tarikat.orgHAYATI VE TARİHTEKİ YERİ
Hayatı ve irşad çevresi
Ya Emln-i H&egı1n-ı Nakşıberıdl feyzile Kalbimi nakş-ı sivadan pak idüp kıl müncell Nisbetin fahr-ı Senih olsun kim olmuş hazretin Nuhbe-i nesl-i Muhammed şu'be-i al-i Ali Kerkük eşrafından Seyyid İsmail Efendi'nin mahdumudur. Validelerinin ismi Fatı ma Ulviyye Hanım'dır. Babadan onüç batında Hz. Abdülkadir'e; valideleri tarafınuan yirmi beş batında İmam Musa Kazım'a, silsile-i nesebleri müntehidir. Müşarünileyhin ve mürşid-i mükerremlerinin tercüme-i hali, mufassalan Yadigar-ı Şemsi nam eser-i mat bu'da mezkfırdur.
Mürşidlerinin tercüme-i halini de Ceride-i Suflyye 'de neşr etmiş idim. 1 13 1/( 1 7 1 9 ) veya 1 140/( 1 728) senesinde Kerkük'te doğmuş ve orada ibtidai tahsilde bulunmuştur. Sinleri kemale gelince, amcaları Sadrazam Divan Kitabeti'nde bulunan Urfa'da, Hamevi-zade Medresesi'nde hücre-nişin Şeyh Abdünnebi Efen di'nin sohbetine erişmiştir. Müşarünileyhin işareti üzerine, İstanbul'da başka bir mür şidden feyz-yab olacaklarına vakıf olarak, on sene kadar ihtifa-yı hayat içinde dem güzar olup, 1 1 70/( 1 75 7 ) senesinde Ayasofya'da Sure-i Yasin tefsiri okutmuştur.
Ramazan'ın üçüncü günü Muhammed Agah Ağa 1 7 2 hazretleri, müridanından ba'zılarıyla cami' -i şerife gelip, Emin Efendi'nin dersinde bulunarak, hitam-ı derste görüşmüş ve alıp konaklarına götürmüştür. Nazar-ı kimya-eserleriyle hayli zaman te ali-i hallerine çalıştılar. Sonra hafidelerini tezvic eylediler. l 193/( 1 779)'te Bursa'ya azimetle Şehadet Cami'-i şerifi civarında San-zade Ko nağı'nda mukim oldular. Bir kaç defa İstanbul'a gelip gittiler. Sultan Selim-i salisin hal'i sırasında Bursa'ya azimetle, evvelce Cami' -i Kebir'den Maksem'e giden İnebey Caddesi'nde inşa eyledikleri dergah-ı şerifte sakin oldular.
Bu dergah Veled Habib ma'bed-i şerifine muttasıldır. Burada meşgul-i ibadet oldular. Tefsir, Hadis ve Mes nevi-i şerif tedrisiyle iştigal ettiler. 1 228/( 1 8 1 3 ) senesi Muharremü'l-haramında hastalanarak bir Cum'a günü cum'a vakti, "Hayyun, Kayyumun, Allah" diyerek azim-i ravza-i cemal oldular. Cenaze na- 1 72. O zamanın mütehayyizanına da ağa derler idi . Agah Ağa, öyle bir ağa idi ki, vükela, vüzera, ule ma ve urefa, onun meftunu olmuşlardı. 1 80 Set'ine - i Evliya mazı Cami'-i Keblr'de cemaat-i kübra ile ba'de'l-eda mefarık-ı ta'zimde dergah-ı şerif lerine nakl ile merkad-i müniflerine defn olundular.
