tarikat.orgHAYATI VE TARİHTEKİ YERİ
Mavit, Pirinçli ve Tâğ çevresi
Şeyh Abdurrahman Tâğî, 1247/1831-32 yılında Şirvan çevresinde doğdu. Ailesi Hesâmân aşiretine mensuptu ve Mavit/Pirinçli köyüyle ilişkiliydi. Babası Molla Mahmud ilim tahsili için Tâğ’a gitmiş, burada Abdi Bey ile Miranete Hanım’ın himayesini görmüştü. Miranete Hanım’ın yaptırdığı medrese ve vakfettiği arazi, Tâğî ailesinin ilim hizmetinin maddî zeminini oluşturdu. Bu aile çevresi, yalnız bir soy bilgisi değil, medrese, vakıf ve yerel himaye arasındaki ilişkinin örneğidir.
Tahsili ve müderrisliği
İlk derslerini babasından aldı. Molla Abdüssamed Îrunî, Molla Muhammed Ziyâeddin Arvâsî, Mevlânâ Abdurrahman Nemirî Hizanî ve Molla Abdurrahman Tîlî Mellekendî gibi bölge âlimlerinin yanında öğrenimini sürdürdü. Tahsilini tamamladıktan sonra Tâğ Medresesi’nde ders vermeye başladı. Daha sonra Norşin’de kuracağı yapı da medrese ile tekkeyi birbirinden ayırmayan bu eğitim tecrübesi üzerine şekillendi.
Kādirî terbiyesi
Tâğî’nin tasavvufî eğitimi doğrudan Nakşibendiyye ile başlamadı. Önce Abdurrahman Hâlis Talabânî’nin halifesi Hacı Emin Şirvânî’ye, ardından Hamza Tillovî’ye ve Nûreddin Birifkânî’nin halifesi Abdülbârî Çerçahî’ye bağlandı. Kādirî sülûkünü tamamlayarak hilâfet aldı. Bu devre, sonraki Hâlidî aidiyetinin önemsiz bir önsözü değil; onun çok katmanlı irşad eğitimidir.
Sıbgatullah Arvâsî’ye intisabı
Kulat’ta Süleyman Erbusî aracılığıyla Sıbgatullah Arvâsî ile görüştü. Yeni bir mürşide bağlanmadan önce Kādirî şeyhinden izin istedi. İzin, Abdülkādir-i Geylânî ve Nûreddin Birifkânî’ye bağlılığını inkâr etmemesi şartıyla verildi. Böylece intisabı, bir yolu reddederek diğerine geçme biçiminde değil, önceki terbiyeyi koruyarak Nakşibendî-Hâlidî irşad çizgisinde derinleşme şeklinde gerçekleşti.
Dokuz yıllık hizmet ve hilâfet
Sıbgatullah Arvâsî’nin yanında yaklaşık dokuz yıl bulundu. Bu devrede iki yıl İspayirt tarafında kadılık görevi yürüttü; ardından tekrar mürşidinin hizmetine döndü. 1285/1868’de, otuz yedi yaşındayken hilâfet aldı. Bitlis ve Muş çevresindeki köylere giderek ders, sohbet ve irşad faaliyetlerinde bulundu.
Gayda’dan Norşin’e
Sıbgatullah Arvâsî’nin 1870’teki vefatından sonra bir süre Gayda’daki aile ve dergâh çevresine destek verdi. Daha sonra hizmeti Celâleddin Arvâsî’ye bırakarak Tâğ’a geçti; yaklaşık 1875’te Norşin’e yerleşti. Bugünkü Güroymak’la ilişkilendirilen Norşin’de medrese ve tekke işlevlerini aynı çatı altında toplayan kalıcı bir merkez kurdu. On sekiz yıllık irşad devresinin yaklaşık on yılı burada geçti.
Sohbet, ilim ve irşad anlayışı
Kaynakların “Seydâ” diye andığı Tâğî’nin çevresinde sohbet, ilmî dersin alternatifi değil tamamlayıcısıydı. Mektuplarında ihlâs, sünnete bağlılık, hizmet, mürşid–mürid âdâbı ve nefsin payını gözetme üzerinde durdu. Norşin modeli, yalnız zikir yapılan bir tekke değil; talebe yetiştiren, kitap okutan, misafir ağırlayan ve çevre köylerle ilişki kuran bölgesel bir eğitim kurumu haline geldi.
Mektûbât ve İşârât
Tâğî’nin halifelerine ve müridlerine yazdığı mektuplar Abdülkahhar Zokaydî tarafından Mektûbât-ı Seydâ-i Tâhî adıyla derlendi. İşârât ise onun telif ettiği sistematik bir eser değildir; İbrahim Çokreşî’nin Sıbgatullah Arvâsî ile Abdurrahman Tâğî’den kaydettiği sözleri, işaretleri ve vefat çevresindeki anlatıları bir araya getiren bir derlemedir. Bu iki eser, müellif metni ile talebe derlemesini birbirine karıştırmadan okunmalıdır.
1877-78 savaşı ve siyasî hadiseler
1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında halife ve müridlerine mektuplar göndererek seferberlik çağrısında bulundu; üç-dört yüz kişiyle katılmayı düşündüğünü bildirdi. Ancak fiilen hangi safhada bulunduğu kesin belgeyle gösterilemediği için niyet ve çağrı ile doğrudan askerî katılım ayrılmıştır. Şeyh Ubeydullah Nehrî’nin İran’a yönelik hareketi konusunda da kaynaklar uyuşmaz: bazı mektuplar yardım ve dayanışma fikrini gösterirken başka kayıtlar Tâğî çevresinin harekete katılmadığını söyler. Bu ihtilaf tek taraflı bir hükümle kapatılmamıştır.
Murat Nehri köprüsü
Bulanık yakınında Murat Nehri üzerine üç gözlü taş bir köprünün yapılmasına öncülük etti. Yol ve geçiş güvenliğine hizmet eden bu girişim sebebiyle 1885’te üçüncü rütbeden Mecidî nişanı ile taltif edildi. Kayıt, tekke hizmetinin yalnız sohbet ve tedrisle sınırlanmadığını; bölgesel altyapı ve kamusal yarar faaliyetlerine de uzandığını gösterir.
Vefatı, halefiyeti ve yayılan kollar
20 Rebîülevvel 1304/1886’da Norşin’de vefat etti ve burada defnedildi. Ardından Fethullah Verkânisî bir müddet Norşin postunu yürüttü; Tâğî’nin oğlu Muhammed Ziyâeddin’in eğitimini tamamlayıp ona hilâfet verdikten sonra merkezi kendisine bıraktı. Kaynaklar Tâğî’nin on dokuz halifesinden söz eder. Bu ağdan Ohin, Çokreş, Zokayd, Hezân, Taşkesenli ve Kırtıloğlu çevreleri gelişti. Bunların her biri aynı dönemde kurulmuş tek biçimli “şube” değil, ortak Norşin kökünden farklı zaman ve coğrafyalarda oluşan irşad hatlarıdır.