Muhammed b. Nâsır ed-Der‘î

Der‘a vadisinde yetişmesi

Ebû Abdullah Muhammed b. Muhammed b. Ahmed b. Nâsır ed-Der‘î 1011/1603’te Fas’ın güneyindeki Der‘a bölgesinde doğdu. İlim tahsiliyle Şâzelî terbiyeyi birlikte yürüttü; fıkıh, hadis, dil, tıp ve tasavvufla ilgilenen çok yönlü bir âlim-şeyh olarak tanındı.

Tamgrût zâviyesi

XVII. yüzyılın ortalarında Tamgrût’taki eğitim ve zâviye çevresinin başına geçti. Burayı yalnız zikir yapılan bir tekke değil; ders, yazma eser, misafir ağırlama, toplumsal dayanışma ve Sahra güzergâhları arasında haber ve bilgi dolaşımı sağlayan büyük bir merkez haline getirdi. Nâsıriyye adı onun Nâsır nisbesinden doğdu.

Şâzelî irşadının bir kolu

Nâsıriyye, Şâzeliyye’nin Kuzey Afrika’daki kollarından biridir; daha yakın silsile tertiplerinde Zerrûkıyye çevresiyle ilişkilendirilir. Yolun virdinde istiğfar, Hz. Peygamber’e salavat ve kelime-i tevhid temel unsurlardır. Zamanla sûre okumaları, Delâʾilü’l-ḫayrât ve pîrin bazı manzumeleri de evrâda dahil edilmiştir. Sonraki uygulamalar kurucu döneme aynen geri taşınmamalıdır.

Hac ve bilgi ağı

Nâsıriyye’nin geniş coğrafî tesiri, şeyhin oğlu Ahmed b. Muhammed b. Nâsır’ın altı hac yolculuğuyla daha görünür hale geldi. Ahmed’in Mısır, Hicaz, Irak, İran ve Afrika güzergâhlarında kurduğu bağlantılar ile topladığı kitaplar Tamgrût kütüphanesini büyüttü. Bu yolculuklar oğluna aittir; kurucu Muhammed b. Nâsır’ın hayatıyla karıştırılmamalıdır.

Eser ve öğretim mirası

Muhammed b. Nâsır’a fıkıh, zikir, dua, tıp ve eğitim konularında metinler nispet edilir. Ancak yazma kataloglarındaki aynı veya benzer adlı eserlerin müellif nispetleri ayrıca denetlenmelidir. Onun kalıcı tesiri tek bir kitaptan ziyade Tamgrût’ta kurduğu öğretim kurumu ve yetiştirdiği aile-halife ağıdır.

Vefatı

1085/1674’te vefat etti ve Tamgrût’a defnedildi. Zâviye, oğulları ve sonraki Nâsırî şeyhleri vasıtasıyla Mağrib ve Sahra’da etkisini sürdürdü.