve “İfade” başlığı altında şiir görüşü de yer alır; son yedi varağı Dîvânçe-i Fârsî-i Tâhir’e ayrılmıştır. 1945’ten sonra yazdığı şiirleri de aynı adla bir araya getirmiş, o da basılamamıştır.
• Farsça Divançe ve Tercümesi: Yirmi dokuz Farsça gazeli ile az sayıda kıta, rubâî, tahmîs ve mesnevisini ve bunların Türkçe’sini ihtiva eder; Yusuf Öz ve Yakup Şafak (Konya 2003), ardından daha geniş içerikle Mehmet Atalay (İstanbul 2007) tarafından yayımlanmıştır.
• Teşebbüs-i Şahsî (İstanbul 1330): Kendi başından geçen başarısız bir gazete çıkarma girişiminden yola çıkarak yazdığı romanıdır; bir kısmı “Gazetecilik” başlığıyla Nekregû’da yayımlanmıştır.

• Dest-âvîz-i Fârsî-hânân: Rehnümâ-yı Füyûzât Mektebi külliyatının ilk kitabıdır (İstanbul 1325).
• Âmuzgâr-ı Fârsî: “Kısm-ı evvel”inin 1906’da Musavver Terakkî’de neşredildiği bilinmektedir.
• Tedrîsât-ı Edebiyyeden Nazım ve Eşkâl-i Nazım (İstanbul 1329): Dârüşşafaka’da okuttuğu edebiyat derslerinin notlarıdır; vezin ve kafiye gibi teknik meselelerle bazı edebiyatçıların kısa biyografilerinden meydana gelir. Sonraki nazım şekilleri araştırmalarında kaynak olarak anılmıştır.
• Edebiyat Lugati (İstanbul 1936): 1934’te Maarif Vekâleti’ne bağlı Edebiyat Lugatı Komisyonu’nda Ali Ekrem’le sürdürdükleri çalışmalar yürümeyince hazırladığı Edebiyat Istılahları kitabının muhtasarıdır; küçük değişikliklerle Kemal Edip Kürkçüoğlu tarafından da yayımlanmıştır (İstanbul 1973).
• Edebiyat Kaideleri ve Edebiyat Sözlüğündeki Uydurma Tabirler: İkincisi, Türk Dil Kurumu’nun yayımladığı Edebiyat ve Söz Sanatı Terimleri Sözlüğü’nün (Ankara 1948) eleştirisidir.
• Divan Edebiyatı Istılahları: İslâm Yolu dergisinin ilâvesi şeklinde 1951’de basılmaya başlanmıştır.

Basılmış başlıca çalışmaları: Şeyh Sa‘dî’nin Bir Sergüzeşti (Bostân’daki Somenât hikâyesine dair manzumenin şerhi, İstanbul 1327r.); Başlangıcından Tanzimat Devrine Kadar Edebiyat Tarihimize Dair Manzum Bir Muhtıra (İstanbul 1931); Fuzûlî’ye Dair (“Edebiyat Tarihimizde Araştırmalar” serisinin ilk kitabı, İstanbul 1936); Şâir Nev’î ve Sûriyye Kasidesi (İstanbul 1937); Bakî’ye Dair (İstanbul 1938); Germiyanlı Şeyhî ve Harnamesi (Giresun 1949).

Bâkî’nin “sünbül” kasidesi, Taşlıcalı Yahyâ’nın Şehzade Mustafa Mersiyesi, Nef‘î’nin Hotin Kasidesi, Sabrî’nin Ebûsaid Efendi Kasidesi, Fuzûlî’nin Bağdat Kasidesi ve “Şikâyetnâme”si üzerine şerhlerini içeren basılmamış Divan Edebiyatından Birkaç Parça ve İzahı, Şener Demirel tarafından Tâhirü’l-Mevlevî (Olgun)’den Metin Şerhi Örnekleri adıyla yayımlanmıştır (Ankara 2005). Görüştüğü yahut tanıdığı otuz kadar şairin biyografisiyle ölümlerine düşürdüğü tarihleri içeren Şair Anıtları’nı ise Mehmet Atalay yayıma hazırlamıştır (Erzurum 2005). Ayrıca Şeyh Galib’in Hüsn ü Aşk’ını neşre hazırlamıştır (İstanbul 1329).

• Yenikapı Mevlevîhânesi Postnişini Şeyh Celâleddin Efendi Merhum (İstanbul 1326): Kendi hayatına dair bazı bilgiler de içerir.
• Matbuat Âlemindeki Hayatım: 1926 yılına kadar matbuat hâtıraları ile giriştiği kalem mücadelelerini ve İstiklâl Mahkemesi’ndeki yargılanma safhalarını anlatır; Sadık Albayrak tarafından bazı bölümleri çıkarılarak neşredilmiştir.
• Çilehâne Mektupları: 13 Şubat 1896 - 19 Kasım 1899 tarihleri arasında Ahmed Remzi Dede’ye yazdığı yirmi mektubu içeren defteridir; Cemal Kurnaz ve Gülgün Erişen yayımlamıştır (Ankara 1995).
• Edebî Mektuplar: Ahmet Talat Onay’a yazdığı dokuz mektupla çeşitli kişilere yazdığı dokuz mektubu ihtiva eder; Cemal Kurnaz tarafından neşredilmiştir (Ankara 1995).