tarikat.org
Ara ⌕TR
Ara
Menü

ŞAHSİYET DOSYASI

Yusuf b. Yakub el-Halvetî

Yanya doğumlu Yusuf b. Yakub el-Halvetî (ö. 987/1579-80 veya 989/1581), Germiyanlı Ya‘kub Efendi'nin oğlu ve halifesi; Kocamustafapaşa çevresinin tarihini yazan müellif ve Medine'de görev yapan şeyhtir.

Vefat
1581
Unvan
Halvetî-Sünbülî şeyhi ve Menâkıb-i Şerîf müellifi

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Yanya'da doğumu ve kimlik meselesi

Germiyanlı Ya‘kub Efendi'nin Yanya'daki irşad yıllarında doğdu. Kaynaklarda Yusuf b. Yakub, Yusuf Sinan, Şeyh Yusuf Sinan ve Sinan Efendi adlarıyla geçer. Aynı çevredeki adaşlarla karışmaması için kişi kaydında müellif adı esas alınmıştır. Doğum yılı bilinmez; 1534-1538 aralığı yalnız Lütfi Paşa kronolojisinden çıkarılan tahmindir ve tarih alanına yazılmamıştır.

İlim tahsili ve babasına intisap

İstanbul'da Semâniye Medresesi çevresinde tahsil gördü, müderrislik yaptı. Menâkıbnâme aktarımına göre babası Germiyanlı Ya‘kub'un sohbetinde tasavvufî eğitime yöneldi; halvet, mücâhede ve riyâzetten sonra hilâfet aldı. 972/1565'te Ferah Efendi Dergâhı'nda şeyhlik yaptığı kaydedilir.

Kocamustafapaşa ve Medine

Babasının 979/1572'de vefatından sonra onun irşad çevresini sürdürdü. Güzel Kur'an okuyuşu, tefsir ve mûsiki bilgisiyle tanındı. 985/1577-78'de Haremeyn göreviyle Medine'ye gitti. Vefatı için kaynaklar 987/1579-80 ile 989/1581 tarihlerini verir; üst bilgi alanında Vassâf'ın 989/1581 kaydı kullanılmış, ihtilaf metinde saklanmıştır. Cennetü'l-Bakī‘de Kubbetü'l-Abbas yakınında defnedildiği aktarılır.

Menâkıb-i Şerîf ve Tarîkatnâme

Menâkıb-i Şerîf ve Tarîkatnâme-i Pîrân ve Meşâyih-i Tarîkat-i Aliyye-i Halvetiyye, Cemâl Halife, Sünbül Sinan, Merkez Efendi ve Germiyanlı Ya‘kub çevresini; silsile, âdâb, menkıbe ve dönem tanıklıklarıyla anlatır. Metin babasının vefatından sonra ve Medine yolculuğundan önce yazılmış görünmektedir.

Diğer eserleri

Tenbîhü'l-gabî fî rü'yeti'n-nebî, Hz. Peygamber'i rüyada görme hadisinin yorumuna ayrılmıştır. Menâsik-i Hac hac ibadetini öğretir. Tadlîlü't-te'vîl tartışmalı bir gazele reddiyedir. Risâletü'l-hakīka li-tâlibi'l-îkān mânevî yolculuğu konu edinir.

Oğul-kardeş ihtilafı

Vassâf'ın bazı satırlarında aile bağı karışmış görünse de müellifin kendi anlatısı, Atâyî ve Hulvî karşılaştırması Yusuf'un Ya‘kub Efendi'nin oğlu ve halifesi olduğu sonucunu destekler. Bu karar adaşları birleştirmek için değil, aynı müellifin farklı adlarını kanonik dosyada toplamak için kullanılmıştır.

COĞRAFÎ HAFIZA2 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi2 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç3 doğrudan bağlantıAğda gör →

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

3 kayıt

İlk 3 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Eserinin Halvetî tarihi için birincil kaynak sayılması

Halvetiyye tarihine dair araştırmalarda onun eseri belge olarak kullanılır: Kanûnî'nin 1537 Korfu seferinde Merkez Efendi'yi ordu şeyhliğine tayin etmesi, Dede Ömer Rûşenî'nin aşk-ı ilâhîye mazhar oluşu ve Halvetîler'in “Hadîs-i Silsile” anlayışı gibi bilgiler ona dayandırılır.

