tarikat.org
Ara ⌕TR
Ara
Menü

ŞAHSİYET DOSYASI

İsmâil Necâti Efendi

İsmâil Necâtî Efendi, Ahmed Ziyâeddin Gümüşhânevî ve Hasan Hilmi Efendi’den sonra Gümüşhaneli Dergâhı postuna geçen Nakşibendî-Hâlidî şeyhidir.

Yol
Nakşibendiyye
Mekân
1 bağlantı
Unvan
Gümüşhaneli Dergâhı postnişini

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Hayatı ve irşad çevresi

İsmâil Necâti Efendi

Efendi'yi kfüm-i makam ittihaz ile bir vasiyyet-name yazmıştır. lrtihaliyle cenazesi gasl olundu; bir gece dergahta kaldı. Ertesi Cuma günü Bayezld Cami'-i şerifine nakl edildi. Kayserili Hafız Hazım Efendi cenaze namazını kıldırdı. Cemm-i gafü ile Süley maniyye Camii'ne nakl ile Sultan Süleyman Türbesi civarında azizinin yanında ve dla-i rahmet-i Rahmaniyye kılındı. Elliyedi halifesi vardır. Bu hulefasının esamisi, Mustafa Fevzi Efendi'nin tab' u neşreylediği Menakıb-ı Haseniyye nam eserde mezkfirdur. Ayak ucundaki taşta, "Haza Kabru Şeyh Hasan Hilmi (kuddise sırruh ) .

Taiikat- ı aliyye-i Nakşıbendiyye-i Halidiyye meşiiyıh-ı kiramından Gümüşhaneli Dergah-ı şeiifi şey hi Kastamonulu el-Hac Hasan Hilmi Efendi hazretlerinin rUhuna ve kaffe-i ehl-i ıman er vahına li'llahi'l-Fatiha." (yazılıdır. ) i sMAiL NECATI EFENDİ İsmail Necati Efendi merhumun kabri Süleymaniye'de, Gümüşhaneli merhu mun kabr-i mübareki civarındadır.

Kitabe-i seng-i mezarı: Mürşid-i ehl-i tarikat kıdve-i erbilb--ı dln Hazret-i üsıad-ı a'zam tılc-ı fahri'l,arifin Siini-i k.aim-makiim- ı Hazret-i Ahmed Ziya Şems-i feyyaz-ı fazail nilr-ı ayn-ı salikin Nisbet-efzii-yı tarikat rehber-i ilm-i butun Zübde-i erbab-ı siidat mukteda-yı aharin Zü'l-cenahayn Hace İsmlıil Efendi hazreti Varis-i ekme! idi her halde gayetle metin Fevziyd üçler huz.Urunda oku üç Fatiha Burdadır rUh-ı Ziyii Hilmi Necati-i berin '-:1-..r. "ıJ° "l,..P C)J J;, o.:ı JJ! )= 1 5 Cemaziye'l-evvel 1 338/5 Şubat 1 336/ ( 1 920)

Vefatı ve Süleymaniye'deki kabri

Sefîne-i Evliyâ, İsmâil Necâtî Efendi'nin kabrinin Süleymaniye'de, Gümüşhâneli Ahmed Ziyâeddin Efendi'nin kabri civarında bulunduğunu bildirir. Böylece Gümüşhâneli Dergâhı'nın ilk üç postnişini aynı hazîrede toplanmış olur.

Kaynak, mezar taşı kitâbesini bütün hâlinde aktarır. Kitâbe onu tarikat ehlinin mürşidi, din erbâbının önderi, Ahmed Ziyâeddin'in makamının kāim-makāmı, sâliklerin göz nuru ve "vâris-i ekmel" diye anar; iki kanat sahibi anlamındaki "zü'l-cenâhayn" sıfatıyla ilim ile seyrüsülûku birlikte taşıdığını söyler. Kitâbenin altında 15 Cemâziyelevvel 1338 / 5 Şubat 1336 (1920) târihi bulunmaktadır.

