Ara
Menü

Hasan-ı Adlî Efendi

Hasan-ı Adlî Efendi (ö. 1617), İştipli bir âlim ve Halvetî-Sünbülî şeyhi; Balat, Yanya ve Manastır’daki hizmetlerinden sonra Kocamustafapaşa Âsitânesi’nde postnişinlik yapmış şair ve müelliftir.

Vefat
1617
Unvan
Sünbülî şeyhi, Kocamustafapaşa Âsitânesi postnişini ve şair

İştip’ten İstanbul’a

Hasan b. Muhammed b. Ali, Adlî mahlası ve Adlullah lakabıyla tanındı; künyesi Ebü’l-Mütevekkil’dir. Rumeli’de İştip’te doğdu. İlim tahsilinde Taşköprülüzâde Kemal Efendi’den faydalandı.

Tasavvuf terbiyesi

Halvetî-Sünbülî şeyhi Hasan Necmeddin Efendi’ye hizmet ederek hilâfet aldı. Balat Dergâhı meşîhatinde bulundu; Yanya ve Manastır çevrelerinde irşad hizmeti yürüttü. Şeyhinin vefatı üzerine İstanbul’a çağrıldı ve Kocamustafapaşa’daki Sünbül Efendi Âsitânesi’nin postnişinliğini üstlendi.

Eseri ve şiirleri

Tergībât adlı bir eseri bulunduğu kaydedilir. Tevhid ve ilâhî aşk eksenindeki manzumeleri, şeriat ile hakikati birbirinden ayırmayan Sünbülî irşad anlayışını yansıtır. Eski OCR metnindeki uzun kaside satırları tashih edilmeden biyografi içine yığılmamış, seçilmiş beyitleri ayrı içerik kaydında korunmuştur.

Vefat tarihindeki ihtilâf

Hadîkatü’l-cevâmi‘ onun hac dönüşünde Medine’de 1009/1600’de vefat ettiğini kaydeder. Hüseyin Vassâf bu bilgiyi kabul etmez; başka vefeyât kayıtları ve tarih manzumesi 1026/1617 yılını destekler. Bu sebeple ana tarih 1617 olarak gösterilmiş, ihtilâf saklanmamıştır.

Kabri

Vefatından sonra müstakil bir kabre defnedildiği aktarılır. Eski dosyanın sonunda başlayan Seyyid Muhammed Efendi biyografisi Hasan-ı Adlî’ye ait değildir.

COĞRAFÎ HAFIZA7 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi7 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

Ağ ve yol

Eserleri ve metinleri

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Tergībât

Hasan-ı Adlî’ye Tergībât adlı bir eser nispet edilir.

Metni gösterMetni daralt

Eserin nüsha ve muhtevası ayrıca yazma katalogları üzerinden doğrulanmalıdır. Mevcut kaynak, eserin adını Hasan-ı Adlî’nin telif mirası içinde kaydeder.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3.

Öğütleri

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Tevhid şiirinden

Hasan-ı Adlî’nin şiirleri tevhid, kulluk, nefsin terbiyesi ve ilâhî yakınlık üzerinde durur.

Metni gösterMetni daralt

Söyle ol nâdâna kim tashîh-i efkâr eylesin
Vasl-ı yâr ise merâmı terk-i ağyâr eylesin

Beyit, maksadı Hakk’a vuslat olan kişinin düşüncesini tashih etmesini ve gönlünü dağıtan bağlardan uzaklaşmasını öğütler.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3.

Şeyh, halife, aile ve post ağı

HOCASI / ŞEYHİSeyyid Hasan Necmeddin EfendiHasan-ı Adlî, Hasan Necmeddin Efendi'nin hizmetinde seyrüsülûkünü tamamlayıp hilâfet aldı.HOCASI / ŞEYHİKeşfî Ca‘fer EfendiŞeyhi. Sünbülî Âsitânesi'nin postnişini (ö. 1026/1617); İstanbul'da tahsilini tamamlamış, ardından Siroz'da bir dergâh kurmuş, babası Necmeddin Hasan Efendi'nin vefatı üzerine padişah fermanıyla âsitâneye postnişin olmuştur. Bir divançesi ile Dürr-i Nazîm ve Silsilenâme adlı iki risâlesi vardır; Sünbüliyye'yi Balkanlar'a taşıyan iki isimden biridir.GELEN BAĞLANTISeyyid Hasan Necmeddin EfendiNecmeddin Hasan Efendi'nin vefatı üzerine padişah fermanı ile Sünbülî Âsitânesi postnişinliğine geçen halefi (ö. 1026/1617).AİLE BAĞISeyyid Hasan Necmeddin EfendiOğlu. İstanbul'da tahsilini tamamlamış, Siroz'da bir dergâh kurmuş; bir divançesi ile Dürr-i Nazîm ve Silsilenâme adlı iki risâlesi vardır.TALEBESİ / HALİFESİEyyûbî Muhammed EfendiEyyûbî Muhammed Efendi, Hasan-ı Adlî’nin terbiyesinde yetişerek hilâfet aldı.

