Mehmed Hayâtî Efendi

Kökeni ve Edirne yılları

Kaynaklar Mehmed Hayâtî Efendi'yi Horasan-Buhara kökenli gösterir. Osmanlı coğrafyasına geldikten sonra Edirne'ye geçti ve burada Gülşeniyye'nin Sezâiyye kolunun pîri Hasan Sezâî Efendi'nin sohbet çevresine katıldı. Bu temas, onun farklı Halvetî meşrep ve çevrelerini tanıdığı ilk devreyi oluşturur.

Serez'deki seyrüsülûkü

Daha sonra Serez'e giderek Şeyh Hüseyin Serezî'ye intisap etti. Ramazâniyye irşad hattında seyrüsülûkunu tamamladı ve hilâfet aldı. Hayâtiyye, bu sebeple Halvetiyye'nin Ahmediyye ana gövdesinden Ramazâniyye aracılığıyla ayrılan tarihî bir kol olarak gösterilir; Hasan Sezâî ile ilişkisi ise ayrı bir sohbet ve eğitim temasıdır.

Kırçova ve Ohri

Hilâfetinin ardından Kırçova ve Ohri'ye yöneldi. Ohri'deki Zeynelâbidin Paşa Medresesi'ni bir irşad merkezine dönüştürerek Hayâtiyye Âsitânesi'nin temelini attı. Böylece kol, Rumeli'de medrese, tekke ve şehir hayatını bir araya getiren kalıcı bir merkez kazandı.

Hayâtiyye kolu

Hayâtiyye adı Mehmed Hayâtî Efendi'ye nispet edilir. Sâdık Vicdânî, onun ismini kaydetmekle birlikte hayatı hakkında ayrıntılı bilgi bulamadığını söyler; sonraki tarikat tarihi çalışmaları, Sefîne kayıtları ve Rumeli tekke hafızası Edirne-Serez-Kırçova-Ohri güzergâhını belirginleştirir. Kolun sonraki temsilcileri ve tekkeleri, bu ana irşad merkezinden hareketle ayrıca değerlendirilmelidir.

Vefatı ve kabri

1180/1766'da vefat etti. Ohri'deki Hayâtiyye Âsitânesi hazîresine defnedildi. Bazı ikincil kayıtlarda milâdî tarih 1767 olarak yuvarlansa da hicrî 1180'in kaynakta verilen karşılığı esas alınarak 1766 tarihi kullanılmıştır.