Aynı sayfanın hemen öncesi ise selefi Kastamonulu Hasan Hilmi Efendi'ye aittir: cenaze namazının Kayserili Hâfız Hâzım Efendi tarafından kıldırıldığı, büyük bir kalabalıkla Süleymaniye Camii'ne nakledilerek Sultan Süleyman Türbesi civarında şeyhinin yanına defnedildiği ve halifelerinin adlarının Mustafa Fevzi Efendi'nin bastırdığı Menâkıb-ı Haseniyye'de sayıldığı kaydedilir. Bu kayıtlar Necâtî Efendi'ye değil selefine aittir; buraya, kabrin bulunduğu yeri ve dergâhın sıralanışını açıklamak üzere alınmıştır.

Safranbolu'dan İstanbul'a

Safranbolu'nun Oğulveren köyünde doğdu; Mehmed Efendi'nin oğludur. Tahsilini Safranbolu'da müftü Mehmed Hilmi Efendi'nin yanında tamamladıktan sonra ailesiyle birlikte İstanbul'a yerleşti. Burada, başta Ahıskalı İbrâhim Efendi olmak üzere çeşitli hocaların derslerine devam ederek 1868'de icâzet aldı.

Dersiâmlık, müderrislik ve huzur dersleri

1876'da açılan ruûs imtihanını kazanarak dersiâm oldu ve Beyazıt Camii'nde ders vermeye başladı. 1879'da ibtidâ-i hâric müderrisliğine tayin edildi, aynı yıl mûsıle-i Sahn müderrisliğine terfi etti; 1892'den itibaren icâzet vermeye başladı. 1897'de dördüncü rütbeden Mecîdî ve Osmanlı nişanları verildi. 1909'da Dârü'l-hilâfeti'l-aliyye kısm-ı âlî hadis dersi müderrisliğine getirildi. 1896-1908 yılları arasında muhatap, 1909-1910 yıllarında mukarrir olarak huzur derslerine katıldı.

Gümüşhânevî Dergâhı'nda irşad

Nakşibendî-Hâlidî şeyhlerinden Ahmed Ziyâeddin Gümüşhânevî'ye intisap etti; seyrüsülûkünü tamamlayıp icâzet aldı. Hasan Hilmi Efendi'nin vefatından sonra, 1911'de Gümüşhânevî Dergâhı'nda irşada başladı. Bu dergâhta ayrıca Gümüşhânevî'nin Râmûzü'l-ehâdîs adlı kitabını okuttu, talebe yetiştirdi ve icâzet verdi. Medrese hocalığı ile dergâh postu böylece aynı kişide birleşmiştir.

Vefatı ve Süleymaniye'deki kabri

İstanbul'da vefat etti ve Süleymaniye Camii ön hazîresinde kapalı bir türbeye defnedildi. Vefatına Mustafa Feyzi Efendi, “Feyziyâ üçler huzûrunda oku üç Fâtiha / Burdadır rûh-ı Ziyâ, Hilmî, Necâti berîn” beytini tarih düşürmüş, bu beyit mezar taşı kitâbesine de yazılmıştır. Demokrat Parti döneminde Kanûnî Sultan Süleyman'ın türbesi tanzim edilirken hazîredeki kapalı türbeler yıkılınca mezarı açık bir kabir hâline gelmiştir.

Ailesi

Cumhuriyet döneminin ilk İstanbul müftüsü Mehmed Fehmi (Ülgener) onun oğlu, iktisatçı ve sosyolog Sabri Fehmi Ülgener ise torunudur.

COĞRAFÎ HAFIZASultan Süleyman TürbesiMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi1 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını açHoca, talebe ve tarihî etki ağıAğda gör →

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

4 kayıt

İlk 4 kayıt gösteriliyor

KAVRAM

Mezar taşı kitâbesinde "kāim-makām-ı Hazret-i Ahmed Ziyâ"

Kitâbe onu Ahmed Ziyâeddin Gümüşhânevî'nin kāim-makāmı ve "vâris-i ekmel"i olarak anar, zü'l-cenâhayn sıfatıyla hem zâhir hem bâtın ilmine nisbet eder.

