Kadı Mehmed Emin Efendi

Kumrulu’da doğumu ve ilmiye tahsili

Mehmed Emin Efendi 1155/1742’de Fâtih Camii yakınındaki Kumrulu Mescidi, diğer adıyla Mimar Sinan mahallesinde doğdu. İlk öğreniminden sonra Fâtih Camii çevresindeki âlimlerden yüksek tahsil gördü. Kendisine müderrislik rüûsu verildi; ilmiye mesleğinde Rumeli kadılığına kadar yükseldi. “Kadı Emin Efendi” diye tanınması bu meslek hayatından gelir.

Moravî Mehmed Emin’e intisabı

Kumrulu Mescidi’ndeki Salı Dergâhı’nı yöneten Moravî Mehmed Emin Efendi’ye intisap etti. Seyrüsülûkünü tamamladıktan sonra tâc ve hırka giydi, izin ve icâzet aldı. Mürşidinin 1209/1794-95’te vefatı üzerine Salı Dergâhı meşihatı Abdurrahman Hilmi Efendi’nin teklifiyle kendisine verildi; burada on yıl hizmet etti.

Âsitâne postu

1219/1804’te Makarnacı Hâfız Mustafa Efendi’nin ardından Cerrâhî Âsitânesi postuna geçti. Postnişinliği yaklaşık bir yıl sürdü. 8 Şâban 1220 gecesi, 1 Kasım 1805 tarihinde vefat etti. Fâtih Camii’ndeki cenaze namazı ve âsitânedeki tarikat merasiminden sonra mürşidi Moravî Mehmed Emin Efendi’nin kabrinin ayak ucuna defnedildi.

Yazı ve eser mirası

Kaynak onu “sâhibü’l-âsâr” diye anar. Kendi hattıyla yazdığı ve halifesi Mustafa Efendi’ye izin kaydı düşüp mühürlediği Cerrâhî vird-i sağîri; Yiğitbaşı Ahmed Şemseddin Marmaravî’nin Risâle-i Tevhîd nüshası; bir hilye, Hz. Peygamber’e dair manzum methiyeler, devrân hakkındaki fetvalar ve post tevcih beratı âsitâne arşivinde korunan yâdigârları arasında sayılır.

Kayıp Risâle-i Hamse

Risâle-i Hamse adlı bir eser de ona nispet edilir. Hüseyin Vassâf, eserin mühürlü ve müellif hattı nüshasının bir dönem Fındıklı Dergâhı kütüphanesinde bulunduğuna dair Şükrü Paşa ve aile içi nakilleri kaydeder. Nüshanın yangında yok olduğu veya kurtarılan kitaplar arasında kaldığı konusunda aktarımlar uyuşmaz; günümüze ulaşmış kesin bir nüsha varmış gibi sunulamaz.

Halifesi

Kaynak, Şeyh Mustafa Efendi adlı bir halifesini yalnız icâze ve vird nüshasındaki kayıt üzerinden bildirir; hayatına dair başka bilgi vermediğini açıkça söyler. Bu nedenle aynı adlı başka şeyhlerle birleştirilmemiştir.

Silsiledeki yeri

Cerrâhî silsilenâmesi onu “Kâdı Emin Efendi (V. 1155/1742 · İ. 1220/1805)” şeklinde, Hafız Mustafa Efendi ile Mehmed Arif Efendi arasında kaydeder; CMS künyesi de bu tarihleri verir.

Kaynak notu. Kadı Mehmed Emin Efendi'nin TDV İslâm Ansiklopedisi'nde müstakil bir maddesi bulunmamaktadır. Bu kart, TDV'nin “Cerrâhiyye” maddesindeki umumi kayıtlara, CMS künyesine ve Cerrâhî silsilenâmesine dayanan bir silsile kartıdır. Elde bunun ötesinde bilgi yoktur ve uydurulmamıştır.