Tâceddin Abdürrezzâk el-Geylânî

Bağdat'ta yetişmesi

Ebû Bekir Tâceddin Abdürrezzâk b. Abdülkādir el-Geylânî, 528/1133'te Bağdat'ta doğdu. İlk eğitimini babası Abdülkādir-i Geylânî'den aldı; ardından Bağdat'ın hadis ve Hanbelî fıkhı çevrelerinde farklı âlimlerin derslerine devam etti. Muhaddis ve fakih kimliği, aile içindeki mânevî aktarımın yanında ilmî rivayet zincirlerinin de sürmesini sağladı.

Fütûhu'l-gayb'ın derlenmesi

Abdülkādir-i Geylânî'nin en tanınmış eserlerinden Fütûhu'l-gayb, onun meclislerinde söylenen yetmiş sekiz vaaz ile son vasiyetinin Abdürrezzâk tarafından bir araya getirilmesiyle oluşmuştur. Bu derleme, Abdürrezzâk'ın yalnız aile ve tarikat silsilesindeki değil, babasının sözlü irşad mirasının yazıya geçirilmesindeki yerini de gösterir.

Rezzâkī nispeti

Kādiriyye silsilelerinin önemli bir bölümü Abdürrezzâk üzerinden Abdülkādir-i Geylânî'ye ulaşır. Geç dönem kaynaklarında bu hatlar için Rezzâkıyye veya Rezzâkī nispeti kullanılmıştır. Ancak bu ad her erken kaynakta müstakil ve tek merkezli bir kol anlamında geçmez; çoğu zaman Abdürrezzâk üzerinden yürüyen nesep ve icâzet yollarını topluca belirtir.

Anadolu ve İstanbul'a ulaşan hatlar

Tarikat tarihi çalışmalarında Abdürrezzâk'tan devam eden Şeyh Sâlih, Şeyh Abdullah el-Hüseynî ve başka Kādirî halkalar kaydedilir. Bunlardan bazıları sonraki yüzyıllarda Anadolu ve İstanbul'a ulaşmıştır. İsmâil Rûmî'nin temsil ettiği Kādirî yayılımı da bu geniş Rezzâkī aktarım çevresiyle ilişkilendirilir. Her yerel silsile, nesep iddiası ve tekke postu aynı belge kuvvetinde olmadığından sitede ayrı ilişki türleri olarak ele alınmalıdır.

Vefatı

Abdürrezzâk 603/1206 yılında Bağdat'ta vefat etti. Hicrî tarihin milâdî karşılığı bazı yayınlarda bir yıl farklı hesaplanabildiğinden gün ve ay düzeyinde kesinlik ileri sürülmemiştir. Onun ilmî ve mânevî mirası, Geylânî ailesinin farklı coğrafyalara yayılan kollarında yaşamıştır.