Metni gösterMetni daralt

Yûsuf b. Ya‘kub'un tarikat tarihine dair eseri, sonraki araştırmalarda ikinci elden bir anlatı olarak değil doğrudan belge olarak kullanılır. Üç somut örnek bunu gösterir.

  • Kanûnî Sultan Süleyman'ın Mayıs 1537'de Korfu seferine çıkarken Merkez Efendi'yi ordu şeyhliğine tayin ettiği bilgisi onun eserinin 53. sayfasına dayandırılır.
  • Yahyâ-yı Şirvânî'nin halifelerinden bazısının mârifetullaha, bazısının cezbe-i ilâhiyyeye, bazısının zühd ve takvâya mazhar olduğu belirtilirken Dede Ömer Rûşenî'nin aşk-ı ilâhîye mazhar olduğu kaydı yine onun eserinin 15. sayfasından alınır.
  • Halvetîler'in silsileye dair bir rivayeti “Hadîs-i Silsile” diye adlandırıp menâkıbnâmelerde ona özel bir yer vermeleri için gösterilen kaynaklardan biri, Yûsuf Sinâneddin'in Menâkıb-ı Şerîf'inin yazma nüshasıdır.

Eser matbu olarak Menâkıb-ı Şerîf ve Tarîkatnâme-i Pîrân ve Meşâyih-i Tarîkat-ı Aliyye-i Halvetiyye adıyla İstanbul'da 1290 yılında basılmıştır; aynı eser bir başka yerde Tezkire-i Halvetiyye adıyla anılır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Menâkıb-i Şerîf ve Tarîkatnâme

Halvetiyye'nin pîrlerini, Kocamustafapaşa çevresini, âdâbı ve menkıbeleri bir araya getiren temel kaynak.

Metni gösterMetni daralt

Eserde tarihî tanıklık, aile hafızası, silsile, şiir ve menkıbe aynı gövdede yer alır. Siteye aktarılırken bu katmanlar ayrı kanıt türleriyle işlenmelidir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Menâkıb-i Şerîf ve Tarîkatnâme-i Pîrân ve Meşâyih-i Tarîkat-i Aliyye-i Halvetiyye çerçevesinde bazı Halvetiyye pîrleri, yüksek lisans tezi, 2023, s. 94-98, 136-143; Yusuf b. Yakub'un matbu metni ve karşılaştırılan Atâyî, Hulvî, Vassâf kayıtları.
TARİHÎ KAYIT

Dört tamamlayıcı risale

Rü'yet-i Nebî, hac menâsiki, tartışmalı gazele reddiye ve mânevî yolculuk risalesi.

Metni gösterMetni daralt
  • Tenbîhü'l-gabî fî rü'yeti'n-nebî
  • Menâsik-i Hac
  • Tadlîlü't-te'vîl
  • Risâletü'l-hakīka li-tâlibi'l-îkān
Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Menâkıb-i Şerîf ve Tarîkatnâme-i Pîrân ve Meşâyih-i Tarîkat-i Aliyye-i Halvetiyye çerçevesinde bazı Halvetiyye pîrleri, yüksek lisans tezi, 2023, s. 94-98, 136-143; Yusuf b. Yakub'un matbu metni ve karşılaştırılan Atâyî, Hulvî, Vassâf kayıtları.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

3 kayıt

İlk 3 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Balat Tekkesi ve babasının ardından âsitâne meşihatı

Semiz Ali Paşa'nın kethüdâsı Ferruh Ağa, Sünbülî Âsitânesi'nin dördüncü postnişini Germiyanlı Yâkub Efendi'nin oğlu olan Yûsuf Sinâneddin için Balat Tekkesi'ni yaptırmış; Yûsuf Sinâneddin 979 (1572) yılında babasının vefatının ardından âsitâneye geçmiştir.