Türbeleri ziyaret-gahdır. Ey şems-i pür-ziyô.-yı kerem Hazret-i Emin Zerre-nigah luıfun umar bende-i kemin Hz. Şeyh'in türbelerini ziyarete muvaffak oldum. Müstakilen bir türbedir. Başka kimse medfün değildir. Kapısının üstünde: .Jll J_,... ) J ..L...:> . Jr.AJI yl:...,. J Y\ı ı Fi \)l : r-1... J .Jll \ Jü . r-1... J .Jll Hülasa-i ma'na-i münifi: "Umur-ı dünyeviyyeden ô.ciz klllılığınız zaman, ashlib-ı ku bUr ziyô.retinden fevô.id husüle gelir. " merkezindedir. ş ..t 4i J.r.A! ' ' JJ Jj r-1... J .uı ı .JJ ı J_,... ) Jü .JJ ı ) ö .flf° -.sıi ,y- , m . r-1... J .uı ı .JJ I J_,... J J ..L...:> .
ö ?-'J ı /9 1/ Türbe-i münevvereleri pek ruhani ve gayet nuranidir. Cılmi'-i şerife ve tür be-i münlfeye muttasıl bir mahall-i mahsusu vardır ki, burası az karanlık olup, bura da hatm-i hacegan yaparlar imiş. O zamanı düşündüm. Müstağrak-ı haşyet oldum. Hakk-ı alilerinde Şeyh Mustafa Müştak-ı Kadiri hazretleri şu sGretle mediha-gG oluyorlar: Ey burc-ı metin kevkeb-i evc-i yakin* Şems-i mualla-nişln Hacı Muhammed Eınln Ma' den-i ilm ü haya mahzen-i kô.n-ı ata Menba' -ı cUd u sehô.
Hacı Muhammed Eınln Pô.dişeh-i izz ü nô.z melce-i ehl-i niyô.z Mahrem-i erbô.b-ı nô.z Hacı Muhammed Eınln Gevher-i bahr-ı hüner cevher-i pak.ize-ter Lülü-i zlver-makar Hacı Muhammed Eımn 1 73 . EbG Hüreyre (r.a. )'den rivay t: RasGlullah (s.a.v) buyurdu: "Kabirleri ziyaret ediniz: Zira size ahi reti hatırlatır." ResGlullah (s.a.v) doğru buyurdu. Müslim, Sahih, Cenfüz, 1 08.
(H.) Neccar-zade Şeyh Rıza Efend i Hazretleri 181 Şem' -ı harlm-i edeb seyyid-i valô.-neseb Talib-i dUlar-ı Rab Hacı Muhammed Emin Vakıf-ı sırr-ı kalem server-i ehl-i rakam Zlit-ı ceülü'ş-şiyem Hacı Muhammed Emin Bülbül-i bağ-ı visiil tütl-i şlrin-ınakal Şa'şaıı- i Zü'l-Celal Hacı Muhammed Emin Sa't-i rah-ı Huda raWb-ı rılz-ı lika Tarik-i ucb u riya Hacı Muhammed Eımn Sıdk ile leyl ü nehar abid-i Perverd-gar Müşfik-i Müştak-ı zar Hacı Muhammed Emin Hakk-ı alilerinde şuara-yı zamandan Raşid Efendi mutavvel bir kaside yazmıştır.
Son beyitlerini yazıyorum: Ah ol Eımn-i vahdet ü sultaıı-ı ma'rifet Göçdü bekayı eyledi bi'z-zat aşiyan Halk-ı cihan değil yalınız suz-nak olan Damen-güşı'i-yı bezm-i büka oldu kudsiyan Al.lah feyz-i eıwer-i rılhuyla feyz-yab İtsün muhabbetiyle mürldanı her zamaıı Haddin değil eğerçi beyan eylemek veli Böyle olur zuhur-ı hayalat-ı şairan Tfüih-i hin-i fevtine bu mısraııyn ile Raşid hakir bende-i dlrlnesi yazan Ahz u ata-yı perveriş-i tünd-i Nakşıbend Bir beyt içinde dere olunup eyledim beyan Kıldı Eınln Efendi beka semtini makam Oldu Eınln Efendi baka semtine revan ( .:ıı J J .ı..::..
