Ara
Menü

Seyyid Sıbgatullah Arvâsî

Seyyid Sıbgatullah Arvâsî (ö. 1287/1870), Seyyid Tâhâ Nehrî'nin halifesi; Kulat'tan Gayda'ya taşıdığı medrese-tekke düzeni ve yetiştirdiği halifelerle Nehrî kolunun Hizan çevresindeki başlıca temsilcisidir.

Vefat
1870
Unvan
Gavs-ı Hizanî; Gayda medrese-tekkesinin kurucu mürşidi

Ailesi ve tahsili

Tam adı Seyyid Sıbgatullah b. Seyyid Lutfullah b. Seyyid Abdurrahman el-Kutbu'l-Arvâsî'dir. Müküs'ün bugünkü Bahçesaray sınırlarında kalan Arvâs köyünde doğdu; doğum tarihi kaynakta kesinleştirilemez. Öğrenimine Arvâs Medresesi'nde başladı; Molla Abdurrahman-ı Tîlî Mellekendî'nin yanında ve Cizre'nin Basret köyündeki ilim çevresinde devam etti.

Mürşid arayışı ve Nehrî

1830-1841 arasında Muhyiddin Sahranî, Mûsâ Bitlisî, Abdülkādir Lêrdî, Hâlid Cezerî ve Sâlih Sipkî gibi bölge şeyhlerinden yararlandı. Seyyid Tâhâ'nın “yuvana dön” çağrısı üzerine Nehrî'ye gitti. Kırk günlük sülûkun ardından bir ay daha sohbette kaldı ve hilâfet aldı. Seyyid Tâhâ'nın vefatından sonra da Nehrî ziyaretlerini, postnişin Seyyid Sâlih'le görüşerek sürdürdü.

Kulat ve Gayda

İlk irşad faaliyetini Kulat köyünde yürüttü. Daha sonra Hizan'ın Gayda köyüne geçerek tedris, sohbet ve tarikat terbiyesini bir arada yürüten bir merkez kurdu. Bölgedeki yaygın “Gavs-ı Hizanî” unvanı bu Gayda devresiyle ilişkilidir.

Minah ve sohbet mirası

Üç yüzü aşkın sohbet ve kısa açıklaması, halifesi Hâlid Orekî tarafından Minah adıyla derlendi. Eser müellifin kaleminden çıkmış sistematik bir telif değil, meclislerde kaydedilmiş sözler mecmuasıdır; Seyyid Tâhâ'dan nakiller de içerir.

Halifeleri ve vefatı

Başlıca halifeleri oğlu Bahâeddin, Abdurrahman Tâğî, Hâlid Orekî, Abdurrahman Buhtî, Mustafa Kulatî ve Ali Can Kulpikî'dir. 1287/1870'te Gayda'da bir cumartesi günü vefat etti ve buraya defnedildi. Postuna oğlu Bahâeddin geçti.

COĞRAFÎ HAFIZA5 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi5 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

Ağ ve yol

Şeyh, halife, aile ve post ağı

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

Van · TürkiyeVanZâhirî ilimleri tahsil ettikten sonra tasavvufa yönelen Sıbgatullah Arvâsî, Van'a giderek Seyyid Muhyiddîn Efendi'nin hizmetine girdi. Uzun yıllar süren riyâzet ve mücâhede devresini burada geçirdi; hocasının “vefat etmiş velîlerden istifade edecek makama geldin” sözü de bu dönemin sonuna aittir. Koordinat şehir düzeyindedir; kaynak Van'da hangi medrese veya tekkede bulunduğunu belirtmez.Şemdinli, Hakkâri · TürkiyeNehrîSeyyid Tâhâ-i Hakkârî'nin Molla Murâd Hurûsî ile gönderdiği “Kendi yuvana dön!” haberi üzerine onun hizmetine koştu ve asıl terbiyesini burada gördü. Mürşidinin vefatından sonra yerine geçen Seyyid Sâlih'in sohbetlerine devam etti. Kaynak yer adını Nehrî olarak açıkça vermez, Seyyid Tâhâ'nın yanına gidildiğini söyler; bu sebeple koordinat verilmemiş, konum yalnızca Seyyid Tâhâ'nın bilinen merkezi üzerinden adlandırılmıştır.Bitlis · TürkiyeHizanKaynak, Seyyid Tâhâ'nın huzurunda kemale erdikten sonra “Hizân ve Gayda'da halkı irşad eylediğini” kaydeder. “Gavs-ı Hizânî” lakabı da bu devreyle ilişkilidir. İlçenin tam konumu kaynakta tarif edilmediği için koordinat verilmemiştir.Hizan, Bitlis · TürkiyeGayda köyüİrşad faaliyetinin ve son yıllarının merkezi. Talebeleriyle sohbet, teveccüh ve murakabe meclisleri burada kuruldu; Abdurrahmân Tâhî'nin (Tâgî) intisabı, oğlu Behâeddîn'e yaptığı vasiyet ve vefatı öncesindeki hastalık günleri kaynakta bu çevrede anlatılır. Köyün konumu kaynakta tarif edilmediği için koordinat verilmemiştir.Bitlis · TürkiyeSeyyid Sıbgatullah Arvâsî Kabri1870'te (H.1287) bir cumartesi günü vefat eden Sıbgatullah Arvâsî, cenazesi oğlu Celâleddîn Efendi tarafından yıkandıktan sonra Gayda'da defnedildi. Kaynak kabrin sevenlerince ziyaret edildiğini kaydeder. Kabrin konumu kaynakta tarif edilmediği için koordinat verilmemiştir.

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

  1. [1]Mehmet Saki Çakır, Nakşbendî-Hâlidîliğin Seyyid Tâhâ Hakkârî Nehrî Kolu (XIX. Yüzyıl), doktora tezi, İstanbul Üniversitesi, 2016
  2. [2]Kişi dosyasının kaynakları — Seyyid Sıbgatullah Arvâsî
Ortak kaynak kataloğunu aç →