tarikat.orgEbü’n-Necîb’in mürid âdâbı ile Şihâbeddin Ömer’in Bağdat merkezli kurumsallaştırmasının birbirini nasıl tamamladığı.
İki aşamalı kuruluş
Sühreverdiyye’nin tarihini tek bir kuruluş anına sıkıştırmak yanıltıcıdır. İlk aşamada Ebü’n-Necîb Abdülkāhir es-Sühreverdî’nin Bağdat’taki ribatı ve Âdâbü’l-mürîdîni vardır. Burada tasavvuf terbiyesi, gündelik edep, hizmet, sohbet ve ilim tahsilinden ayrılmaz. İkinci aşamada yeğeni Şihâbeddin Ömer bu mirası vaaz, tedris, halife yetiştirme ve seyahatlerle geniş bir kurumsal ağa dönüştürür.
Bağdat’ın rolü
Bağdat, medrese, hadis halkası, ribat, saray ve hac yollarının kesiştiği bir merkezdi. Sühreverdî’nin Nizâmiye çevresindeki eğitimi ile tasavvufî kimliği birbirine rakip iki alan değildir. Onun şahsiyetinde fıkıh ve hadis birikimi, şeyhlik ve irşad göreviyle birlikte yürür.
Bir tarikatı ne kurumsallaştırır?
Adın yaygınlaşması kadar, mürid kabulü, hırka, şeyh-hilâfet ilişkisi, ribatın işleyişi ve metinlerin dolaşımı belirleyicidir. Avârifü’l-maârif bu pratikleri ortak bir dile bağladı. Oğlu İmâmeddin Muhammed’in Zâdü’l-müsâfir ve Edebü’l-hâdırı ve halifelerin faaliyetleri devamlılığı sağladı.
Tek merkezden çok ağ
Bağdat pîr merkezi olmakla birlikte Sühreverdiyye, Multan ve Şiraz gibi yerlerde farklı toplumsal ve ilmî çevrelerle ilişki kurdu. Bu yüzden yolun tarihini tek tip bir teşkilatın şubeleri şeklinde değil, ortak âdâb ve icazet bağları taşıyan bölgesel ağlar şeklinde okumak daha isabetlidir.