LAı <.S...l:t l .:,ıy l <.S..Ü _,ı) = 1 2281 74 1 74. İ barenin hesaplanmasından 1 2 1 1 çıkmaktadır. ( H ) Senih Efendi merhumun söylediği tarih: Söyledi tarlh-i mu' cem şimdi neslinden Eınln Göçdü Allah'a Emln-i hô.cegô.n-ı Nakşıbend ( .:ı ıy. ı ....u ı Ş ) Hoca Neş'et Efendi merhumun söylediği tarih: Cevheri bir hoş düşüp W.rıhini ol dem didim Bağ-ı Nalmin gülü al-i Muhammed el-Emin ( \' ı ..L...-. JI 4) 1 1s t_ Emin Efendi hazretleri cidden eiizım-ı evliyau'llahdandır. Rütbe-i arifiinelerinin ulviyyetini insan takdirden aciz kalır. Hulefii - yı kiramının her biri bir hazine-i ma'ri fet-i ilahiyyedir.
O hazinenin menbaındaki zenginliği düşündükçe cenab-ı Emin'e hürmetim artıyor. Çeşme-i fuyfizat-ı arifiinelerinden müstefiz olanlar meyanında Bur sa'da Ahmed Gazz'i-zade Şeyh Abdullat'if Efendi hazretleri, mürşid-i mükerreminin li san-ı dürer-barından şeref-sadır olan hakayık ve dakayıkı zabt etmiş, beşyüz büyük sa hifeyi ihtiva eden, Kitabu'l-Viikıiit nam eseri 1 76 vücuda getirmiştir. Bunun mütala ası, Hz. Em'in'in ne yüksek bir mertebe-i irfana sahih olduğunu gösterir.
Teberrüken bir nebzecik naklediyorum: "Benim ol daimü'l-bakr göründüm sureta insan Eşref-zade hazretlerinin bu sözlerinin ma'nasında pek çok kil u kal olmuştur. Halbu ki o, sırr-ı insandır. Zira insanın sırrı, şarab-ı mevti nuş eylemez. Bir salik, rütbe-i sır ra vasıl oldukda, lisan-ı sırrından, "Daimü'l-baki" diye sacla gelir. Ol zevat-ı kiram ki, cesed ve ruhdan geçip, şarab-ı aşkı içerek, mertebe-i sırra reside olalar, tecelli-i nur-ı tevhidi, mertebe-i dilde ayan görüp, Hak'dan gayrı bir şey müşahede eylemez ler. Bu makama, "La mevcude illa Hu" makamı derler.
Bu rütbeye varıp, nfir-ı zatı, ayine-i kalbinde gören aşık, gayrın müşahedesinden masrfif olup, "La mevcude illa Hu" der ve lisan-ı ır? öyle kelam-ı gamız tekellüm eyler ve bu sır ta'bir olunan , esrar, ( JJ ıJ' .Y ..:...>.A.i J ) l 77 sırrından zuhura gelmiş bir sırdır ve "sır" derfin-ı ruh da mest Urdur. c;ed, ruhun zarfı; ruh, sırrın zarfıdır. Makam-ı sırra vuslat, mür şid-i kamile irade getirip, ibadet ve taat, riyazet ve perhiz ederek, teslimiyyet-i tam- 1 75. i barenin hesaplanmasından 1 1 32 çıkmaktadır. (H) 1 76. Bu eser Bursa'da, Kütüphane-i Umumi, Orhan Kitapları meyanında vardır.
l stanbul'da Fatih'te M illet Kütüphanesi'nde Pertev Paşa Kitapları meyanında 295 numarada mevcuddur. 177. Ruhumdan ona üfledim . . . " H icr Suresi, 29. ( H ) . Neccar-zade Şeyh Rıza Efendi Hazretleri 183 me ile mürşide ram olup, ateşi aşk-ı ilahi ile vücudu ihrak edip, can ü tenden geçip, rfıhaniyyetinden dahi tahlis-i giriban edenler, sırr-ı "sırra" vasıl olurlar. Sırr-ı "sırr"a erbab-ı esrardan gayri kimse vakıf değildir. "Deyeıı bilmez, bilen duymaz." buyrul muştur. Bu rütbe, ilm ü irfan ve da'va ile hasıl olmaz. Belki cehd ü ihtimam ve ter biye-i mürşid ile olur.
