tarikat.orgHAYATI VE TARİHTEKİ YERİ
Hayatı ve irşad çevresi
ŞEYHÜ'L-İSLAM İBN-İ KEMAL Şemseddin Ahmed b. Süleyman b. Kemal Paşa'dır. Bayeztd-i Veli ve Selim Han-ı evvel devri ulemasındandır. Selim Han ile Mısır fethinde bulunup, kazasker oldu. Müftiyü's-sekaleyn bir veliyy-i kamildir. An-asl Tokadıdır. Bidayeten ümera yı Osmaniyye'den iken bi'l-ahare tarlk-ı ilme salik olup, mazhar-ı kemal oldu. Zeka ca nadire-i hilkattir. İns ü cinne fetva verdiğinden, "Müftiyyü's-Sekaleyn" denilmiş tir. Hz. Sünbül'e muhabbeti vardı, bahsi gelecektir. Bidayeten tar'ikat-ı aliyyeye mugayir bir vasıfda iken, sonraları yumuşamış idi. Hamzav'iler hakkındaki fetvaları, neş'e-i zahirle vermiştir. Zevk-ı batın tecell'i edince nedamet etmiştir. /1 23/ lbrahlm-i Gülşen! hazretlerine arz-ı nisbetle be-kam oldular. Evsaf-ı cemi leleri zeban-zeddir. Birçok mesail-i dakikayı havi olarak ulema-yı Mısr tarafından gönderilen bir kitabı bir gece içinde mütalaa ederek, sabaha kadar icab eden ecvibesini yazdığı mütevatirdir.
Yetmiş kadar kütüb-i mu'tebere, ikiyüz kadar risale te'lif buyurmuşlardır. Muta savvıfa.ne ve alimane eş'arı vardır. Edirnekapı haricinde türbe-i münevvereleri ziyaret-gah-ı ins ü candır. Tarih-i intikali 2 Şevval 941/(6 Nisan 153 5 ) . < JL..5J r _,w ı J t.t: )) 1 02 Kabr-i Ahmed mü.dam ola nur ( Jj .J Jı r l-M ..4>-1 ,r.i) ( ..4>- 1 r lü l..i..tı J u l,AJ l .?-l i..5'"' ) 1 03 1 02. " i limler Kemal'le (birlikte) gittiler." (H) 1 03 . Verilen ibarelerin hiç birinden 94 1 çıkmamaktadır. (H) Her biri tarihtir. Tercüme-i halleri mufassalan Devhatü'l-Meşayıh'da mezkurdur. CELAL-İ DEVVANi Muhammed Es'ad b. Sa'deddln Es'ad, meşahtr-i ulema ve hükema-yı lslamiy ye'dendir. Ahfiid -ı Timur'dan Sultan Ebı1 Satd'in zamanında yaşamış 908/( I SOZ) 'de irtihiil-i dar-ı beka eylemiştir. (lran'da), Karzun mülhakatından Devvan karyesinde dünyaya gelip, ekser evka tını Ştriiz'da geçirmiştir. Pek çok te'ltfiit ı olup, en meşhurları şunlardır: ı.
Ahlik-ı Celali. 2. İsbat-ı Vacib. 3. Hişiye-i Şemsiyye. 4. Haklkat-ı İnsaniyye. Ufak bir risaledir. "Beş senede yazdım. " buyuruyorlar ki, süluk üzerinde çalışarak te'llf buyurdukları anlaşılır. 5. Şerhu Heyakili'n-Nur. 6. Risale-i Zevra. Vahdet-i vücuda diiir mühim bir eserdir. Şeyhü'l-lslam mer- hum Musa Kazım Efendi tarafından tercüme edilip tab' olunmuştur. 7. Envar-ı Şafüyye. 8. Şerh-i Akaid. 9. Şerh-i Tecrid. Fatih'de Çarşamba'da Murad Molla Kütüphanesi vardır ki, Hamtd-i evvel Kütüp hanesi'nin kitapları buraya nakl olunmuş idi. Bu kitaplar meyanında 1 438 numaralı (Hamtd-i evvel Kütüphanesi) eser, yirmiüç parça resfüfı muhtevi mecmuadır. Bu eser ler Celal-i Devvani'nindir. Cetal-i Devv:ant'nin tasavvufa diiir yazdığı risalelerdir. Hz. Celal zamanına yakın bir zan,ıanda yazılmış pek kıymetli eserlerdir. Celal-i Devvant, tasavvufa dair rubailerini kendi şerh etmiş, Bayeztd-i Rumt'ye hediyyeten göndermiş tir.