Metni gösterMetni daralt

Sefîne, İsmâil Necâtî Efendi bahsinde mezar taşı kitâbesini olduğu gibi nakleder. Kitâbe onu tarikat ehlinin mürşidi, din erbâbının önderi ve "sânî-i kāim-makām-ı Hazret-i Ahmed Ziyâ" diye tanıtır; yani Gümüşhâneli Ahmed Ziyâeddin Efendi'nin makamına oturan halef olarak konumlandırır. Bir başka mısrada "Zü'l-cenâhayn Hâce İsmâil Efendi hazreti / Vâris-i ekmel idi her hâlde gāyetle metîn" denir.

"Zü'l-cenâhayn" (iki kanat sahibi) tabiri, tekke geleneğinde medrese ilmi ile tarikat terbiyesini birlikte taşıyan kişiler için kullanılır; Gümüşhâneli Dergâhı'nın kendini hem ilim hem seyrüsülûk merkezi olarak tarif eden çizgisiyle uyuşur. Kitâbe ayrıca onu ilm-i bâtının rehberi ve sâdât erbâbının seçkini sayar.

Çerçeve. Mezar taşı kitâbesi bir belge olmakla birlikte tarafsız bir belge değildir: yakınları tarafından, övgü ölçüleriyle yazılır. Buradan çıkarılabilecek sağlam tarihî bilgi, onun dergâh çevresince Gümüşhânevî'nin makamının devamı sayıldığı ve bu iddianın taşa yazılacak kadar açık olduğudur. Kitâbedeki nitelemeleri şahsî meziyet raporu gibi okumak yerine, dergâhın kendi silsile anlatısını nasıl kurduğunun kaydı olarak okumak daha doğrudur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ.
KAVRAM

Süleymaniye'de "üçler" ve üç Fâtiha

Kabri Süleymaniye'de Gümüşhânevî'nin kabri civarındadır; kitâbenin son beyti orada yatan Ziyâ, Hilmi ve Necâtî'yi "üçler" diye anıp ziyaretçiden üç Fâtiha ister.

Metni gösterMetni daralt

Sefîne, İsmâil Necâtî Efendi'nin kabrinin Süleymaniye'de, Gümüşhâneli merhumun mübarek kabri civarında bulunduğunu kaydeder. Kitâbenin son beyti bu üçlüyü tek nefeste anar: "Fevziyâ üçler huzûrunda oku üç Fâtiha / Burdadır rûh-ı Ziyâ Hilmi Necâtî-i berîn". Beyit hem tarih düşüren şairin mahlasını (Fevzî) hem de yan yana yatan üç postnişinin adını verir: Ahmed Ziyâeddin Gümüşhânevî, Hasan Hilmi Efendi ve İsmâil Necâtî Efendi.

Kitâbenin altında 15 Cemâziyelevvel 1338 / 5 Şubat 1336 (1920) târihi kayıtlıdır.

Çerçeve. Bu beyit, dağınık bir mezar listesini bir ziyaret âdetine çeviriyor: üç postnişin tek bir hitap noktası hâline gelmiş, ziyaretçiye verilen tâlimat da buna göre üçlenmiştir. Tekke kültüründe silsile böyle somutlaşır — sözlü bir sıralama değil, aynı hazîrede yan yana duran kabirler olarak. Kitâbedeki târihin vefat günü mü yoksa taşın dikildiği tarih mi olduğu metinde ayrıca belirtilmemiştir; ihtiyatla "kitâbede kayıtlı târih" olarak anılmalıdır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ.
TARİHÎ KAYIT

Türbe, kabir ve ziyaret kaydı 1

Kayserili Hafız Hazım Efendi cenaze namazını kıldırdı. Cemm-i gafü ile Süley­ maniyye Camii'ne nakl ile Sultan Süleyman Türbesi civarında azizinin yanında ve­ dla-i rahmet-i Rahmaniyye kılındı. Bu hulefasının esamisi, Mustafa Fevzi Efendi'nin tab' u neşreylediği Menakıb-ı Haseniyye nam eserde mezkfirdur.