Yiıürdüm Yfısufum Keıı'iiıı ilinde Yfısufum buldum Keıı'iiıı bulunmaz Aşık Yunus hazretleri ne güzel buyurmuştur. Yusuf, yar; Ken'an, ağyardır. Yusuf'dan murad, vahdet; Ken'an'dan murad, kesrettir. Kesret, Ken'an'da; Yusuf, vahdette bu lundukda Yusuf olup, Ken'an görünmez. Nitekim, Hz. M ısri, bu sırra işaret buyurur: Ben sanurdum iilem içre hiç bana yiir kalmadı Ben beni terk eyledüm gördüm ki ağyiir kalmadı Enaniyyet Ken'an'dır; mahviyyet, Yfısuf'dur. Kemal husulünde enaniyyet fani olur. Yusufdan murad, ruhdur. Ken'an'dan murad ceseddir. Ken'an-ı cesede, Yusuf ruh-ı sırr oldu. Görünmez, ne makam olduğu bilinmez.
"Yfısufum buldum Ken'iin bulun maz" demek, ruh, bakidir; lakin, Ken'an, cism-i faniden her zaman ele girmez. Elde iken kadrini bilip, alet-i cevarihı Hak yoluna sarf eylemektir." * * * Kalb-i fakiranemde, Hz. Emin'e öyle bir incizab-ı külli vardır ki, onu lisan-ı kal ile ta'rife kudret-yab olamam. Yetişdirdiği zevatın her birinin tercüme-i halini yazar ken, onun kudret-i ilmiyye vü irfaniyyesi aklımın ma-verasına çıkmıştır. Öyle bir mu habbet-i kamile ile meczGbuyum ki, her gün her dakika kalbime hatırası, zinet-efza dır. Kabr-i enverlerini ziyaret şerefine mazhar olduğum zaman ziyadesiyle münbasıt olmuş idim.
Nesim-i feyzi daima kalb-i fakiranemi ihtizaza getirir.
Aşık oldum görmeden simiim ben Ruhuna el-Fatiha her subh u şam * * * Sana bağlanmış olan oldu emin Ne Emin' sin ne Emin' sin ne Emin Medhiyye-i acizanem: Şeyh Emln-i Nakşıbendl'nin gönül meftunudur Medhi babında huruştirıdır gönül ce yhunudur Server-i erbab-ı irfan-ı zaman mürşidleri Dürr-i şeh-var-ı beyanı sırr-ı Hak meknunudur Dest-gah-ı rüşd-i feyzinden çıkarmış hayli zat Her biri mazbUt-ı ehl-i asr olup memnuııudur Çeşme-i lib-ı haylitından içen bulmuş safa Aşık-ı irfaıı olanlar lutfunun medyunudur Kendisi Leylli-yı vakt olmuş idi el-hak ferıd Bezm-i irfanında müştliklin anın Mecnun'udur Aşina-yı rliz-ı Mevlli-yı Kerimü'l-Müstelin Olduğundan sözleri ilm-i ledün mazmunudur Bende-i dlrlne-i mahbUb-ı Hak Vassdfına Dilimli himmet-nisardır dil anın meşhUnudur Bursa'da Hz.
Mısrl Asitanesi şeyhi Muhammed Şemseddin Efendi'nin medhiyyesi: Hazret-i kamil mükemmil Şeyh Emln-i pür-vefa Kutb-ı alem dinse şlinında anın el-hak seza Ol ferldü' d-dehr olup olmuşdu asrında vahld Feyz-bahşa-yı gürUh-ı arifin müşkil-güşa Validinden maderinden Seyyid-i all-tebar Olduğunda şüphe yokdur hadi-i rah-ı Huda Arif-i sırr-ı hakayık vakıf-ı ilm-i ledün Nlişir-i envar-ı tevhld sahib-i cUd u seha Cedd-i paki gavs-i a'zam Pır Geyllinl anın Varis-i ilm ü kemali oldugudur bl-merli Arifinin kutbu uşşakın içinde ser-bülend Feyz-i nakşı Mevlevl'dir kendisinden ru-nümli