Hiç bir yerde nüshası yoktur. Pek nefis asar-ı aliyye-i tasavvufiyyedendi.r. Güzel şiiri vardır: .:...,. .:./' .:ı 1.. ;::. J r ; ı:. ;L.>. ::. ; ::. 104 rı .r ıJı.M ft! j ı..s" ::. ı..s" . 104. "içkiye mübtelayım, derdim var. Benim dermanım içkidir. Bana içki ver, çünkü tedavi maksadıyla içki içmek haram değildir." ( H ) Gülşeniler 181 Bunun üzerine ba'zı şuara demişler: I J I if JS" J :ı ..::- J \.+ı 105 ı _, :ı j')I>, ')l;... '51_,:Aı Kendileri Sıddikıyyü'n-neselxfü. Hz. lbrahim-i Gülşeni Tebriz'de sakin iken Ce lal-i /1 24/ Devvani ziyaretine gelmiş, sohbet eylemiş; Hz. Pir kendilerinden ziyade mütelezziz olup, yemeğe kalmasını, birlikte taamda bulunmasını rica etmiş. Müridi ne, çarşıdan biraz nevale tedarikini emr eylemiş. Mürid para istemiş, para olmadığın dan bir şey alınamayacağına muttali' olan Hz. Pir, hanelerinin ashab-ı kiram hanele rine benzediğine nişane-i meserret olarak, "Allah" diye sayha edip, semaa başlamış.
Müridi de ona iktiza eylemiş. Bu hal Celal-i Devvani'ye de te'sir edip, o da gayr-i ih tiyari olarak, duçar-ı vecd olarak semaa pey-rev olmuştur. Bir müddet sonra cümle ten sahva gelmişler. Celal-i Devvani bunun üzerine Hz. Pir'e, esasen hediyye sı1retiy le takdim etmek üzere getirmiş olduğu yirmi altunu takdime şitaban oldular. Hz. Pir, parayı dervişe verip erzak alınmasını emr etmiş. Bu esnada hankaha bir zfür gelir. Sultan Halil nam zat tarafından me'mı1ren gön derildiğini ve o zattan selam getirdiğini bi'l-beyan ikiyüz altın flori takdim eder. Hz. Pir, "Aldım kabU1 ettim; fakat o emdneti şu zdta veriniz." diye, Celal-i Devvani'yi gösterir. Celal onu kabulden müstenkif olunca, estaizü bi'llah, (4Jl!.i :ii "6:- ;.)106 y ayet-i kerimesi mucibince, "Yimıi altUTıa mukiibil gelen iki üz altun C-ı Hakk 'ın size ihsanıdır." buyurmuşlardır. Celal-i Devvani, Hz. Pir'e intisab edip, feyz-i batından his se-dar olmuştur. (Kaıldesa'ILlhu esrdrahum) Millet Kütüphanesi'nde, 1 045 numaralı Menakıb-ı İbrahim-i Gülşeni'de böyle gördüm . .
Hulefa-yı Hz . Pir (İbrahim-i Gülşeni) Sahib-i icaze kırk zattır. Asıl halifesi dört zat-ı ali-kadrdir: 1 . Şeyh Hasan-ı Zarifi hazretleri, 2. Şeyh Sadık Ali Efendi hazretleri, 3. Şeyh Aşık Musa Efendi hazretleri, 4. Şeyh Emir Hayali Çelebi hazretleri. 1 05. "Molla Celal-i Devvani'nin fetvasına göre, bahar resmidir; sen erguvan içkisini sun." ( H ) 1 06. "Kim, Rabbına (kıyamet günü) iyilikle gelirse, onun için, o iyiliğin on misli {ecir) vardır." 6. En'am suresi, 160. ( H )
Doğumu ve ailesi
Asıl adı Şemseddin Ahmed'dir. Şehzade Bayezid'e (II. Bayezid) lalalık yapan büyük babası Kemal Paşa'ya nisbetle Kemalpaşazâde, Kemalpaşaoğlu veya İbn Kemal diye anılır. 3 Zilkade 873'te (15 Mayıs 1469) dünyaya geldi. Doğum yeri konusunda kaynaklar ayrılır: bazılarında Tokat, bazılarında Edirne kaydedilmekte, Amasyalı olduğu da ileri sürülmektedir.
İstanbul'un fethinde bulunan babası Süleyman Çelebi 879'da (1474) Amasya muhafızlığına tayin edilmiş ve Şehzade Bayezid'in maiyetinde bulunmuştur; 883'te (1478) Tokat sancak beyliğine nakledilen Süleyman Çelebi İstanbul'da vefat etmiş ve babası Kemal Paşa'nın Eski Odalar civarındaki türbesine defnedilmiştir. Annesi ise İran'dan gelip Tokat'a yerleşen, Fâtih Sultan Mehmed dönemi kazaskerlerinden Küpelioğlu Muhyiddin Mehmed'in kızıdır. Kur'ân-ı Kerîm'i ezberledikten sonra Amasya ulemâsından Arap dili ve edebiyatı, mantık ve Farsça öğrenimi görmüştür.
Vakıfları ve vefatı
Edirne'de çiftliği ve değirmeni, dedesinin türbesi yanındaki mescide vakıfları bulunmaktadır. Zenbilli Ali Efendi'nin yerine Şâban 932'de (Mayıs 1526) getirildiği şeyhülislâmlık makamında iken 2 Şevval 940 (16 Nisan 1534) tarihinde vefat etmiştir.