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

İştip (Štip) · Kuzey Makedonyaİştib (Štip)Kaynak, Hasan Adlî Efendi'nin Rumeli'de İştib kasabasında doğduğunu, doğum tarihinin bilinmediğini ve ilk tahsilini babası Muhammed'in yanında yaptığını bildirir. Kasabanın bugünkü karşılığı Kuzey Makedonya'daki Štip'tir; koordinat şehir merkezi ölçeğindedir.İstanbul · TürkiyeİstanbulTahsiline devam etmek için geldiği şehir. Devrin meşhur âlimlerinin ders ve sohbetlerine devam etti; zâhirî ilimleri Kemâleddin Taşköprüzâde'den okudu. Kaynak bu dönemde kadılık ve müderrisliğe, yani makam sahibi olmaya çok istekli olduğunu, Dâvutpaşa semtinde bir arkadaşının evinde gördüğü rüyanın ardından bu isteğin kalbinden silindiğini kaydeder. Hayatının sonraki bütün görevleri de bu şehirdedir.İstanbul · TürkiyeGermiyanlı Yâkub Efendi DergâhıRüyasında gördüğü zâtın Germiyanlı Yâkub Efendi olduğunu öğrenince gittiği ve on beş yıl hizmet ettiği dergâh. Tasavvuf edebini burada öğrendi, riyâzetler çekti, hilâfet ve icâzeti buradan aldı. Kaynak dergâhın semtini vermez; Mısır dönüşünde Üsküdar'a çıktıktan sonra hocasının dergâhına vardığını söylediğinden yapının İstanbul çevresinde olduğu anlaşılır, fakat kesin yer belirtilmediği için koordinat verilmemiştir.Kahire · MısırKahire ve Câmiu'l-EzherHocasının Mısır'daki bir zâviyede çektiği riyâzetleri anlatması üzerine gönlüne düşen arzuyla, yine hocasının izniyle gittiği şehir. Yolda İskenderiye'ye uğrayıp kabirleri ziyaret etti; Kahire'de Câmiu'l-Ezher'de birçok âlim ve velînin sohbetinde bulundu, hocasının tembihi gereği dünya ehlinden uzak durdu. Dönüş yolunda parasız kaldığı Dimyat'ta kendisine kese verilmesi menkıbesi ve Konya'ya uğrayışı bu seyahatin diğer durakları olarak kaydedilir.Konya · TürkiyeMevlânâ Celâleddîn-i Rûmî TürbesiMısır dönüşü uğradığı ve kaynağın “ruhâniyetinden istifâde etti” diye kaydettiği ziyaret durağı. Kaynak ziyaretin tarihini ve Konya'da kalış süresini vermez; koordinat şehir ölçeğindedir. İlişkili kişi dosyası Hasan-ı Adlî Efendi : Hasan-ı Adlî Efendi (ö. 1026/1617), İştipli âlim ve Halvetî-Sünbülî şeyhi; Hasan Necmeddin’den hilâfet alıp Balat, Yanya ve Manastır’da irşaddan sonra Kocamustafapaşa Sünbül Efendi Âsitânesi postuna geçen şair ve müelliftir.İstanbul · TürkiyeBalat Ferruh Kethüdâ ZâviyesiHocasının terbiyesinde kemale erip hilâfet ve icâzet aldıktan sonra tayin edildiği ilk meşihat yeri. Kaynak burada talebe yetiştirmek ve halkı irşadla meşgul olduğunu bildirir; zâviyenin bugünkü durumu ve kesin konumu metinde tarif edilmediği için koordinat verilmemiştir.İstanbul · TürkiyeKocamustafapaşa Dergâhı (Sünbül Efendi Âsitânesi)Şeyh Hasan Efendi'nin vefatı üzerine şeyh tayin edildiği ve ömrünün sonuna kadar bulunduğu âsitâne. Kaynak 1026/1617'de İstanbul'da vefat ettiğini ve Kocamustafapaşa Zâviyesi'ne defnedildiğini açıkça yazar. Bu kayıt, sayfadaki mevcut biyografinin aktardığı iki rivayetle birlikte okunmalıdır: Hadîkatü'l-cevâmi‘ onun hac dönüşünde 1009/1600'de Medine'de vefat ettiğini söyler, mevcut metin ise “müstakil bir kabre defnedildiği” kaydını taşır. İhtilâf çözülmemiş, üç kayıt da görünür bırakılmıştır; yapının kesin konumu kaynakta tarif edilmediğinden koordinat verilmemiştir.

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

  1. [1]Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3
  2. [2]Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ, III, s. 414-415
  3. [3]Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ, cilt II-IV; kişi başlıkları PDF sayfa görüntüsüyle karşılaştırıldı
  4. [4]Kişi dosyasının kaynakları — Hasan-ı Adlî Efendi
Ortak kaynak kataloğunu aç →