Metni gösterMetni daralt

Yûsuf Sinâneddin Efendi'nin tarikat içindeki yeri babasının konumuyla iç içedir. Babası Germiyanlı Yâkub Efendi (ö. 979/1571), Merkez Efendi'nin oğlu Merkezzâde Ahmed Efendi'nin görevinden feragat etmesi üzerine Sünbülî Âsitânesi'nin dördüncü postnişini olmuş; daha önce Rumeli'ye giderek Yanya'da bir dergâh açmış ve orada Yanya beyi olan Âsafnâme müellifi Lutfi Paşa kendisine intisap etmişti.

Yûsuf Sinâneddin için Semiz Ali Paşa'nın kethüdâsı Ferruh Ağa Balat Tekkesi'ni yaptırmıştır. 979 (1572) yılında babasının vefatının ardından âsitâneye geçen Yûsuf Sinâneddin Efendi, mûsikiye âşina olduğu kadar müfessirliği ve vaazlarıyla da tanınmıştır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Müelliflik düzeltmesi

Eser bazı kataloglarda Sünbül Sinan'a nispet edilmiştir; tez Yusuf b. Yakub'un müellifliğini nüsha ve metin verileriyle savunur.

Metni gösterMetni daralt

Eser bazı kataloglarda Sünbül Sinan'a nispet edilmiştir; tez Yusuf b. Yakub'un müellifliğini nüsha ve metin verileriyle savunur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Menâkıb-i Şerîf ve Tarîkatnâme-i Pîrân ve Meşâyih-i Tarîkat-i Aliyye-i Halvetiyye.
TARİHÎ KAYIT

Şeyhülharem göreviyle ayrılışı ve yerine bıraktığı halef

1577'de şeyhülharem göreviyle İstanbul'dan ayrılırken, o sırada Mısır'da bulunan Alacahisarlı (Kruşevac) Necmeddin Hasan Efendi'yi Sünbülî Âsitânesi'ne kendi yerine getirmiştir.

Metni gösterMetni daralt

Yûsuf Sinâneddin Efendi âsitâne meşihatını yaklaşık beş yıl yürüttükten sonra 1577'de şeyhülharem göreviyle İstanbul'dan ayrılmıştır. Ayrılırken makamını boş bırakmamış, o sırada Mısır'da bulunan Alacahisarlı (Kruşevac) Necmeddin Hasan Efendi'yi (ö. 1019/1610) yerine getirmiştir.

Yerine bıraktığı isim, âsitânenin önemli postnişinlerinden biri olmuştur: belâgat ve tefsir ilminde yetişmiş olan Necmeddin Hasan Efendi I. Ahmed ile seferlere katılmış, Irak ve Yemen taraflarını ziyaret etmiş ve Yemen'de vefat etmiştir. Böylece Yûsuf Sinâneddin'in bir görev değişikliği sırasında yaptığı tayin, Sünbülî Âsitânesi'nin sonraki kuşaklardaki şeyh silsilesini de belirlemiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

  1. [1]Menâkıb-i Şerîf ve Tarîkatnâme-i Pîrân ve Meşâyih-i Tarîkat-i Aliyye-i Halvetiyye
  2. [2]Menâkıb-i Şerîf ve Tarîkatnâme-i Pîrân ve Meşâyih-i Tarîkat-i Aliyye-i Halvetiyye çerçevesinde bazı Halvetiyye pîrleri, yüksek lisans tezi, 2023, s. 94-98, 136-143; Yusuf b. Yakub'un matbu metni ve karşılaştırılan Atâyî, Hulvî, Vassâf kayıtları
  3. [3]Menâkıb-i Şerîf ve Tarîkatnâme-i Pîrân ve Meşâyih-i Tarîkat-i Aliyye-i Halvetiyye çerçevesinde bazı Halvetiyye pîrleri, yüksek lisans tezi, 2023, s. 94-98
  4. [4]Kişi dosyasının kaynakları — Yusuf b. Yakub el-Halvetî
Ortak kaynak kataloğunu aç →