Metni gösterMetni daralt

Kayserili Hafız Hazım Efendi cenaze namazını kıldırdı. Cemm-i gafü ile Süley­ maniyye Camii'ne nakl ile Sultan Süleyman Türbesi civarında azizinin yanında ve­ dla-i rahmet-i Rahmaniyye kılındı. Bu hulefasının esamisi, Mustafa Fevzi Efendi'nin tab' u neşreylediği Menakıb-ı Haseniyye nam eserde mezkfirdur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 2.
TARİHÎ KAYIT

Silsile ve aktarım bağı 2

Taiikat- ı aliyye-i Nakşıbendiyye-i Halidiyye meşiiyıh-ı kiramından Gümüşhaneli Dergah-ı şeiifi şey­ hi Kastamonulu el-Hac Hasan Hilmi Efendi hazretlerinin rUhuna ve kaffe-i ehl-i ıman er­ vahına li'llahi'l-Fatiha." (yazılıdır. ) i sMAiL NECATI EFENDİ İsmail Necati Efendi merhumun kabri Süleymaniye'de, Gümüşhaneli merhu­ mun kabr-i mübareki civarındadır. Kitabe-i seng-i mezarı: Mürşid-i ehl-i tarikat kıdve-i erbilb--ı dln Hazret-i üsıad-ı a'zam tılc-ı fahri'l,arifin Siini-i k.aim-makiim- ı Hazret-i Ahmed Ziya Şems-i feyyaz-ı fazail nilr-ı ayn-ı salikin Nisbet-efzii-yı tarikat rehber-i ilm-i butun Zübde-i erbab-ı siidat mukteda-yı aharin Zü'l-cenahayn Hace İsmlıil Efendi hazreti Varis-i ekme! idi her halde gayetle metin Fevziyd üçler huz.Urunda oku üç Fatiha Burdadır rUh-ı Ziyii Hilmi Necati-i berin '-:1-..r. "ıJ° "l,..P C)J J;, o.:ı JJ! )= 1 5 Cemaziye'l-evvel 1 338/5 Şubat 1 336/ ( 1 920)

Metni gösterMetni daralt

Taiikat- ı aliyye-i Nakşıbendiyye-i Halidiyye meşiiyıh-ı kiramından Gümüşhaneli Dergah-ı şeiifi şey­ hi Kastamonulu el-Hac Hasan Hilmi Efendi hazretlerinin rUhuna ve kaffe-i ehl-i ıman er­ vahına li'llahi'l-Fatiha." (yazılıdır. ) i sMAiL NECATI EFENDİ İsmail Necati Efendi merhumun kabri Süleymaniye'de, Gümüşhaneli merhu­ mun kabr-i mübareki civarındadır. Kitabe-i seng-i mezarı: Mürşid-i ehl-i tarikat kıdve-i erbilb--ı dln Hazret-i üsıad-ı a'zam tılc-ı fahri'l,arifin Siini-i k.aim-makiim- ı Hazret-i Ahmed Ziya Şems-i feyyaz-ı fazail nilr-ı ayn-ı salikin Nisbet-efzii-yı tarikat rehber-i ilm-i butun Zübde-i erbab-ı siidat mukteda-yı aharin Zü'l-cenahayn Hace İsmlıil Efendi hazreti Varis-i ekme! idi her halde gayetle metin Fevziyd üçler huz.Urunda oku üç Fatiha Burdadır rUh-ı Ziyii Hilmi Necati-i berin '-:1-..r. "ıJ° "l,..P C)J J;, o.:ı JJ! )= 1 5 Cemaziye'l-evvel 1 338/5 Şubat 1 336/ ( 1 920)

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 2.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

  1. [1]Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ
  2. [2]Sefîne-i Evliyâ - Cilt 2
  3. [3]Sefîne-i Evliyâ
Ortak kaynak kataloğunu aç →