Şeyh Hasan-ı Adli Efendi

Hayatı, irşadı ve metinleri

Hasan b. Muhammed b. Ali'dir. Lakabları Adlullâh; künyeleri Ebu'l-Mütevekkil'dir. Rumeli'de İştib'de dünyâya gelip, meşhür âlim Taşköprülü-zâde Kemâl Efendi'den tahsil-i ulüm eylemiştir. Hasan Necmeddin Efendi hazretlerine nice müddet hizmet edip, nâil-i hilâfet olmuş, pek çok yerleri dolaşarak nice cânlar uyandırmıştır. Balat Dergâhı'nda meşihati olduğu gibi, Yanya ve Manastır taraflarında bulundukları sırada şeyhinin intikâli üzerine da'vet-i pâdişâhi ile İstanbul'a gelip, hânkâh-ı Hz. Sünbül'de şeyh olmuştur. Mazanna-i kirâmdan pek mübârek bir zât-ı âli-kadr idi. Tergibât nâmında bir eseri vardır. Şu kaside-i tevhidiyye kendilerinindir:

Cennetin didi ol Rastlu'llâh
Semen-i lâ-ilâhe illâ'llâh
Aslını saldı gülşen-i câna
Şecer-i lâ-ilâhe illâ'llâh
Anın içün gıdâsı rüh oldu
Semer-i lâ-ilâhe illâ'llâh /285/Hıfz ider cânı şerr-i şeytândan
Siper-i lâ-ilâhe illâ'llah

Mâ-sivâyı bu dâr niheng-âsâ Ejder-i lâ-ilâhe illa'llâh “Küntü kenz'i sana ayân eyler Güher-i lâ-ilâhe illa'llah Getürür bahr-i vahdeti cüşa Eser-i lâ-ilâhe illâ'llâh İki kat itdi pir-i gerdünu Kemer-i lâ-ilâhe illâ'llâh Virgürür aşka câmi'-i aşkın Minber-i lâ-ilâhe illâ'llâh İltürür râhını cinâna senin Rehber-i lâ-ilâhe illâ'llâh Kandırır teşne-dilleri âhir Kevser-i lâ-ilâhe illâ'llâh Vâsıl-ı râh-ı Hakk oldun ise Mazhar-ı lâ-ilâhe illâ'llâh Sadef-i kalbe düşse incü olur Matar-ı lâ-ilâhe illâ'llâh Cünd-i şeytânı târ-mâr eyler Asker-i lâ-ilâhe illâ'llâh Başına giydi kim ki şâh oldu Efser-i lâ-ilâhe illâ'llah Şark u garbda irişdi açılıcak Şehber-i lâ-ilâhe illa'llah Tâs-ı çarhi olup geçer arşa Hançer-i lâ-ilâhe illâ'llâh Cân u dil göklerin münevver ider Kamer-i lâ-ilâhe illâ'llâh

Sünbüliler Faslı 413
Hırmen-i dilde mâ-sivâyı yıkar
Şerer-i lâ-ilâhe illa'llâh
Doğıcak yakdı zulmet-i küfrü
Ahter-i lâ-ilâhe illâ'llah
İrişelden dile fütüh irdi
Zafer-i lâ-ilâhe illa'llah
Bü-yı vahdet irer yanınca dile
Micmer-i lâ-ilâhe illâ'llâh
Adliyâ irs ile irişdi bize
Gevher-i lâ-ilâhe illa'llah

“Mübeşşirü'l-Cennet” (41 (مبشر terkibinin işâreti mücibince 1026/(617) târihinde irtihâl-i dâr-ı bekâ eylemiştir. Müstakil türbesi vardır. Sandükasının başındaki levhadan:

Hazret-i Adli Efendi bu idi merd-i ilâh
Âlim ü ârif idi aşk-ı Hudâ'ya âgâh
Aşkla devr iderek itmiş idi mahv-ı vücüd
Zikr ü fikriyle geçerdi şeb نا rüzu her-gâh
Bü-yı hfân ile mest itdi meşâmm-ı cânı
Nefsinin hâhişini eyledi çün istikrâh
Nim-nigâh ile iderdi nice merdi ihyâ
Zer-i hâlisde nühâs itdi tarikm güm-râh
İlmi çün geldi “temütüne taişün” sırı
Cânı cânâna virüp söyledi Allâh Allâh

Hadikatü”l-Cevâmi?, müşârünileyhin hac avdetinde Medine-i Münevvere'de vefât eylediğini, “dahale'l-merkad” (5 4! (دخل terkibine göre, 1009/(1600) senesinde rıhletini yazıyorsa da bunda bir yanlışlık olsa gerektir. Târih de tevâfuk etmiyor.

/286/ Fâtih'de Millet Kütüphânesi'nde Târih kısmında 236/1797 numaralı Vefeyât-ı Ekâbir-i İslâmiyye nâm eserde de 1026 gördüm. Doğrusu budur.

ŞEYH SEYYİD MUHAMMED EFENDİ